APEC và cuộc đua hạ tầng quyết định tương lai Phú Quốc
Phú Quốc APEC 2027 là quá trình chuẩn bị hạ tầng, cải cách thể chế và tái cấu trúc không gian phát triển để đón Tuần lễ Cấp cao APEC, đồng thời biến sự kiện đối ngoại này thành cú hích lâu dài cho tăng trưởng xanh, du lịch và kinh tế biển của đảo ngọc. Trong cuộc đua này, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là “đón APEC thế nào”, mà là “Phú Quốc sẽ trở thành thành phố kiểu gì sau APEC”.
Tín hiệu rõ nhất cho thấy mức độ ưu tiên là việc Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc trực tiếp dẫn đoàn công tác kiểm tra các công trình trọng điểm như Trung tâm Hội nghị APEC, Nhà biểu diễn đa năng, dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, các tuyến giao thông kết nối và hệ thống khách sạn phục vụ APEC 2027. Ông khẳng định đây là “nhiệm vụ đối ngoại quan trọng nhất của đất nước từ nay đến năm 2030” và yêu cầu địa phương coi đây là trọng tâm trong giai đoạn 2026–2027.
Điểm then chốt là APEC không chỉ là một tuần lễ hội nghị, mà là bài kiểm tra thực chiến cho năng lực quản trị, tổ chức thi công và cải cách thể chế Phú Quốc. Nếu vượt qua được “kỳ thi” này, đảo ngọc sẽ bước sang một chu kỳ phát triển mới, với hạ tầng Phú Quốc ở đẳng cấp đô thị du lịch – dịch vụ tầm khu vực.
Những công trình đang thay đổi diện mạo hạ tầng Phú Quốc
Điểm dễ thấy nhất trong cuộc đua Phú Quốc APEC 2027 là tốc độ thi công đến từng phần trăm kết cấu. Báo cáo tiến độ cho thấy Trung tâm tổ chức hội nghị APEC đã hoàn thành khoảng 98% phần kết cấu bê tông cốt thép và 93% kết cấu thép. Nhà biểu diễn đa năng đạt khoảng 97% phần bê tông cốt thép và đang tăng tốc thi công kết cấu thép để đồng bộ tiến độ. Hai công trình này đặt mục tiêu hoàn thiện mặt ngoài vào cuối tháng 10/2026 và hoàn thiện nội thất vào cuối tháng 3/2027.
Tại dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, Nhà ga T2 đã hoàn thành khoảng 95% phần kết cấu bê tông; đường cất hạ cánh số 2 đạt khoảng 85% và hướng tới hoàn thành trong năm nay để chuyển sang lắp đặt thiết bị, vận hành thử trước APEC. Đại diện nhà đầu tư cam kết sẽ hoàn thành Nhà ga T2 vào cuối tháng 3/2027, Trung tâm Hội nghị APEC trước ngày 30/4/2027 và dồn toàn bộ nguồn lực cho các hạng mục lưu trú, hạ tầng còn lại theo đúng tiến độ đã cam kết với Chính phủ.
Song song với các công trình “đầu não”, hạ tầng Phú Quốc đang được nâng cấp trên diện rộng: tuyến ĐT975, Đại lộ APEC, tuyến đường sắt đô thị, khu tái định cư An Thới và các khu lưu trú phục vụ hội nghị đều triển khai nhiều mũi thi công cùng lúc. Theo UBND tỉnh, tổng cộng 21 dự án trọng điểm đang được triển khai, gồm 10 dự án đầu tư công và 11 dự án PPP, đầu tư kinh doanh, với kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025 hơn 4.123 tỷ đồng và tỷ lệ giải ngân đã đạt 63,3%, dự kiến nâng lên 82,9% sau hoàn tất thủ tục thanh toán. Đây không chỉ là một “đại công trường” cho APEC, mà là cuộc chỉnh trang toàn diện nền tảng phát triển của đảo.
“Luồng xanh” và cuộc thử nghiệm cải cách thể chế Phú Quốc
Nếu hạ tầng là phần “cứng”, thì cải cách thể chế Phú Quốc chính là phần “mềm” quyết định công trình có về đích kịp APEC hay không. Điểm nghẽn lớn nhất không còn là vốn – khi kế hoạch vốn đã được phân bổ và giải ngân tương đối tốt – mà nằm ở thủ tục chồng chéo từ đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường đến giải phóng mặt bằng, vốn có thể kéo dài 18–36 tháng nếu áp dụng đầy đủ quy trình thông thường.
Để không “trễ tàu APEC”, tỉnh đã áp dụng cơ chế “luồng xanh” cho toàn bộ hồ sơ liên quan các dự án phục vụ hội nghị. Hồ sơ được ưu tiên tiếp nhận, xử lý ngay khi phát sinh, rút ngắn thời gian luân chuyển giữa các cơ quan, không để tồn đọng hoặc kéo dài thiếu lý do. Quan trọng hơn, “luồng xanh” không phải là cơ chế để bỏ qua quy định pháp luật, mà chỉ ưu tiên về thời gian trên cơ sở vẫn bảo đảm đầy đủ trình tự, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan.
Ở cấp quốc gia, dự thảo một Nghị quyết đặc thù cho các dự án APEC đề xuất 5 nhóm cơ chế: cho phép thi công song song với hoàn thiện hồ sơ pháp lý; áp dụng thủ tục rút gọn khi điều chỉnh quy hoạch, đầu tư; ghi nhận khối lượng đã thực hiện làm cơ sở nghiệm thu, thanh toán, kiểm toán; cùng các cơ chế riêng cho khai thác khoáng sản và dự án BT phục vụ APEC. Về bản chất, đây là phòng thí nghiệm cải cách thể chế: nếu vận hành hiệu quả, mô hình “luồng xanh” có thể trở thành tiền lệ cho các dự án trọng điểm quốc gia, thay đổi cách bộ máy hành chính vận hành – từ “xin–cho” sang “phục vụ–trách nhiệm”.
APEC như cú hích tăng trưởng xanh cho An Giang và Phú Quốc
Điểm đáng bàn là Phú Quốc không được phép lặp lại mô hình phát triển “hạ tầng trước, môi trường tính sau”. Lãnh đạo địa phương xác định APEC 2027 là cú hích để An Giang cải cách thể chế, tạo động lực tăng trưởng xanh cho Phú Quốc. Điều này nghĩa là mỗi dự án hạ tầng đều phải gắn với bảo vệ tài nguyên, môi trường và cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Cơ chế “luồng xanh” vì thế không chỉ rút ngắn thời gian xử lý, mà còn là phép thử năng lực tăng trưởng xanh An Giang. Khi hệ thống giao thông đồng bộ, chi phí logistics giảm, năng lực kết nối tăng và môi trường đầu tư hấp dẫn hơn, mỗi ngày dự án hoàn thành sớm sẽ giúp giảm chi phí đầu tư, giảm áp lực lãi vay, sớm đưa công trình vào khai thác, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Đồng thời, các hồ chứa nước, hạ tầng số thông minh, công trình cấp – thoát nước, xử lý chất thải nếu làm đúng sẽ nâng chất lượng môi trường và chất lượng sống của cư dân.
Nhìn rộng hơn, Phú Quốc đang chịu áp lực ngày càng lớn về môi trường, dân số, du lịch. Nếu chỉ lao vào cuộc đua xây dựng mà không giữ giới hạn sinh thái, đảo ngọc sẽ mất chính lợi thế làm nên sức hút của mình. APEC vì vậy phải được xem như cơ hội trật tự lại mô hình phát triển: ưu tiên du lịch – dịch vụ chất lượng cao, giảm dự án tiêu tốn tài nguyên, đẩy mạnh hạ tầng số, đô thị thông minh và kinh tế biển bền vững. Tăng trưởng xanh không phải khẩu hiệu, mà là điều kiện sống còn để Phú Quốc cạnh tranh trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Sau APEC, Phú Quốc sẽ là thành phố hội nghị hay thành phố đáng sống?
Cuộc đua nước rút cho Phú Quốc APEC 2027 đang bước vào giai đoạn hoàn thiện với áp lực thời gian và thời tiết, khi các dự án chịu tác động của mùa mưa, biến động giá vật liệu, chi phí nhân công, vận chuyển quốc tế và việc nhập khẩu thiết bị quan trọng. Nhưng khó khăn lớn hơn nằm ở việc giữ kỷ luật tiến độ mà không trượt khỏi mục tiêu phát triển dài hạn. Câu hỏi đặt ra là Phú Quốc sau APEC sẽ chỉ là “thành phố hội nghị” hay trở thành “thành phố đáng sống” cho cư dân, bền vững cho môi trường?
Ở góc độ tích cực, việc tổ chức Hội nghị APEC tại Phú Quốc được đánh giá có ý nghĩa lớn với quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo và động lực phát triển mới cho đảo ngọc cũng như cả nước. Mỗi bước cải cách thể chế Phú Quốc, mỗi km hạ tầng Phú Quốc hoàn thành đúng chuẩn đều là viên gạch đặt nên hình hài một thành phố biển hiện đại. Nhưng nếu sau APEC, cơ chế “luồng xanh” bị xếp lại, tinh thần 6 rõ (rõ người, việc, thẩm quyền, trách nhiệm, tiến độ, kết quả) bị lãng quên, thì cơ hội vàng này sẽ trôi qua.
Câu trả lời nằm ở sự kiên định với mục tiêu: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn, không chấp nhận tái lập cơ chế xin–cho, tiếp tục áp dụng các bài học rút ra từ APEC vào những dự án trọng điểm khác. Nếu làm được, APEC sẽ chỉ là điểm xuất phát, còn đích đến là một Phú Quốc trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ, tài chính, kinh tế biển cạnh tranh trong khu vực – nơi người dân sống tốt, nhà đầu tư yên tâm và hệ sinh thái được bảo vệ. Đó mới là thành công thực sự của APEC trong mắt Phú Quốc.
