Lỗ bầu dục PFO – lỗ hổng âm thầm trong trái tim người trẻ
Lỗ bầu dục PFO là một lỗ thông tự nhiên giữa hai buồng tâm nhĩ trái – phải, tồn tại từ giai đoạn bào thai và đôi khi không tự đóng sau khi sinh, khiến cục máu đông có thể đi tắt từ hệ tĩnh mạch sang tim trái rồi lên não, gây đột quỵ ngay cả ở người trẻ tưởng như rất khỏe mạnh. Đột quỵ người trẻ đang có xu hướng tăng lên rõ rệt tại các trung tâm lớn, dù chưa có thống kê quốc gia đầy đủ. Vấn đề đáng lo không phải là PFO quá nguy hiểm, mà là nó quá âm thầm: người mang PFO thường không có triệu chứng rõ ràng, sống và làm việc bình thường cho đến khi một cơn đột quỵ bất ngờ ập đến. Nếu chúng ta tiếp tục coi đột quỵ là bệnh của tuổi già, rất nhiều người trẻ sẽ bị bỏ lỡ cơ hội phòng ngừa đột quỵ sớm và hiệu quả.
Đột quỵ ở người trẻ: Những cuộc đời rẽ hướng sau một đêm
Các câu chuyện đột quỵ người trẻ không còn là ngoại lệ hiếm hoi mà đang trở thành lời cảnh báo đanh thép. Âu Văn Hiếu, sinh năm 1999, bị đột quỵ xuất huyết não rất nặng khi mới 19 tuổi, thời điểm cậu chưa từng phải đi viện hay uống thuốc. Cơ hội sống của Hiếu được bác sĩ tiên lượng chỉ khoảng 1%, nhưng gia đình vẫn ký phẫu thuật để giữ lại sự sống cho con. Từ một thanh niên khỏe mạnh, Hiếu phải học lại mọi thứ từ đầu, mất gần 5 tháng mới phát ra được những âm thanh đầu tiên và nhiều năm kiên trì tập phục hồi chức năng. Một nam thanh niên 24 tuổi khác lại đột quỵ do tắc động mạch thân nền khi đang đi du lịch, phải thở máy. Những biến cố này cho thấy: nếu chúng ta tiếp tục sống chủ quan, đột quỵ có thể nhắm thẳng vào người trẻ, không báo trước.
Vì sao lỗ bầu dục PFO dễ bị bỏ sót ở người trẻ?
Điều nguy hiểm nhất của lỗ bầu dục PFO không phải là tính phức tạp, mà là sự thờ ơ của cả người bệnh lẫn hệ thống y tế. Trong thời kỳ bào thai, lỗ thông giữa hai buồng tim là sinh lý vì phổi chưa hoạt động, sau sinh thường tự đóng; nhưng ở một số người, lỗ bầu dục vẫn tồn tại đến tuổi trưởng thành. Khi xuất hiện cục máu đông ở hệ tĩnh mạch, chúng có thể đi qua PFO, sang tim trái rồi theo dòng máu lên não gây đột quỵ. PGS Nguyễn Lân Hiếu cảnh báo đây là nguyên nhân thường bị bỏ sót ở người trẻ, ngay cả trong hồ sơ dày đặc xét nghiệm đột quỵ. Không ít bác sĩ chuyên khoa thần kinh, tim mạch vẫn chưa chú trọng tầm soát PFO để loại trừ nguy cơ nhồi máu não do tắc mạch nghịch thường, dẫn đến rất ít bệnh nhân được chuyển đến can thiệp bít lỗ thông so với các nước phát triển.
Siêu âm tim: Chìa khóa phát hiện sớm PFO và phòng ngừa đột quỵ
Nếu PFO là một lỗ hổng âm thầm trong trái tim, siêu âm tim chính là cánh cửa giúp chúng ta nhìn thấy nó. Ở người từng bị đột quỵ, đặc biệt là đột quỵ người trẻ không rõ nguyên nhân, việc thực hiện siêu âm tim cùng các nghiệm pháp chuyên sâu để tìm lỗ bầu dục PFO phải được xem là bước thăm dò cơ bản chứ không phải xét nghiệm xa xỉ. Với những trường hợp phát hiện lỗ bầu dục lớn, bác sĩ có thể chỉ định bít lỗ thông để giảm nguy cơ tái phát đột quỵ. Một nữ bệnh nhân trẻ sau đột quỵ được phát hiện còn lỗ bầu dục tại một bệnh viện ở Wellington và được khuyên về Việt Nam can thiệp; ca bít lỗ diễn ra thuận lợi trong khoảng 30 phút và bệnh nhân hồi phục nhanh. Đó là minh chứng rõ ràng: phát hiện đúng nguyên nhân và can thiệp kịp thời có thể thay đổi hoàn toàn đường đi của cuộc đời sau đột quỵ.
Phòng ngừa đột quỵ ở người trẻ: Không thể chỉ trông chờ vào may mắn
Đột quỵ ở người trẻ không phải sự cố “trời kêu ai nấy dạ”, mà là kết quả của nhiều yếu tố có thể phòng ngừa nếu nhận diện sớm. Các hội chuyên ngành đã liên tục khuyến cáo việc phòng ngừa và giảm nguy cơ tái phát đột quỵ là vấn đề cấp thiết. Bên cạnh tầm soát lỗ bầu dục PFO bằng siêu âm tim khi có chỉ định, người trẻ cần nhìn lại lối sống của mình: thức khuya, tắm khuya, thiếu ngủ và không tuân thủ điều trị ở người có tăng huyết áp, bệnh nền có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ. PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng nhấn mạnh người trẻ không nên thức khuya kéo dài, mà nên ngủ sớm, dậy sớm để học tập, làm việc và bảo vệ sức khỏe. Phòng ngừa đột quỵ là sự kết hợp giữa lối sống lành mạnh, kiểm soát bệnh nền và không bỏ qua những xét nghiệm quan trọng như siêu âm tim khi có dấu hiệu nghi ngờ.
