Một quyết định muộn nhưng cần thiết để cứu vịnh Nha Trang
Dự án xử lý nước thải Nha Trang là chương trình đầu tư hạ tầng đô thị nhằm tách riêng nước mưa và nước thải ven biển, thu gom nước thải sinh hoạt ở các khu vực Bắc Nha Trang và Nam Nha Trang, đưa về nhà máy xử lý đạt chuẩn môi trường trước khi xả ra vịnh, với mục tiêu trực tiếp giảm ô nhiễm lâu năm và bảo vệ hệ sinh thái biển cũng như không gian du lịch bãi biển. Đây không phải câu chuyện kỹ thuật thuần túy, mà là bước ngoặt chính sách: hoặc Nha Trang chấp nhận thay đổi cách quản lý nước thải, hoặc tiếp tục để vịnh quốc gia nổi tiếng bị bào mòn bởi ô nhiễm. Dự án được triển khai sau nhiều năm người dân và du khách phải sống chung với tình trạng nước thải đổ thẳng ra biển dọc đường Phạm Văn Đồng, biến hình ảnh vịnh Nha Trang ô nhiễm thành nỗi ám ảnh lặp lại mỗi mùa mưa.
Vịnh Nha Trang ô nhiễm: cái giá của tăng trưởng du lịch thiếu hạ tầng
Nếu phải chỉ ra điểm yếu lớn nhất của phát triển đô thị ven biển ở Nha Trang, đó chính là hệ thống thoát nước và xử lý nước thải ven biển. Trong nhiều năm, khu vực từ cửa xả Hòn Chồng đến Hòn Một trên địa bàn phường Bắc Nha Trang chứng kiến nước thải chưa qua xử lý chảy thẳng ra vịnh, đặc biệt dọc theo tuyến đường Phạm Văn Đồng, nơi du khách dễ dàng thấy những dòng nước đục đổ ra biển mỗi khi trời mưa. Khi nước mưa và nước thải bị trộn chung trong hệ thống thoát nước, mọi trận mưa to đều trở thành “đòn đánh” vào môi trường biển: nước bẩn tràn ra bãi tắm, mùi khó chịu bốc lên, và hình ảnh vịnh Nha Trang ô nhiễm xuất hiện trên mạng xã hội, làm xói mòn thương hiệu du lịch quốc gia. Không khó hiểu khi người dân và du khách đã bức xúc suốt nhiều năm, yêu cầu một dự án bảo vệ môi trường đúng nghĩa, thay vì những giải pháp chắp vá.
Cách dự án mới tách nước mưa khỏi nước thải ven biển
Điểm đáng giá nhất của dự án bảo vệ môi trường này là cách nó xử lý tận gốc bài toán nước mưa lẫn nước thải. Ở khu vực từ cửa xả Hòn Chồng đến Hòn Một, nước mưa sẽ được dẫn riêng ra biển qua cửa xả Ba Làng, trong khi các cửa xả Hòn Chồng, Đoàn Trần Nghiệp, Đặng Tất, Bắc Sơn và Hòn Một sẽ bị đóng lại. Nước thải sinh hoạt trong toàn vùng này được tách khỏi nước mưa bằng hệ thống giếng tách và trạm bơm mới hoặc nâng cấp, rồi chuyển về nhà máy xử lý nước thải phía Bắc Nha Trang, xử lý đạt chuẩn môi trường trước khi xả thải. Theo Ban quản lý dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa, nước thải ở khu vực cảng cá Vĩnh Trường và cuối hẻm đường Đồng Nai cũng sẽ được thu gom chuyển về nhà máy phía Nam Nha Trang, còn nước mưa tiếp tục thoát ra sông Quán Trường qua cửa xả hiện hữu. Đây là cấu trúc hạ tầng đúng chuẩn đô thị biển, thay vì mô hình “trộn tất cả rồi xả thẳng” như trước.
Phân biệt đường ống nghiên cứu với hệ thống xả thải
Đáng chú ý, khi người dân thấy một đường ống màu đen lộ ra bãi biển Hòn Chồng lúc thủy triều rút, nghi vấn vịnh Nha Trang ô nhiễm thêm vì đường ống xả thải lập tức bùng lên. Sự hoang mang này cho thấy công chúng thiếu thông tin rõ ràng về các loại hạ tầng ven biển. Lãnh đạo Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam khẳng định tuyến ống này được xây dựng từ năm 1984 để lấy nước biển phục vụ nghiên cứu, không phải hệ thống xả thải như một số bình luận trên mạng. Hệ thống xả thải của Viện được bố trí riêng biệt, nằm hoàn toàn trong khuôn viên nội bộ. Theo cơ quan chức năng địa phương, việc đường ống lấy nước biển lộ ra khi thủy triều xuống thấp dễ khiến người dân nhầm đây là đường xả nước thải ra biển. Vụ việc nhắc chúng ta rằng muốn bảo vệ vịnh, cần phân biệt rõ hạ tầng nghiên cứu hợp pháp với những hệ thống xả thải gây ô nhiễm, thay vì dồn mọi nghi ngờ vào mọi đường ống thấy trên bãi biển.
Chiến lược bảo vệ môi trường cho một đô thị du lịch biển
Vấn đề không chỉ là xây thêm vài đường ống hay giếng tách, mà là thay đổi cách Nha Trang đối xử với nước thải sinh hoạt. Dự án mới hướng tới mục tiêu lâu dài: "dần tách, thu gom và chuyển nước thải sinh hoạt hiện đang chảy trực tiếp ra biển và sông qua hệ thống thoát nước chung ở phường Bắc Nha Trang và Nam Nha Trang". Khi nước thải được đưa về hai nhà máy xử lý phía Bắc và phía Nam theo quy hoạch thoát nước đô thị, tải lượng ô nhiễm xả vào vịnh sẽ giảm đáng kể, cảnh quan du lịch bãi biển từ Hòn Chồng đến Hòn Một được bảo vệ, và hệ sinh thái biển, sông ở Nha Trang có cơ hội phục hồi. Đây là nền tảng môi trường bắt buộc nếu thành phố muốn giữ vị thế điểm đến ven biển hàng đầu. Tuy nhiên, để dự án thực sự cứu vịnh, địa phương phải giám sát chặt chẽ quá trình triển khai, chia sẻ thông tin rõ ràng với cộng đồng, và không lặp lại tư duy phát triển du lịch tách rời hạ tầng xử lý nước thải Nha Trang như trước.
