Đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi
Đột quỵ là biến cố tổn thương não do rối loạn đột ngột dòng máu nuôi não hoặc chảy máu trong não, có thể hình thành sau nhiều năm các yếu tố nguy cơ âm thầm tích tụ. Vì thế, tuổi trẻ không phải tấm khiên bảo vệ tuyệt đối. Một phụ nữ 27 tuổi ở Hà Nội nhập viện sau khi mất khả năng vận động một bên cơ thể; chẩn đoán xác định xuất huyết não. Bệnh nhân đến viện trong khoảng 4,5 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng, nhưng vẫn chưa thể đánh giá khả năng hồi phục khi mới điều trị được hai ngày. Ca bệnh không chứng minh mọi người trẻ đều có nguy cơ cao, nhưng bác bỏ suy nghĩ rằng đột quỵ chỉ là chuyện của tuổi già.
Đây là lời nhắc thực tế về đột quỵ người trẻ: các dấu hiệu sức khỏe đáng quan tâm có thể tồn tại từ lâu trước biến cố, dù người trong cuộc vẫn thấy mình còn trẻ và khỏe.
Huyết áp và cân nặng có thể tạo thành gánh nặng lâu dài
Ở ca bệnh này, người phụ nữ nặng gần 100 kg, mắc béo phì nặng và có nhiều rối loạn chuyển hóa. Cô được phát hiện tăng huyết áp khoảng 2–3 năm trước, nhưng không điều trị đều đặn: chỉ uống thuốc khi mệt hoặc khi thấy chỉ số huyết áp tăng, thay vì tái khám và theo dõi định kỳ. Đây không phải cách kiểm soát bệnh đáng tin cậy, bởi cảm giác cơ thể không thể thay thế đánh giá y tế.
Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, thừa cân hoặc béo phì, hút thuốc và ít vận động đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ. Những yếu tố tim mạch và chuyển hóa có thể đồng thời tồn tại, tương tác và khiến nguy cơ tăng dần theo thời gian. Theo bác sĩ Nguyễn Thị Tuyết Trinh, người bệnh cần giảm cân, kiểm soát huyết áp và các rối loạn chuyển hóa để hạn chế nguy cơ tái phát.
Nguy cơ không chỉ nằm ở lối sống
Lối sống thiếu lành mạnh có thể góp phần tích lũy nguy cơ: ăn uống thất thường, dùng nhiều muối, uống rượu, hút thuốc, ít vận động, thức khuya kéo dài hoặc chịu căng thẳng. Thiếu ngủ và stress không nhất thiết là nguyên nhân trực tiếp của đột quỵ, nhưng có thể ảnh hưởng huyết áp, chuyển hóa và hành vi sức khỏe. Vì vậy, không nên quy mọi biến cố cho một thói quen đơn lẻ.
Ở người trẻ, bác sĩ cũng có thể cần xem xét bệnh tim, gồm rối loạn nhịp như rung nhĩ, bệnh tim cấu trúc hoặc tình trạng làm tăng khả năng hình thành cục máu đông. Các nguyên nhân khác được nêu gồm bóc tách động mạch cảnh, dị dạng mạch máu, bệnh tự miễn và rối loạn đông máu. Những khả năng này không thể tự xác định qua một bài viết; thăm khám, phân loại bệnh, tìm nguyên nhân và chọn điều trị phải do nhân viên y tế thực hiện.
Theo dõi sức khỏe trước khi có triệu chứng
Thông tin về các yếu tố nguy cơ không phải là chẩn đoán cá nhân. Tuy vậy, chủ động kiểm tra sức khỏe có ích hơn chờ đến khi xuất hiện biến cố. Những chỉ số nên trao đổi với nhân viên y tế gồm huyết áp, cân nặng, chỉ số khối cơ thể, vòng eo, đường huyết và mỡ máu. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cần tuân thủ điều trị và lịch tái khám; không tự ngừng thuốc khi cảm thấy khỏe hơn.
Nếu đột ngột yếu hoặc tê tay chân, nhìn mờ hoặc mất thị lực, đi không vững hay nói khó, cần xem đó là dấu hiệu cảnh báo và tìm trợ giúp y tế ngay cả khi triệu chứng tự hết. Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị; không chích máu hay tự xử trí tại nhà. Kết luận cần nhớ rất rõ: đừng dùng tuổi trẻ để trì hoãn việc kiểm tra huyết áp và trao đổi với nhân viên y tế về sức khỏe của mình.
