Đề xuất nghiên cứu, chưa phải dự án được duyệt
Quy hoạch phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức nhà ở, văn phòng, thương mại và dịch vụ quanh nhà ga để người dân tiếp cận phương tiện công cộng thuận tiện hơn, giảm lệ thuộc vào xe cá nhân. Tại Hàng Xanh, CII đề xuất nghiên cứu mô hình này trên khoảng 108,4 ha, gắn với hai ga metro ngầm và kiến nghị đưa khu vực vào phạm vi TOD dọc tuyến metro số 2 Thủ Dầu Một – TP.HCM. Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM phản hồi bằng văn bản ngày 2/11, ghi nhận đề xuất và cho biết phạm vi sẽ được xem xét khi rà soát ranh giới TOD. Điểm cần giữ rõ là đây mới là ý tưởng và phạm vi nghiên cứu: việc tiếp nhận tài liệu do CII tài trợ không thay thế quy trình lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch.
Hai ga tạo cơ sở, nhưng không quyết định ranh giới
Đề xuất CII Hàng Xanh đặt trọng tâm quanh hai ga ngầm: C18 tại ngã năm Đài liệt sĩ và C19 ở ngã ba Bạch Đằng – Xô Viết Nghệ Tĩnh. Đây là các vị trí trong phương án tuyến metro đã được TP.HCM chấp thuận; hồ sơ đánh giá tác động môi trường còn bố trí ga C20 gần giao lộ Xô Viết Nghệ Tĩnh – Nguyễn Cửu Vân, nhưng điểm này không làm thay đổi việc đề xuất 108,4 ha đang được xem xét gắn với hai ga nêu trên. Tuyến metro số 2 Thủ Dầu Một – TP.HCM dài khoảng 33,2 km, kết nối khu vực Bình Dương cũ với trung tâm thành phố. Theo quy định được nêu, vùng TOD có thể tính trong phạm vi tối đa 1.000 m từ tâm ga, nhưng ranh giới còn phải xét mạng lưới đường, ô phố, công trình hiện hữu và khả năng tiếp cận. Vì vậy, diện tích đề xuất không đồng nghĩa toàn bộ khu vực đã được chốt.
Tái thiết có thể tác động đến giao thông và đời sống
Hàng Xanh – Bình Triệu lâu nay là điểm nghẽn giao thông; việc phương án tuyến metro được chấp thuận tạo cơ sở để cơ quan chức năng rà soát TOD dọc tuyến, trong đó có Hàng Xanh. Lý do đáng quan tâm không chỉ là thêm công trình quanh ga: mô hình đô thị nén TP.HCM có thể đưa nhà ở, nơi làm việc và dịch vụ đến gần giao thông công cộng, giúp người dân đi lại thuận tiện hơn và giảm phụ thuộc vào xe cá nhân. CII trước đó nêu ý tưởng cải tạo hạ tầng kết hợp tái thiết đô thị, hướng tới xử lý ùn tắc và ngập nước; đây là kỳ vọng của phương án, chưa phải kết quả đã được bảo đảm. Với một khu vực đông dân, bài toán quyết định sẽ là kết nối giao thông và cách xử lý ảnh hưởng đến cư dân hiện hữu, chứ không chỉ là quy mô phát triển mới.
Bước tiếp theo là rà ranh giới TOD toàn tuyến
Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất ranh giới TOD tại các nhà ga trên toàn tuyến, làm cơ sở chuẩn bị tổ chức lập quy hoạch; phạm vi 108,4 ha ở Hàng Xanh sẽ được đánh giá trong tiến trình đó. Việc rà soát còn phải bảo đảm kết nối với các khu TOD khác và những dự án hạ tầng liên quan, gồm cải tạo giao thông Hàng Xanh – Bình Triệu. Tuyến metro số 2 Thủ Dầu Một – TP.HCM được dự kiến khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030, nhưng mốc dự kiến này không đồng nghĩa quy hoạch TOD tại Hàng Xanh đã được thông qua. Kết luận lúc này cần thận trọng: đề xuất của CII mở ra một phương án tái tổ chức khu vực quanh ga, song ranh giới, nội dung quy hoạch và cách triển khai vẫn phải qua các bước xem xét chính thức.
