Dự án tồn đọng: điểm nghẽn phát triển hay cơ hội tái cấu trúc?
Dự án tồn đọng là những dự án đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng, bị chậm tiến độ kéo dài do vướng mắc về pháp lý, đất đai, thủ tục hoặc năng lực nhà đầu tư, khiến nguồn lực xã hội bị khóa lại, không thể phát huy hiệu quả cho phát triển kinh tế – đô thị. Chính cách chúng ta xử lý vướng mắc ở các dự án này sẽ cho thấy một địa phương đang thực sự cải cách hay chỉ dừng ở khẩu hiệu. Hà Nội, Đà Nẵng và Quảng Ngãi đang bước vào giai đoạn mà sự kiên quyết với dự án chậm tiến độ không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn để bảo đảm tiến độ hạ tầng và niềm tin của doanh nghiệp lẫn người dân.
Hà Nội siết kỷ luật, xem xử lý dự án tồn đọng là bài test cải cách
Hà Nội chọn hướng tiếp cận mang tính kỷ luật: đặt mục tiêu tăng thu ngân sách nhà nước năm 2026 ít nhất 10% so với ước thực hiện năm 2025 và giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2026. Muốn vậy, thành phố buộc phải khơi thông các dự án tồn đọng, không chỉ vì tiến độ hạ tầng, mà vì đây là mạch máu của đầu tư công. Sở Xây dựng được giao nhiệm vụ đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải và tập trung rà soát, xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài, chậm tiến độ. Quan điểm này mang tính đối đầu trực diện với tình trạng “đắp chiếu” dự án: hoặc được tháo gỡ vướng mắc pháp lý, hoặc phải chấm dứt, trả lại mặt bằng và nguồn lực. Đồng thời, yêu cầu thanh tra, kiểm tra trách nhiệm người đứng đầu và cắt giảm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp cho thấy Hà Nội muốn biến xử lý vướng mắc thành thước đo cải cách, chứ không chỉ là một chiến dịch ngắn hạn.
Đà Nẵng: đặt deadline, siết trách nhiệm và buộc doanh nghiệp đồng hành
Đà Nẵng đi xa hơn một bước: không chỉ nói chung chung về tháo gỡ vướng mắc, mà gắn mỗi dự án với cơ quan đầu mối, mốc thời gian và nghĩa vụ rõ ràng. Thông báo kết luận của Chủ tịch UBND thành phố sau buổi đối thoại với doanh nghiệp ngày 24/8 yêu cầu nhà đầu tư chủ động hoàn thành nghĩa vụ tài chính, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, bảo đảm năng lực tài chính và phối hợp chặt với các sở, ngành để xử lý vướng mắc. Với dự án Sản xuất Nông nghiệp Ứng dụng Công nghệ cao Tam Tiến, Sở Nông nghiệp và Môi trường phải kiểm tra thực địa, rà soát hiện trạng, quy hoạch và hồ sơ pháp lý phần đất do Nhà nước quản lý, hướng dẫn doanh nghiệp và báo cáo kết quả ngay trong tháng 9/2026. Tương tự, việc xử lý dự án Tổ hợp khách sạn, thương mại dịch vụ, chung cư cao cấp được giao cho Sở Tài chính phối hợp nhiều sở ngành, với thời hạn báo cáo trước ngày 10/9/2026. Cách làm này đặt doanh nghiệp vào vị trí “cùng chịu trách nhiệm”, thay vì chỉ trông chờ Nhà nước gỡ rối, đồng thời biến tiến độ xử lý hồ sơ thành cam kết chính trị có thể kiểm chứng.
Đáng chú ý, Đà Nẵng không đòi hỏi tiến độ bằng mọi giá; thành phố yêu cầu doanh nghiệp chứng minh năng lực và hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi xem xét giao đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để triển khai dự án. Đây là thông điệp rõ ràng: nhà đầu tư không còn có thể giữ đất, giữ dự án tồn đọng như một dạng "tài sản chờ thời" mà không cam kết thực hiện. Nếu không đáp ứng được yêu cầu, dự án sẽ bị xem xét lại, thậm chí tách phần đất đủ điều kiện thành dự án độc lập để đấu giá quyền sử dụng đất. Cách làm cứng rắn nhưng có lộ trình này có lợi cho người dân: những dự án treo lâu năm sẽ hoặc được khởi động, hoặc bị giải phóng mặt bằng để phát triển không gian sống, dịch vụ mới.
Quảng Ngãi – Đà Nẵng: phối hợp liên vùng để giải bài toán dự án lâu năm
Điểm khác biệt và đáng chú ý là việc Quảng Ngãi và Đà Nẵng chọn phối hợp liên vùng để xử lý những dự án tồn đọng phức tạp, gắn với đất đai và tài sản công. Cuộc họp ngày 27/8 do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền và Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Nam Hưng đồng chủ trì tập trung bàn về việc triển khai Nghị quyết 29/2026/QH16 và các biện pháp xử lý dự án lâu năm, sai phạm đất đai trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Nghị quyết này đưa ra cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật đất đai, giúp các địa phương giải quyết những vụ việc phức tạp tồn đọng nhiều năm. Theo báo cáo, Đà Nẵng đã rà soát 2.035 dự án, khu đất và tài sản gắn liền với đất, trong đó đã xử lý được khó khăn của hơn 1.986 trường hợp. Con số này cho thấy khi có cơ chế rõ ràng, tiến độ giải quyết dự án tồn đọng không phải chuyện bất khả thi.
Tuy vậy, cuộc họp cũng phơi bày bản chất của những điểm nghẽn: phần lớn dự án bị chậm tiến độ dài do vướng mắc về sử dụng đất, thủ tục đầu tư, quy hoạch, tình trạng pháp lý và việc áp dụng các quy định trước đây. Phó Chủ tịch Quảng Ngãi yêu cầu các cơ quan phải rà soát từng vụ việc, xác định rõ nguyên nhân gốc rễ chậm trễ và đề xuất giải pháp trong thẩm quyền, nếu vượt thẩm quyền thì phải báo cáo cấp có trách nhiệm xem xét. Quan trọng hơn, hai địa phương thống nhất tiếp tục trao đổi thông tin, phối hợp chặt chẽ trong việc áp dụng cơ chế mới và xử lý các tài sản, dự án bị ảnh hưởng bởi sắp xếp địa giới hành chính. Khi xử lý vướng mắc không còn bị “ngăn sông cấm chợ” bởi ranh giới hành chính, phối hợp liên vùng trở thành đòn bẩy để tái cơ cấu lại không gian phát triển, tăng hiệu quả sử dụng đất và nguồn lực đầu tư.
Từ “gỡ vướng từng dự án” đến cải cách cấu trúc: còn những rào cản nào?
Điểm chung đáng khích lệ ở ba địa phương là đều coi xử lý dự án tồn đọng là nhiệm vụ cấu trúc chứ không chỉ là việc “dọn dẹp hồ sơ”. Hà Nội dùng mục tiêu ngân sách và tiến độ hạ tầng làm áp lực cải cách; Đà Nẵng đưa ra deadline cụ thể, gắn trách nhiệm từng sở ngành; Quảng Ngãi – Đà Nẵng phối hợp liên vùng, tận dụng cơ chế mới để giải những bài toán lịch sử. Những động thái này nếu được thực thi nghiêm túc sẽ tạo ra tác động thực tế: tăng hiệu quả sử dụng đất, mở thêm không gian đô thị, tạo điều kiện cho dự án nhà ở, khu đô thị hay hạ tầng số được triển khai bài bản thay vì tiếp tục treo.
Tuy nhiên, bài toán dài hạn vẫn chưa được giải xong. Thứ nhất, xử lý vướng mắc pháp lý theo từng dự án là cần, nhưng nếu hệ thống thủ tục, quy hoạch và phân quyền vẫn phức tạp, khoảng vài năm nữa sẽ lại có thế hệ dự án tồn đọng mới. Thứ hai, nhiều địa phương vẫn thiếu cơ chế buộc nhà đầu tư yếu kém rời khỏi cuộc chơi nhanh chóng để nhường chỗ cho chủ thể có năng lực. Cuối cùng, dù đã nhắc nhiều đến trách nhiệm người đứng đầu, việc thực thi kỷ luật hành chính vẫn là câu hỏi mở. Kết luận cần rút ra là: muốn phá điểm nghẽn tiến độ hạ tầng, phải biến các chiến dịch xử lý dự án tồn đọng hôm nay thành một chu trình cải cách liên tục, gắn kết giữa pháp luật đất đai mới, cơ chế tài chính, năng lực doanh nghiệp và phối hợp liên vùng – nếu không, những dự án chậm tiến độ hiện tại chỉ là phần nổi của tảng băng cấu trúc.
