Hai cực Cần Thơ: Tầm nhìn chiến lược chứ không chỉ là mở rộng địa giới
Chiến lược phát triển hai cực ở Cần Thơ là định hướng quy hoạch không gian đô thị lấy trung tâm hiện hữu bên sông Hậu và Khu kinh tế biển Trần Đề làm hai cực tăng trưởng, được kết nối bằng mạng hạ tầng giao thông đa phương thức nhằm biến Cần Thơ từ đô thị trung tâm nội vùng trở thành cửa ngõ của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long ra biển và ra quốc tế. Đây là bước ngoặt hơn là một bản vẽ quy hoạch thông thường. Sau sắp xếp đơn vị hành chính và hợp nhất với Hậu Giang, Sóc Trăng, không gian Cần Thơ kéo dài từ vùng sản xuất nội đồng đến ven biển Trần Đề, buộc thành phố phải tái định nghĩa vai trò trung tâm vùng trên một cấu trúc hoàn toàn mới. Thay vì để các tuyến giao thông và dòng chảy kinh tế “trượt qua Cần Thơ” hướng thẳng về TP.HCM, quy hoạch Cần Thơ 2050 chủ động dựng một trục đôi: một cực nội địa giữ vai trò chính trị – dịch vụ, một cực hướng biển dẫn dắt công nghiệp, logistics và kinh tế biển.
Trung tâm hiện hữu mở rộng: Từ đô thị bên sông Hậu tới đại đô thị nước
Điểm gây chú ý nhất ở cực trung tâm là việc Cần Thơ hé lộ chuỗi không gian đô thị mới quy mô lớn ngay cạnh lõi hiện hữu. Dự thảo xác định Khu đô thị thể thao Olympic khoảng 3.400ha, phát triển theo mô hình đô thị nước, chỉnh trang khu dân cư dọc kênh rạch và giữ lại các vùng cây ăn trái ở phía Tây Bắc, phía Nam. Kế bên là Khu đô thị mới phía Nam Tiểu vùng 1E khoảng 2.900ha, cũng đi theo mô hình đô thị nước, tạo thêm dư địa cho nhà ở, dịch vụ, thương mại và không gian mở. Đây không phải câu chuyện "vẽ thêm đất dự án" mà là nỗ lực tổ chức lại cấu trúc đô thị trung tâm cho một Cần Thơ có dân số dự kiến tới khoảng 6,1 triệu người năm 2050 và 8,6 triệu người vào năm 2075. Nếu thực hiện đúng tinh thần "thành phố đa trung tâm – đô thị nước – sinh thái – thông minh – thích ứng với biến đổi khí hậu", cực trung tâm sẽ giữ vai trò bản lề: vừa là nơi tập trung hành chính, tài chính, giáo dục, y tế, vừa là không gian sống chất lượng cao của cư dân toàn vùng.
Khu kinh tế biển Trần Đề: Cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Cửu Long
Nếu trung tâm Cần Thơ tiếp tục là bộ não chính trị – dịch vụ, thì khu kinh tế biển Trần Đề được thiết kế như cánh tay vươn ra biển Đông của cả vùng. Khu kinh tế biển Trần Đề được nghiên cứu với tổng diện tích khoảng 40.000ha, mang tính chất khu kinh tế tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, là đầu mối giao thương hàng hải quốc tế và trung tâm ứng dụng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Không gian này bao gồm Trần Đề – Lịch Hội Thượng – Liêu Tú với các chức năng đô thị dịch vụ, công nghiệp, nông nghiệp sinh thái; cồn cát Thạch Thới An phát triển đô thị đan xen sinh thái, nuôi trồng thủy sản và du lịch; Cù Lao Dung hướng tới dịch vụ y tế, nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái tiêu chuẩn quốc tế. Kết hợp với định hướng cảng biển Trần Đề trở thành cửa ngõ đường biển của toàn vùng, gồm nhiều khu bến tổng hợp, container, hàng rời, hàng lỏng, khí và bến khách quốc tế, cực hướng biển này rõ ràng là nơi sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của Cần Thơ trên bản đồ logistics khu vực.
Hạ tầng giao thông Cần Thơ: Khâu quyết định sự thành bại của mô hình hai cực
Mô hình phát triển hai cực chỉ có ý nghĩa nếu được đỡ bằng hạ tầng giao thông Cần Thơ đồng bộ và đa phương thức. Quy hoạch Cần Thơ 2050 dựa trên các hành lang cao tốc, đường sắt, đường hàng hải và đường thủy nội địa để kết nối hai cực và toàn vùng. Hai cực được nối bằng hai hành lang Đông – Tây dọc sông Hậu và cao tốc Châu Đốc – Trần Đề, cùng ba hành lang Bắc – Nam theo cao tốc Cà Mau – TP.HCM, cao tốc N2 và tuyến ven biển. Tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ được định hướng kéo dài đến Cà Mau, tổng chiều dài khoảng 320km, kèm theo các ga TOD ở phía Đông trung tâm Cần Thơ và khu vực Ngã Bảy, tạo đô thị gắn giao thông công cộng thay vì mở rộng đô thị theo kiểu dàn hàng ngang. Song song là tuyến đường sắt chuyên dụng dài khoảng 80km kết nối trực tiếp cảng biển Trần Đề để phục vụ vận chuyển hàng hóa và tăng cường liên kết logistics. Với đường thủy nội địa, sông Hậu vẫn là trục xương sống kết nối nội vùng, liên tỉnh và mở ra hướng quốc tế qua Campuchia.
Sân bay Cần Thơ mới và hạ tầng cơ sở: Tác động thực tế tới người dân
Trong chiến lược hai cực, hàng không không còn là dịch vụ xa xỉ mà trở thành hạ tầng bắt buộc để neo giữ vai trò cửa ngõ vùng. Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ được định hướng nâng công suất lên khoảng 18–20 triệu hành khách/năm vào năm 2050. Đồng thời, thành phố nghiên cứu một sân bay Cần Thơ mới với ba phương án: bố trí ven biển Trần Đề để kết nối trực tiếp khu kinh tế biển; đặt tại khu vực phía Nam thành phố Sóc Trăng cũ gần nút giao cao tốc Châu Đốc – Trần Đề và cao tốc CT33 TP.HCM – Sóc Trăng; hoặc đặt tại xã Vĩnh Tường, cách sân bay hiện hữu khoảng 30km về phía Nam. Theo hồ sơ, các phương án sẽ tiếp tục được đánh giá để lựa chọn vị trí phù hợp, bảo đảm kết nối đa phương thức, phục vụ vận tải hành khách, hàng hóa và hỗ trợ phát triển không gian đô thị, kinh tế biển. Quan trọng hơn, hạ tầng cơ sở được thiết kế đi xuống tận cấp xã: mỗi xã có tối thiểu một trục giao thông 4–6 làn xe, mạng lưới đường xã đạt tiêu chuẩn cấp V hoặc VI, kết hợp đường bộ, đường thủy và logistics nông nghiệp để vận chuyển nông sản và tăng khả năng tiếp cận giữa vùng sản xuất và trung tâm phân phối. Thành phố cũng đặt mục tiêu nâng mật độ đường chính đô thị lên khoảng 1–1,5km/km2 và đường chính khu vực 4–6,5km/km2, nếu làm được sẽ là thay đổi trực tiếp trong đời sống đi lại, làm ăn của người dân.
