Quy mô lớn lên, nhưng điều đáng chú ý là tốc độ
Kinh tế số Việt Nam là phần hoạt động kinh tế dựa trên nền tảng, dịch vụ và giao dịch số, kết nối doanh nghiệp với khách hàng và người cung cấp dịch vụ với người sử dụng. Năm 2026, quy mô tổng giá trị hàng hóa (GMV Việt Nam) được dự báo đạt 49 tỷ USD, tăng 20% so với năm trước, đưa Việt Nam vào nhóm nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á. Đây không chỉ là câu chuyện về quy mô: mức tăng cho thấy dịch vụ số đang gắn sâu hơn vào mua sắm, đi lại, thanh toán và hoạt động kinh doanh thường ngày. Tuy vậy, GMV phản ánh giá trị hàng hóa, dịch vụ giao dịch qua nền tảng, chứ không đồng nghĩa với toàn bộ giá trị gia tăng của nền kinh tế. Vì thế, thước đo đáng quan tâm không chỉ là đích đến 49 tỷ USD, mà là khả năng biến đà tăng này thành năng suất và cơ hội tiếp cận rộng hơn.
Thương mại điện tử kéo cỗ xe, các ngành khác cùng tiến
Động lực trước mắt đến từ sự lan tỏa của tăng trưởng hai chữ số trên các lĩnh vực cốt lõi, trong đó thương mại điện tử giữ vai trò đầu tàu. Lĩnh vực này được dự báo đạt 32 tỷ USD, tăng 22%, và chiếm khoảng hai phần ba quy mô kinh tế số. Du lịch trực tuyến đạt 5 tỷ USD, tăng 15%; gọi xe và giao đồ ăn đạt 6 tỷ USD, tăng 17%; truyền thông trực tuyến đạt 7 tỷ USD, cũng tăng 17%. Những con số ấy cho thấy tăng trưởng số không còn phụ thuộc vào một ứng dụng hay một ngành riêng lẻ. Các nền tảng đang mở rộng quy mô bằng cách biến thói quen người dùng thành hoạt động giao dịch thường xuyên. Nhưng sự tập trung lớn vào thương mại điện tử cũng là lời nhắc: để đà tăng bền hơn, các lĩnh vực khác cần tiếp tục phát triển, thay vì để toàn bộ kỳ vọng dồn lên mua bán trực tuyến.
AI thường nhật biến tiện ích thành động lực kinh doanh
Điểm khác biệt của giai đoạn này là AI đang đi từ công nghệ mới thành công cụ sử dụng hằng ngày. Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về tần suất gắn kết với GenAI: cứ năm người dùng thì có hai người sử dụng mỗi ngày. AI hỗ trợ tìm kiếm thông tin, mua sắm và chăm sóc khách hàng; với người bán, các công cụ này có thể cải thiện khả năng tiếp cận, hỗ trợ chốt đơn và tự động hóa việc đăng sản phẩm. Đây là một động lực có sức lan tỏa vì lợi ích xuất hiện ở cả hai phía thị trường: người mua tìm và chọn hàng thuận tiện hơn, còn doanh nghiệp có thêm cách tối ưu vận hành. Tuy nhiên, mức độ sử dụng không tự động bảo đảm năng suất cao hơn. Kết quả phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, kỹ năng của người lao động và khả năng dùng công cụ đúng việc, thay vì xem AI như lối tắt cho mọi vấn đề.
Tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi lợi ích đến được với người dùng
Với người dân, kinh tế số hiện lên qua những việc cụ thể: thanh toán điện tử, ví điện tử và ngân hàng số giúp giao dịch thuận tiện hơn, đồng thời mở thêm lối vào thị trường số cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Dịch vụ tài chính số cũng đang mở rộng, góp phần thay đổi cách người dân giao dịch và tiếp cận khoản vay. Đây là phần đáng giá nhất của đà bứt phá: nền tảng số có thể giảm trở ngại trong sinh hoạt lẫn kinh doanh, chứ không chỉ làm đẹp các chỉ số tổng hợp. Nhưng tăng trưởng nhanh cần đi cùng kỹ năng số, khả năng đánh giá thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nếu những điều kiện ấy bị bỏ lại phía sau, sự phổ biến của AI và dịch vụ trực tuyến có thể tạo ra khoảng cách mới giữa người dùng thành thạo với nhóm khó tiếp cận công nghệ.
Mốc GMV Việt Nam dự kiến đạt 49 tỷ USD cho thấy sức bật đáng kể, song con số không nên được xem là kết luận cuối cùng. Thương mại điện tử tạo lực kéo, nhiều ngành duy trì tăng trưởng hai chữ số, còn AI thường nhật mở rộng cách doanh nghiệp phục vụ khách hàng và tổ chức công việc. Bước tiếp theo là chuyển quy mô thành năng suất, đồng thời bảo đảm người dân và doanh nghiệp nhỏ có kỹ năng, công cụ và niềm tin để tham gia. Khi ấy, tăng trưởng số mới trở thành lợi ích kinh tế rộng khắp, thay vì chỉ là thành tích của các nền tảng lớn.
