Chiến lược hạt nhân Mỹ mới: định nghĩa và thông điệp chính trị
Chiến lược hạt nhân Mỹ mới là cuộc rà soát bí mật của Lầu Năm Góc nhằm tái định hình cách Washington sử dụng và răn đe bằng vũ khí hạt nhân, với trọng tâm chuyển từ dựa chủ yếu vào lực lượng hạt nhân chiến lược tầm xa sang nhấn mạnh hơn các phương án dùng vũ khí hạt nhân chiến thuật tầm ngắn trong kịch bản xung đột khu vực liên quan Nga và Trung Quốc. Về bản chất, đây là bước điều chỉnh học thuyết, nhằm cung cấp cho Tổng thống Mỹ nhiều lựa chọn hơn trong khủng hoảng, thay vì “tất cả hoặc không gì”. Nhưng đằng sau ngôn ngữ kỹ thuật là một thông điệp chính trị rõ ràng: Washington chuẩn bị cho các xung đột giới hạn, nơi chiến lược hạt nhân Mỹ được thiết kế để can dự từ sớm, bảo vệ đồng minh và thử thách các ranh giới đỏ của Nga, Trung Quốc.
Từ răn đe toàn diện đến nhấn mạnh vũ khí hạt nhân chiến thuật
Một điểm xoay trục quan trọng là cách Lầu Năm Góc đánh giá lại vai trò của vũ khí hạt nhân chiến thuật trong chiến lược hạt nhân Mỹ. Elbridge Colby – quan chức phụ trách hoạch định chính sách – lâu nay chỉ trích học thuyết cũ vì phụ thuộc quá nặng vào khả năng dùng vũ khí hạt nhân chiến lược tầm xa để hủy diệt toàn bộ lực lượng đối phương, điều mà ông cho là thiếu tính thuyết phục trong những khủng hoảng khu vực. Theo NBC News, mục tiêu của kế hoạch mới là cung cấp cho Tổng thống các lựa chọn hạt nhân “thực tế và đáng tin cậy hơn”, qua đó tăng năng lực răn đe. Nói cách khác, giới hoạch định Mỹ cho rằng năng lực răn đe không còn chỉ là đe dọa tận diệt, mà là đe dọa đáp trả có kiểm soát, có thể triển khai nhanh và phù hợp với mức độ xung đột Nga Trung Quốc ở phạm vi khu vực.
Bóng ma cuộc chạy đua mới về vũ khí hạt nhân chiến thuật
Cuộc rà soát chiến lược hạt nhân Mỹ diễn ra khoảng 6 tháng sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực, làm suy yếu các rào chắn kiểm soát vũ khí giữa Washington và Moskva. Đây là bối cảnh dễ kích hoạt nghi ngờ rằng việc Mỹ nhấn mạnh vũ khí hạt nhân chiến thuật sẽ kéo theo một cuộc chạy đua mở rộng kho vũ khí loại này. Nga đã cập nhật học thuyết hạt nhân năm 2024, coi một cuộc tấn công của quốc gia phi hạt nhân được cường quốc hạt nhân hậu thuẫn là tấn công phối hợp – cách định nghĩa mở cánh cửa cho kịch bản đáp trả hạt nhân. Đồng thời, Moskva nhiều lần chỉ trích cơ chế chia sẻ hạt nhân của NATO ở châu Âu. Nếu Mỹ cung cấp thêm lựa chọn hạt nhân tầm ngắn cho Tổng thống, các đối thủ chắc chắn sẽ tính tới phương án nâng cấp năng lực răn đe tương ứng, bất chấp các tuyên bố không muốn “là bên đầu tiên làm gia tăng căng thẳng”.
Giới hạn hợp lý cho kho vũ khí: lập luận phản đối mở rộng
Những người ủng hộ kiểm soát vũ khí cảnh báo rằng không có lý do chiến lược thuyết phục để các nước mở rộng kho hạt nhân, nhất là trong bối cảnh chi phí khổng lồ và rủi ro an ninh xuyên biên giới. Nga tuyên bố sẵn sàng tiếp tục tuân thủ giới hạn New START nếu Mỹ có cách tiếp cận tương tự, và trước đó Tổng thống Vladimir Putin từng đề xuất duy trì các giới hạn thêm một năm để đàm phán hiệp ước mới. Trung Quốc – với kho khoảng 600 đầu đạn theo ước tính – từ chối tham gia đàm phán ba bên, lập luận rằng những nước sở hữu kho lớn nhất phải đi đầu trong giải trừ. Những phát biểu này củng cố quan điểm cho rằng mở rộng kho vũ khí hạt nhân chiến thuật không cải thiện năng lực răn đe bao nhiêu, nhưng lại khiến xung đột Nga Trung Quốc với Mỹ dễ trượt khỏi ngưỡng kiểm soát.
Chiến lược hạt nhân mới: tăng lựa chọn nhưng cũng tăng rủi ro
Lầu Năm Góc khẳng định chiến lược mới không nhằm giới hạn mà là mở rộng phạm vi lựa chọn cho Tổng thống, bằng cách cung cấp các phương án sử dụng vũ khí hạt nhân đáng tin cậy hơn để tăng năng lực răn đe. Tuy vậy, một số nhà phân tích lo ngại việc chuyển trọng tâm sang vũ khí hạt nhân chiến thuật sẽ làm suy giảm mức độ sẵn sàng cho kịch bản dùng lực lượng chiến lược tầm xa, và nguy hiểm hơn là làm “bình thường hóa” tư duy dùng hạt nhân trong xung đột khu vực. Từ góc độ lợi ích dài hạn, chiến lược hạt nhân Mỹ chỉ có thể được coi là khôn ngoan nếu đi kèm nỗ lực tái lập các khuôn khổ kiểm soát vũ khí, thay vì đẩy các bên vào vòng xoáy nghi ngờ và tăng cường vũ trang. Mở rộng lựa chọn cho Tổng thống phải song hành với thu hẹp khả năng nhầm tính toán, nếu không năng lực răn đe sẽ biến thành nguy cơ leo thang mất kiểm soát.
