Mở lối đến trường từ những điều thiết thực
Giáo viên vùng cao là những người vừa truyền đạt kiến thức, vừa kiên trì gỡ bỏ các trở ngại khiến trẻ em khó đến lớp và khó tiếp tục học tập. Ở chân núi Ngọc Linh, thầy Võ Đăng Chín đã dành hơn 26 năm cho hành trình ấy, dù đường rừng xa xôi, đời sống thiếu thốn và có lúc phải ở lại với học trò suốt nhiều tuần trong mùa mưa lũ.
Với học sinh bán trú có lúc thiếu cả cơm ăn, áo mặc và đồ dùng học tập, việc giữ các em ở trường phải bắt đầu từ những nhu cầu hằng ngày. Thầy Chín vận động hỗ trợ để bữa ăn có thêm thịt, cá; sau đó, khi thấy học sinh ở điểm lẻ chỉ được tiếp cận một số môn cơ bản, thầy đề xuất đưa các em về học và sinh hoạt tại trường chính. Thầy cùng đồng nghiệp đến từng nhà, từng nóc làng giải thích, lắng nghe phụ huynh. Quyết định ấy mở rộng cơ hội học tập và giúp học trò được chăm sóc tốt hơn, dù ban đầu không dễ nhận được đồng thuận.
Đằng sau sự bền bỉ còn có những hy sinh riêng: sau hơn 26 năm ở lại với học trò, thầy từng nghĩ đến chuyện trở về gần gia đình để vợ con đỡ vất vả. Chính việc không lảng tránh cái giá của nghề khiến câu chuyện của thầy đáng nhớ: mở lối học tập không phải một khẩu hiệu, mà là chuỗi lựa chọn cụ thể để trẻ em nghèo có thể học tốt hơn.
Từ quê nhà, thắp sáng lớp học bằng tri thức mới
Tại Nghinh Tường, thầy Hoàng Văn Cương chọn đóng góp cho quê nhà bằng cách học hỏi liên tục và chia sẻ chuyên môn với đồng nghiệp. Là người dân tộc Tày, thầy hiểu học trò địa phương cần những bài học sát với điều kiện của mình; vì vậy, thầy tìm tòi phương pháp dạy hiệu quả, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động giáo dục.
Nỗ lực của thầy không dừng trong lớp học riêng. Thầy hỗ trợ đồng nghiệp soạn giảng, thiết kế bài học, đổi mới kiểm tra đánh giá và sử dụng các công cụ như Canva, PowerPoint, OLM; đồng thời góp phần xây dựng tư liệu, bài giảng dùng chung và sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học. Chuỗi sáng kiến chuyên môn được triển khai liên tiếp trong 5 năm học, từ 2020–2021 đến 2024–2025.
Điều đáng quý ở người giáo viên vùng cao này là xem tiến bộ của học trò như công việc chung của cả tập thể. Khi kinh nghiệm được chia sẻ, một đổi mới không còn giới hạn ở lớp của một thầy cô mà có thể giúp nhiều giáo viên tìm cách dạy phù hợp hơn. Từ quê nhà miền núi, thầy Cương đang chứng minh rằng nâng chất lượng giáo dục cũng bắt đầu bằng việc đồng nghiệp cùng tiến bộ.

Đổi mới để không em nào bị bỏ lại
Hơn 15 năm công tác ở Na Son, cô Trần Thị Hiếu kiên trì đổi mới phương pháp dạy học và quan tâm đến từng hoàn cảnh trong lớp. Tại trường, hơn 97% học sinh là người dân tộc thiểu số và khoảng 75% ăn ở bán trú; bởi thế, dạy học không thể chỉ là truyền đạt bài vở mà còn cần sự đồng hành với các em.
Cô tìm hiểu năng lực, tâm lý của từng học sinh, đặc biệt chú ý các em học lực còn hạn chế, có hoàn cảnh khó khăn hoặc ở bán trú. Thay vì dùng một cách dạy cho tất cả, cô điều chỉnh hướng dẫn, tăng tương tác, khuyến khích học sinh trao đổi, thực hành và liên hệ kiến thức với cuộc sống. Những thay đổi nhỏ trong cách tổ chức bài học có thể giúp một em rụt rè tự tin hơn, hoặc một em tiếp thu chậm tìm được nhịp học của mình.
Cô còn đưa hoạt động trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa dân tộc vào quá trình giáo dục, qua đó rèn kỹ năng sống, năng lực ngôn ngữ và sự tự tin. Năm 2024, cô được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen. Sự ghi nhận ấy có ý nghĩa, nhưng giá trị bền lâu nằm ở việc học sinh vùng khó được khích lệ để chủ động khám phá kiến thức và tin rằng mình có thể tiến bộ.

Sự tận tụy nuôi dưỡng niềm say mê lâu dài
Ba câu chuyện cho thấy động lực học tập không thể được khơi lên bằng một bài giảng hay lời kêu gọi đơn lẻ. Với thầy Chín, điều kiện ăn ở và trường lớp là nền tảng để học sinh tiếp tục đến lớp; với thầy Cương, đổi mới chuyên môn và hỗ trợ đồng nghiệp giúp bài học tốt hơn; với cô Hiếu, sự thấu hiểu từng em tạo ra cảm giác an toàn để các em dám hỏi, dám thử.
Những cách làm khác nhau cùng hướng đến một điều: mở rộng cơ hội học tập mà không để hoàn cảnh quyết định trước giới hạn của trẻ. Giáo viên vùng cao không thể xóa ngay khoảng cách địa lý hay khó khăn kinh tế của mỗi gia đình, nhưng có thể nhận ra trở ngại cụ thể và tìm cách đáp lại bằng sự kiên trì, linh hoạt.
Vì vậy, vai trò của người thầy ở vùng khó kéo dài vượt xa một năm học. Khi chăm lo để học trò ở lại trường, làm mới phương pháp dạy và nuôi sự tự tin, họ đang gieo nền móng cho niềm say mê học tập bền bỉ. Đó là công việc thầm lặng, nhưng cũng là con đường thiết thực nhất để mỗi đứa trẻ có thêm lựa chọn cho tương lai.







