Triển lãm ảnh Bắc Ninh xưa và nay: Khi ký ức đối thoại với hiện tại
Triển lãm ảnh Bắc Ninh xưa và nay là không gian trưng bày hơn 250 khuôn hình lịch sử và hiện đại, được chọn lọc, phóng in chất lượng cao, nhằm kể câu chuyện phát triển vùng đất Kinh Bắc qua những đối thoại trực quan giữa quá khứ và hiện tại, từ kiến trúc, di sản văn hóa đến đời sống xã hội và đô thị. Đây không phải một cuộc giới thiệu ảnh trung tính, mà là lời khẳng định rằng lịch sử Bắc Ninh sống động nhất khi được nhìn qua tương phản "ảnh xưa và nay". Ban tổ chức đã chủ động dùng nhiếp ảnh tư liệu như một thứ "ngôn ngữ" để đặt người xem vào vị trí soi chiếu: chúng ta đã đi được bao xa, và còn phải đi đến đâu nữa trong hành trình phát triển vùng đất này. Vì thế, triển lãm ảnh Bắc Ninh trở thành một sự kiện văn hóa đáng chú ý, nhất là trong bối cảnh thành phố Bắc Ninh vừa trở thành đô thị trực thuộc Trung ương.
Nhiếp ảnh tư liệu công phu: Đằng sau hơn 250 khuôn hình
Điều làm triển lãm này khác với nhiều sự kiện trưng bày ảnh thông thường là chiều sâu tư liệu và mức độ lao động nghiêm túc phía sau mỗi bức ảnh. Hơn 250 tác phẩm được khai thác từ sách lịch sử, ấn phẩm văn hóa, kho tư liệu tại bảo tàng, cơ quan báo chí và các nguồn lưu trữ địa phương. Những ảnh xưa phải được tìm lại, đối chiếu thời gian, địa điểm, nhân vật; những khoảng trống được lấp bằng ảnh chụp mới của các nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh trong và ngoài tỉnh. Một câu nói đáng nhấn mạnh là: "Một tác phẩm có thể đẹp về nghệ thuật nhưng chưa chắc phù hợp với mạch nội dung" – lựa chọn ở đây đặt trọng tâm vào giá trị tư liệu, tính chuẩn xác và khả năng đại diện cho một giai đoạn phát triển. Việc tuyển chọn vì thế giống một cuộc biên tập lại ký ức tập thể, nơi nhiếp ảnh tư liệu trở thành bằng chứng trực quan cho hành trình hình thành và phát triển vùng đất. Chính sự cẩn trọng này giúp triển lãm tránh nguy cơ tô vẽ hoặc làm sai lệch nhận thức lịch sử, dù quy mô không thể kể tường tận mọi câu chuyện.
Bố cục bốn chuyên đề: Từ dấu mốc lịch sử đến chiều sâu văn hóa Kinh Bắc
Triển lãm được xây dựng như một dòng chảy liên tục với bốn chuyên đề, tạo ra trải nghiệm thưởng lãm đa chiều về lịch sử Bắc Ninh, văn hóa Kinh Bắc và diện mạo phát triển hôm nay. Chuyên đề đầu tiên tập trung vào hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, các lãnh đạo Đảng, Nhà nước với tỉnh Bắc Ninh, những kỳ Đại hội Đảng bộ và các sự kiện chính trị nổi bật, đặt ra bộ khung thời gian cho câu chuyện phát triển. Từ đó, người xem được dẫn về cội nguồn qua hệ thống di tích lịch sử, chùa chiền, lễ hội, làng nghề, truyền thống hiếu học, khoa bảng – những lớp trầm văn hóa tạo nên bản sắc Kinh Bắc. Đây là điểm mạnh của triển lãm: không coi phát triển vùng đất như một đường thẳng kinh tế, mà là một đường cong dựa trên ký ức cộng đồng, di sản tinh thần và các giá trị văn hiến lâu đời. Nhờ cách bố cục này, mỗi bức ảnh không còn đứng riêng lẻ mà tham gia vào một câu chuyện có cấu trúc, giúp người xem hiểu vì sao Bắc Ninh hôm nay lại mang diện mạo đô thị năng động mà vẫn giữ được chiều sâu văn hóa.
Những cặp ảnh đối xứng: Lát cắt kiến trúc, đời sống và đô thị hóa
Điểm nhấn hấp dẫn nhất của triển lãm là khu vực trung tâm, nơi những cặp ảnh đối xứng đặt hiện tại cạnh quá khứ, biến không gian thưởng lãm thành một cuộc đối thoại trực quan giữa "xưa" và "nay". Giao thông, đô thị, truyền thống hiếu học, làng quê và đời sống xã hội được nhìn từ hai thời điểm cách nhau hàng chục năm, thậm chí hơn một thế kỷ. Ở đó, người xem thấy đường phố nhỏ hẹp ngày trước nay thành đại lộ; ngôi trường tranh tre trở thành cơ sở giáo dục hiện đại; phương tiện thô sơ nhường chỗ cho mạng lưới giao thông dày đặc. Chính những lát cắt này cho thấy quá trình phát triển vùng đất không chỉ là tăng trưởng số liệu mà là đổi thay cách người dân sống, học tập và đi lại. Tuy nhiên, chính việc đặt cũ bên cạnh mới cũng gợi câu hỏi phê bình: đổi thay ấy có luôn đi cùng việc giữ gìn ký ức đô thị và không gian văn hóa, hay có những chỗ phát triển quá nhanh khiến các lớp trầm bị mỏng đi? Triển lãm không trả lời trực tiếp, nhưng buộc người xem tự suy nghĩ về chất lượng của hiện đại hóa.
Ý nghĩa với cộng đồng và thế hệ trẻ: Nhiếp ảnh như bài học lịch sử sống động
Triển lãm ảnh Bắc Ninh xưa và nay nhắm tới một đối tượng rộng: cán bộ, người dân, du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là thế hệ trẻ đang lớn lên giữa đô thị hóa nhanh chóng. Đối với người trẻ, những bức ảnh lịch sử không còn là trang sách khô cứng, mà là cách tiếp cận trực quan để hiểu quê hương qua gương mặt phố phường, công trình, lễ hội và sinh hoạt đời thường. Sự kiện cũng góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào địa phương, nâng cao nhận thức về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Dù trong khuôn khổ một triển lãm không thể kể hết câu chuyện của vùng đất, những hình ảnh tiêu biểu vẫn đủ sức giúp người xem nhận diện điểm nổi bật nhất của Bắc Ninh xưa và nay, từ dấu mốc lịch sử đến thành tựu hiện đại. Việc lên kế hoạch xuất bản sách ảnh sau triển lãm cho thấy tham vọng biến các khuôn hình thành bộ tư liệu lâu dài, thay vì để chúng dừng lại ở một sự kiện nhất thời. Kết lại, triển lãm là lời nhắc: phát triển vùng đất chỉ bền vững khi cộng đồng hiểu, trân trọng và liên tục đối thoại với chính lịch sử của mình.
