Bạo hành trẻ em không phải chuyện của người khác
Bạo hành trẻ em là mọi hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc cố ý gây tổn hại thể chất, tinh thần đối với trẻ, và khi đã chứng kiến bạo hành trẻ em, bất kỳ ai – đặc biệt là cha mẹ – không còn là người ngoài cuộc mà có nghĩa vụ pháp lý và đạo đức phải can ngăn bạo hành hoặc báo cáo bạo hành cho cơ quan có thẩm quyền để bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ tiếp tục bị xâm hại. Vụ việc năm trẻ em tại Chùa Bầu, Phật Quang Tự, tỉnh Phú Thọ bị đánh gây thương tích vào tháng 8/2026 cho thấy mức độ tàn bạo của bạo hành trẻ em và sự mong manh của cơ chế bảo vệ trẻ trong các cơ sở tôn giáo. Người trực tiếp đánh các em là Nguyễn Thế Duy, sinh năm 2001, mới vào chùa làm công quả khoảng ba tháng nhưng đã có điều kiện sử dụng roi để kỷ luật nhiều trẻ. Thực tế này phơi bày một vấn đề khó chấp nhận: chúng ta vẫn quá tin vào lòng tốt cá nhân, trong khi hệ thống bảo vệ trẻ em còn thiếu chuẩn mực, giám sát và cơ chế can thiệp độc lập.
Từ vụ Chùa Bầu: Khi đạo đức cá nhân là không đủ
Trường hợp năm chú tiểu ở Chùa Bầu bị đánh cho thấy một lỗ hổng nghiêm trọng: chỉ xử lý cá nhân gây bạo lực là không đủ để ngăn bạo hành trẻ em có tính hệ thống. Một người mới vào chùa ba tháng lại được giao tiếp xúc, quản lý và kỷ luật nhiều trẻ, đặt ra hàng loạt câu hỏi về quyền quản lý trẻ, điều kiện của người chăm sóc và cơ chế giám sát quyền lực đối với trẻ. Nhìn rộng ra, nhiều vụ bạo hành trẻ em bị ghi lại bằng điện thoại, lan truyền trên mạng, nhưng người chứng kiến chủ yếu đứng quay clip. Cách phản ứng đó biến lòng phẫn nộ thành nội dung giải trí, thay vì hành động bảo vệ trẻ. Theo quan điểm pháp lý, mọi cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em hoặc trường hợp trẻ có nguy cơ bị bạo lực đến cơ quan có thẩm quyền. Nếu không chuyển từ đạo đức tự giác sang cơ chế có tiêu chuẩn, giám sát và khả năng can thiệp độc lập, những vụ tương tự Chùa Bầu sẽ còn lặp lại.
Quay clip nhưng im lặng: hệ lụy pháp lý và đạo đức
Hình ảnh anh L.T.H. nghe tiếng “tét, tét, chan chát” cùng tiếng trẻ khóc thét gần tường chùa Bầu, dừng lại kiểm tra rồi lấy điện thoại quay lại cảnh một người đàn ông áo nâu liên tục dùng roi đánh cháu bé là minh họa sống động cho kiểu phản ứng phổ biến hiện nay. Việc quay video có giá trị chứng cứ, nhưng nếu dừng lại ở đó, không báo cáo bạo hành cho cơ quan chức năng, người chứng kiến không chỉ bỏ mặc nạn nhân mà còn có thể đối mặt trách nhiệm pháp lý. Theo phân tích pháp lý, pháp luật không buộc mọi công dân phải lao vào hiện trường để ngăn chặn người đang thực hiện hành vi bạo lực; nhưng Điều 51 Luật Trẻ em quy định mọi cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em. Một câu trích dẫn đáng nhớ là: “Pháp luật không khuyến khích sự liều lĩnh, nhưng cũng không chấp nhận sự thờ ơ. Mỗi người dân khi chứng kiến bạo hành cần hành động có trách nhiệm, bởi một cuộc gọi báo tin hoặc một sự can thiệp đúng lúc có thể ngăn chặn những hậu quả nghiêm trọng”.
Cha mẹ cần làm gì khi chứng kiến bạo hành trẻ em?
Khi chứng kiến bạo hành trẻ em, phản xạ bản năng của nhiều người là lấy điện thoại ra quay. Đó không phải là hành vi sai, nhưng nếu cha mẹ dừng lại ở việc ghi hình và chia sẻ lên mạng, họ đã bỏ qua nhiệm vụ quan trọng nhất: bảo vệ trẻ em. Về mặt thực tiễn, bước đầu tiên phải là đánh giá mức độ an toàn. Nếu có thể can thiệp an toàn bằng lời nói, kêu gọi sự hỗ trợ của người xung quanh hoặc yêu cầu người đang bạo hành dừng lại, nên thực hiện ngay. Trường hợp không thể can thiệp trực tiếp, cần gọi ngay cho công an (113) hoặc Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 – đường dây miễn phí hoạt động 24/7. Việc quay video, chụp ảnh làm chứng cứ nên đi kèm hành vi báo cáo bạo hành cho cơ quan có thẩm quyền, không nên chỉ quay rồi im lặng hoặc đăng tải công khai lên mạng xã hội. Chia sẻ clip rộng rãi có thể khiến trẻ tiếp tục bị tổn thương tâm lý và xâm phạm quyền riêng tư, trong khi gửi trực tiếp cho công an, tổng đài 111 hoặc cơ quan bảo vệ trẻ em địa phương lại góp phần xác minh, điều tra.
Từ hành động của cá nhân đến cơ chế bảo vệ toàn diện
Bạo hành trẻ em, đặc biệt trong các cơ sở tôn giáo hay trợ giúp xã hội, không thể được nhìn như những “tai nạn cá biệt” rồi nhanh chóng khép lại bằng vài bản án cá nhân. Khi trẻ em sống dài hạn tại chùa, nhà dòng hoặc cơ sở nuôi dưỡng, quyền được an toàn, phát triển và được bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực phải trở thành tiêu chuẩn cao hơn thiện chí của người chăm sóc. Điều đó đòi hỏi một cơ chế bảo vệ trẻ em có tiêu chuẩn, có trách nhiệm, có giám sát và có khả năng can thiệp độc lập, thay vì chỉ dựa vào đạo đức cá nhân. Trong các vụ việc như Chùa Bầu, cần đặt ra câu hỏi: ai giám sát người đang có quyền lực đối với trẻ, nguyên tắc tránh xung đột lợi ích được áp dụng thế nào, và khi trẻ cảm thấy không an toàn, các em có thể tìm đến ai để được lắng nghe, can thiệp kịp thời. Sự minh bạch, sự tham gia của cấp tổ chức cao hơn và các cơ quan chuyên môn độc lập trong quá trình kiểm tra, xử lý sẽ không làm giảm uy tín của hệ thống mà chính là điều kiện để duy trì niềm tin xã hội. Nhưng dù cơ chế có tốt đến đâu, nó vẫn cần điểm khởi đầu từ hành động có trách nhiệm của từng cá nhân khi chứng kiến bạo hành trẻ em.
