Nhân lực văn hóa phải theo kịp chuyển động của ngành
Nhân lực văn hóa là lực lượng lao động kết hợp kiến thức chuyên môn với năng lực sáng tạo, kỹ năng số và hiểu biết liên ngành để tạo ra, gìn giữ và đưa giá trị văn hóa đến công chúng. Yêu cầu ấy đang thay đổi nhanh hơn khả năng thích ứng của mô hình đào tạo đơn tuyến.
Chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa cùng kinh tế sáng tạo đang làm biến đổi nghề nghiệp, chuẩn năng lực và cách tổ chức lao động. Trí tuệ nhân tạo và công nghệ số khiến kiến thức chuyên ngành không còn đủ: người làm nghề cần thêm kỹ năng số, tư duy liên ngành, ngoại ngữ, óc sáng tạo và ý thức bảo vệ giá trị văn hóa.
Đây không phải danh sách kỹ năng để nhà trường bổ sung vào đề cương rồi xem như hoàn tất. Nếu người học không được tiếp xúc với quy trình nghề nghiệp và bài toán thực tế, đào tạo văn hóa sẽ khó chuẩn bị cho họ tham gia toàn bộ chuỗi giá trị, từ phát triển ý tưởng đến sản xuất, phân phối và thương mại hóa sản phẩm.
Vì vậy, vấn đề không chỉ là đào tạo thêm người, mà là đào tạo đúng năng lực và tạo được đường đi từ lớp học tới việc làm.
Ba bên phải cùng chịu trách nhiệm về kết quả
Phối hợp giữa Nhà nước, trường học và doanh nghiệp là hướng đi hợp lý vì không bên nào có thể tự mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu của ngành. Nhà nước đặt thể chế và hoạch định chính sách; trường cung cấp đào tạo, nghiên cứu và bồi dưỡng chuyên môn; doanh nghiệp đưa tín hiệu nhu cầu, môi trường thực hành và nguồn lực.
Nhưng ký thỏa thuận hay nhận sinh viên thực tập chưa đủ để gọi là liên kết. Doanh nghiệp cần tham gia xây dựng chương trình, chia sẻ chuyên môn và xác định đầu ra học tập; trường cần để thực tiễn nghề nghiệp tác động ngược trở lại nội dung giảng dạy. Khi người học hiểu môi trường kinh doanh và những thách thức của công việc, họ có cơ sở rõ hơn để chọn kiến thức, kỹ năng cần phát triển.
Đại học Văn hóa Hà Nội đã mở rộng hợp tác với nhiều đơn vị, trong đó có Alpha Books và Công ty Dịch vụ Du lịch Tam Chúc; tại hội thảo, trường ký thỏa thuận với bốn doanh nghiệp, gồm VTC Multimedia Communications và Công ty Du lịch Văn hóa Ngoạ Vân Yên Tử. Các thỏa thuận chỉ có giá trị khi chuyển thành dự án, chương trình học và cơ hội nghề nghiệp có thể kiểm chứng.
Mục tiêu nên là quan hệ đồng thiết kế và cùng đánh giá tác động, thay vì một chiều cung cấp thực tập sinh.
Đại học cần hiện diện trong toàn bộ chuỗi giá trị
Vai trò của đại học không nên dừng ở việc cấp bằng. Các trường ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành công nghiệp văn hóa thông qua đào tạo nhân lực sáng tạo, phát triển nền tảng tri thức, nghiên cứu và tư vấn chính sách, đóng góp nội dung sản phẩm, số hóa di sản và chuyển giao tri thức.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa vì ngành cần người hiểu đồng thời văn hóa, công nghệ, truyền thông, quản lý và thị trường. Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, hiện có 13 trong 29 chương trình đại học trực tiếp cung cấp nhân lực cho 10 ngành văn hóa; sáu chương trình khác hỗ trợ lĩnh vực này.
Trong năm 2026, chỉ tiêu tuyển sinh các ngành liên quan đến công nghiệp văn hóa chiếm 48,1%; tính cả nhóm ngành hỗ trợ, tỷ lệ đạt 66,6% tổng chỉ tiêu. Những con số này cho thấy giáo dục đại học đang dành vị trí đáng kể cho lĩnh vực, nhưng quy mô tuyển sinh không tự bảo đảm chất lượng. Thước đo cần là người học có thể nghiên cứu, sáng tạo, tham gia sản xuất và đưa sản phẩm đến công chúng hay không.
Muốn vậy, đào tạo phải gắn với phòng thực hành, dự án liên ngành và đối tác nghề nghiệp ngay trong quá trình học.
Hội thảo cần dẫn tới cơ chế hợp tác có thể đo lường
Ngày 26-10, Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học quốc tế về hợp tác Nhà nước – trường đại học – doanh nghiệp trong phát triển nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu thời đại mới. Hội thảo tập trung vào cơ chế phối hợp, đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo gắn với thực tiễn nghề, cùng việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nghiên cứu ứng dụng và khởi nghiệp.
Giá trị của diễn đàn không nằm ở việc nhắc lại rằng ba bên cần hợp tác. Điều cần tiếp nối là cơ chế đặt hàng theo nhu cầu, chương trình được đồng thiết kế với nhà tuyển dụng, dự án nghiên cứu và thực hành có nhiều bên tham gia, cùng cách theo dõi và chia sẻ kết quả. Kết quả hội thảo cũng được kỳ vọng làm cơ sở khoa học và thực tiễn để nối đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu xã hội và mở rộng hợp tác trong thời gian tới.
Kết luận: muốn phát triển nhân lực văn hóa cho kinh tế sáng tạo, cần chuyển từ hợp tác trên giấy sang trách nhiệm chung về đầu ra. Nhà nước tạo điều kiện, đại học kết nối tri thức với thực hành, doanh nghiệp góp nhu cầu và nơi thử nghiệm. Chỉ khi ba vai trò ấy vận hành liên tục, người học mới được chuẩn bị cho công việc thật và ngành văn hóa mới có thêm năng lực sáng tạo bền vững.
