Logistics là năng lực vận hành của cả nền kinh tế
Năng lực logistics quốc gia là khả năng tổ chức, kết nối và vận hành dòng hàng hóa trên phạm vi toàn nền kinh tế, từ hạ tầng và thủ tục đến dịch vụ, dữ liệu và liên kết với chuỗi cung ứng quốc tế. Đây không thể chỉ là phép cộng các doanh nghiệp vận tải hay kho bãi.
Sáng 2/11, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về định hướng phát triển logistics quốc gia và hạ tầng logistics. Kết luận cuộc họp, ông đề nghị chuyển mạnh từ tư duy phát triển dịch vụ logistics sang xây dựng năng lực logistics quốc gia. Đây là thay đổi đáng kể về cách nhìn: logistics không còn là phần việc riêng của một ngành, mà ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế.
Thời điểm đặt ra yêu cầu này cũng có ý nghĩa. Khi Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số, logistics phải góp phần nâng năng suất, giảm chi phí và mở rộng không gian phát triển, thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu vận chuyển hiện hữu. Nếu không tổ chức được dòng hàng hiệu quả, tham vọng tăng trưởng sẽ bị níu lại bởi chính những ma sát trong nền kinh tế.
Điều phối thống nhất để tránh đầu tư rời rạc
Một mạng lưới logistics không thể hình thành bằng những kế hoạch riêng lẻ của từng địa phương hay một bộ, ngành. Cảng, sân bay, ga hàng hóa, cửa khẩu, khu công nghiệp và vùng sản xuất chỉ phát huy hiệu quả khi được quy hoạch và kết nối trong cùng một hệ thống. Đầu tư phân tán có thể tạo thêm công trình, nhưng không nhất thiết tạo ra năng lực vận chuyển liền mạch.
Vì vậy, yêu cầu phối hợp cần đi kèm phân công có thể kiểm tra: các bộ, ngành và địa phương phải triển khai đồng bộ nhiệm vụ, xác định rõ cơ quan chủ trì, tiến độ và trách nhiệm. Đây là điều kiện để những vấn đề liên ngành không bị đẩy qua lại, còn các dự án kết nối không bị chậm vì thiếu một đầu mối chịu trách nhiệm.
Định hướng hành động cũng cần mốc gần, không chỉ mục tiêu dài hạn. Các cơ quan được yêu cầu rà soát những điểm nghẽn lớn nhất cần tháo gỡ ngay trong giai đoạn trước mắt năm 2027, xây dựng chương trình phát triển một số cửa ngõ và trung tâm logistics quốc tế trọng điểm, đồng thời thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả logistics quốc gia. Những việc này sẽ cho thấy liệu định hướng mới có chuyển thành tiến độ và kết quả cụ thể hay không.
Ưu tiên kết nối và giá trị tạo ra trong nước
Điểm nghẽn cần xử lý không chỉ nằm ở đường sá hay công suất cảng. Các ưu tiên được nêu gồm kết nối hạ tầng, kiểm tra chuyên ngành, quy hoạch trung tâm logistics và chia sẻ dữ liệu. Nếu hàng hóa đi qua nhiều khâu thiếu liên thông, lợi thế vị trí địa lý khó chuyển thành lợi thế cạnh tranh; thời gian và chi phí phát sinh cũng làm suy giảm sức hấp dẫn của các hành lang vận tải.
Hướng quy hoạch theo hành lang kinh tế là cách tiếp cận hợp lý: kết nối cảng biển, cảng hàng không, ga hàng hóa và cửa khẩu với khu công nghiệp, vùng sản xuất và trung tâm tiêu dùng. Nhưng hạ tầng vật lý cần đi cùng thủ tục thông suốt và dữ liệu được chia sẻ; nếu thiếu các mắt xích ấy, đầu tư mới vẫn có nguy cơ trở thành những đoạn kết nối rời nhau.
Mục tiêu không nên dừng ở việc vận chuyển hàng nhanh hơn. Định hướng được đặt ra là từng bước đưa chi phí logistics tiệm cận mức bình quân khu vực và thế giới, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ và gia tăng giá trị trong nước. Muốn vậy, Việt Nam cần thu hút hàng hóa quốc tế để trung chuyển, lưu kho, phân phối và thực hiện thêm các dịch vụ tạo giá trị, thay vì chỉ làm khâu vận tải cơ bản.
Từ lợi thế địa lý đến vai trò trong chuỗi cung ứng
Tham vọng trở thành trung tâm logistics khu vực chỉ có cơ sở khi Việt Nam chủ động thu hút và tổ chức các dòng hàng quốc tế. Tô Lâm nêu mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một trung tâm logistics, trung chuyển và phân phối hàng hóa quan trọng của khu vực và thế giới. Điều này đòi hỏi năng lực phục vụ hàng xuất nhập khẩu trong nước, đồng thời tạo điều kiện để hàng hóa từ các nước khác được trung chuyển, lưu kho và phân phối tại Việt Nam.
Đích đến lớn hơn là tham gia sâu vào tổ chức và điều phối chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu, qua đó biến vị trí địa lý thành lợi thế cạnh tranh và vị thế kinh tế. Đó là bước chuyển từ đứng trên tuyến vận tải sang có vai trò trong cách tuyến hàng được tổ chức.
Muốn tiến gần mục tiêu ấy, logistics Việt Nam cần được nhìn như một năng lực quốc gia có quy hoạch, trách nhiệm và chỉ tiêu đánh giá rõ ràng. Ưu tiên trước mắt là tháo gỡ các nút thắt kết nối, thủ tục và dữ liệu; kế tiếp là nâng chất lượng dịch vụ và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước. Nếu các cơ quan biến định hướng thành hành động phối hợp có thời hạn, Việt Nam mới có thể củng cố vai trò trong mạng lưới logistics khu vực và toàn cầu.
