Bắt đầu từ vấn đề gần gũi trong lớp học
Môi trường học tập phát triển năng lực là nơi học sinh được khám phá, thực hành, hợp tác và vận dụng kiến thức để xử lý những vấn đề có ý nghĩa với đời sống. Ở Hà Tĩnh, hướng đi này đang hiện diện từ những giờ thực hành đến hoạt động thể thao và cộng đồng, thay vì chỉ nằm trong kế hoạch hay khẩu hiệu. Tại Trường THCS Đồng Tiến, Phan Thị Trân Châu và Lê Quốc Việt, học sinh lớp 9, chế tạo bộ nguồn thí nghiệm chuyển từ dùng điện lưới sang dùng pin. Sản phẩm đoạt giải Ba tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng Hà Tĩnh lần thứ XVII năm 2026. Ý tưởng nảy sinh từ một vấn đề quen thuộc ở trường, cho thấy đổi mới không đòi hỏi học sinh phải bắt đầu trong phòng nghiên cứu lớn. Khi được thử nghiệm và hoàn thiện ý tưởng, các em biến kiến thức thành khả năng giải quyết vấn đề.
Trải nghiệm phải đi cùng cơ hội cho mọi học sinh
Một môi trường giáo dục tốt không chỉ nuôi dưỡng học sinh giỏi khoa học; nó cần tạo chỗ cho nhiều sở trường và cách trưởng thành khác nhau. Tại Trường Tiểu học Phúc Trạch, xã Phúc Trạch, câu lạc bộ “Thể thao thúc đẩy bình đẳng giới và truyền thông xây dựng mối quan hệ tôn trọng và bình đẳng trong trường học” ra mắt vào tháng 10/2026. Giá trị của hoạt động này không dừng ở rèn sức khỏe: học sinh có dịp thực hành tôn trọng, hợp tác và xử lý khác biệt trong quan hệ bạn bè. Đây là phần thiết yếu của năng lực học sinh, thường khó hình thành nếu trường chỉ đánh giá kết quả qua bài kiểm tra. Thể thao và hoạt động cộng đồng, khi được tổ chức có mục tiêu, giúp việc học gắn với cách các em sống cùng người khác. Mở rộng cơ hội tham gia vì thế cũng là mở rộng cơ hội phát triển.
Từ tiếp nhận kiến thức sang đặt câu hỏi
Điểm cốt lõi của đổi mới không phải là thêm thiết bị vào lớp rồi giữ nguyên cách dạy. Học sinh cần được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm thông tin, trao đổi quan điểm, kiểm chứng kết quả và bảo vệ lập luận bằng căn cứ; đó là con đường rèn tư duy phản biện. Trong năm học 2025–2026, Hà Tĩnh có 32 đề tài cấp THCS và 71 đề tài cấp THPT được công nhận tại cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh. Con số này cho thấy hoạt động nghiên cứu có chỗ đứng, nhưng ý nghĩa lâu dài phụ thuộc vào việc học sinh có được hướng dẫn để tiếp tục thử nghiệm và học từ kết quả hay không. Phòng học “STEM Innovation Petrovietnam” tại Trường THPT chuyên Hà Tĩnh, đưa vào sử dụng cuối năm 2025, được trang bị AI, IoT, robot, máy in 3D và máy cắt CNC; công trình có mức đầu tư 3,5 tỷ đồng. Giáo dục sáng tạo chỉ thành hình khi thiết bị đi cùng câu hỏi thực tiễn và sự chủ động của người học.
Năng lực số và hội nhập cần thành trải nghiệm thật
Định hướng tiếp theo là đưa công nghệ và năng lực hội nhập vào trải nghiệm học tập thường ngày, thay vì coi đó là phần bổ sung cho một nhóm nhỏ. Giai đoạn 2026–2030, Hà Tĩnh đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai STEM/STEAM, từng bước đưa AI, Robotics, lập trình và kỹ năng công dân số vào dạy học; tỉnh cũng hướng tới bồi dưỡng 150 giáo viên cốt cán và có câu lạc bộ STEM, Robotics hoặc nghiên cứu khoa học ở ít nhất 50% trường THCS, THPT. Năng lực hội nhập cần được rèn qua ngoại ngữ, giao tiếp, hợp tác và hiểu biết vấn đề toàn cầu; dự án bằng tiếng Anh, giao lưu trực tuyến và tìm hiểu văn hóa quốc tế có thể tạo cơ hội thực hành cụ thể. Công nghệ sẽ có ích khi hỗ trợ tương tác, còn tư duy và khả năng vận dụng mới là thước đo. Hà Tĩnh cần tổng kết, điều chỉnh và nhân rộng cách làm hiệu quả để những mục tiêu ấy trở thành cơ hội thực chất cho học sinh.
