Chính sách đặc thù APEC 2027 là gì và vì sao Phú Quốc cần “đường cao tốc pháp lý”?
Chính sách đặc thù APEC 2027 là tập hợp các cơ chế tạm thời và linh hoạt, do Chính phủ trình Quốc hội ban hành dưới dạng nghị quyết, nhằm tháo gỡ nhanh các vướng mắc pháp lý, kỹ thuật và thủ tục đầu tư cho những dự án hạ tầng trọng điểm phục vụ Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc, đồng thời tạo nền tảng phát triển kinh tế - xã hội và du lịch lâu dài cho đảo ngọc. Ngày 3.8, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình Quốc hội dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc. Cùng ngày, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại tổ về dự thảo này trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất. Việc chọn Phú Quốc đăng cai APEC được xác định là chủ trương lớn, vừa là bài kiểm tra năng lực triển khai hạ tầng, vừa là cơ hội định vị lại vai trò chiến lược của đảo trong không gian biển Tây Nam.
Năm nhóm chính sách đặc thù: vừa tăng tốc, vừa chấp nhận rủi ro được kiểm soát
Cốt lõi của chính sách đặc thù APEC 2027 là tạo một “đường cao tốc pháp lý” cho hạ tầng Phú Quốc, nhưng với hàng rào hậu kiểm nghiêm ngặt. Dự thảo nghị quyết tập trung xử lý các vướng mắc về quy hoạch, kiến trúc, đổ thải chất thải xây dựng, khai thác khoáng sản, đầu tư công, PPP và đầu tư kinh doanh. Nghị quyết đề xuất năm hướng xử lý: cho phép dự án tiếp tục thi công trong khi hoàn thiện thủ tục; ghi nhận khối lượng đã thi công trước khi đủ hồ sơ; áp dụng quy trình rút gọn cho thủ tục còn thiếu; cơ chế giao đất từng phần và xác định giá đất cụ thể cho dự án BT đối ứng; cùng với đó là ghi nhận khối lượng, giá trị công trình đã thi công làm cơ sở nghiệm thu, giải ngân và quyết toán. Đây là bước chuyển rõ ràng từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, như Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh, chấp nhận cho dự án chạy trước nhưng chịu thanh tra, kiểm toán chặt chẽ sau.
Hạ tầng Phú Quốc: phục vụ APEC nhưng nhắm tới lợi ích 30 năm, không chỉ 3 năm
Điểm đáng chú ý là các dự án hạ tầng Phú Quốc đang được nhìn nhận vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện ngoại giao. Tỉnh An Giang hiện triển khai 21 dự án phục vụ APEC, trong đó có Trung tâm Hội nghị và Triển lãm với tổng diện tích sàn hơn 152.000 m2. Nhiều đại biểu Quốc hội khẳng định hạ tầng Phú Quốc không chỉ phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài cho phát triển kinh tế xã hội, du lịch Phú Quốc, bảo vệ chủ quyền biển đảo và củng cố quốc phòng – an ninh vùng biển Tây Nam. Một câu nói đáng trích là: “Việc lựa chọn Phú Quốc là địa điểm đăng cai Hội nghị cấp cao APEC 2027 góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, tạo động lực phát triển kinh tế biển và khẳng định chủ quyền lãnh thổ”. Nếu các dự án chỉ được thiết kế như công trình “dùng một lần” cho APEC, đó sẽ là lãng phí; nhưng nếu gắn với chiến lược du lịch Phú Quốc và kết nối vùng, chúng có thể trở thành hạ tầng xương sống cho nhiều thập niên.
Đẩy nhanh nhưng không buông lỏng: ranh giới mỏng giữa linh hoạt và hợp thức sai phạm
Để kịp tiến độ, toàn bộ công trình phục vụ APEC phải hoàn thành trước hội nghị từ 3 đến 6 tháng để vận hành thử, kiểm tra, rà soát theo thông lệ quốc tế. Nếu không tháo gỡ vướng mắc pháp lý tại kỳ họp này, nguy cơ chậm tiến độ được đánh giá là rất lớn. Tuy vậy, nới thủ tục không đồng nghĩa “mở cửa” cho sai phạm. Dự thảo nêu rõ nguyên tắc không hợp pháp hóa các sai phạm mang tính vụ lợi, không miễn trừ trách nhiệm cá nhân, tập thể vi phạm, đồng thời tăng cường hậu kiểm và giám sát phòng chống tham nhũng, lãng phí. Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành trước khi UBND tỉnh phê duyệt. Theo dự thảo, thời hạn thực hiện nghị quyết là 5 năm, đến năm 2031, được đánh giá là có cơ sở thực tiễn. Thách thức nằm ở chỗ: hệ thống giám sát phải đủ mạnh để ranh giới giữa linh hoạt và hợp thức sai phạm không bị xóa mờ trong khi áp lực tiến độ ngày càng lớn.
APEC là chất xúc tác, không phải cái cớ: bài kiểm tra cho kỷ luật đầu tư công
Nếu tận dụng tốt, APEC chỉ là chất xúc tác để Phú Quốc bứt phá hạ tầng chứ không phải cái cớ cho đầu tư nóng. Các đại biểu đã yêu cầu rà soát kỹ danh mục dự án gắn kèm tờ trình, bảo đảm chỉ những dự án thực sự phục vụ APEC hoặc phù hợp chủ trương đã phê duyệt mới được hưởng cơ chế đặc thù. Đề xuất không ấn định hiệu lực nghị quyết 5 năm mà để tự chấm dứt khi công trình hoàn thành cũng phản ánh lo ngại về các dự án kéo dài. Thực tế, một hạ tầng Phú Quốc hiện đại, đồng bộ sẽ là nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội, du lịch Phú Quốc, kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền lâu dài. Nhưng để đạt mục tiêu đó, chính sách đặc thù APEC 2027 phải đi kèm kỷ luật đầu tư công: lựa chọn dự án đúng, thi công đúng chuẩn, giám sát đến cùng. Nếu không, “đường cao tốc pháp lý” sẽ trở thành đường tắt cho lợi ích nhóm – điều mà các nguyên tắc trong dự thảo đang cố gắng ngăn chặn.
