Khi Việt Nam bước vào khung hình của những lữ khách cầm máy
Hành trình khám phá Việt Nam qua ống kính của các nhiếp ảnh gia nước ngoài là chuỗi trải nghiệm cá nhân, nơi họ ghi lại phố cổ Hà Nội, Sa Pa và đời sống thường ngày bằng cảm xúc, ký ức và những lát cắt rất riêng về vẻ đẹp tự nhiên lẫn chiều sâu nhân văn. Thay vì chạy theo điểm “check-in”, họ dùng ảnh để trả lời câu hỏi: người Việt sống ra sao, mỉm cười thế nào, và đất nước này đổi thay đến mức nào qua thời gian. Chính sự chủ động tìm kiếm khoảnh khắc đời thường biến những tấm ảnh thành nhật ký thị giác, nói nhiều về con người hơn là phong cảnh.
Al Shelley: Từ Dublin đến những ngõ hẻm Sài Gòn
Sinh ra ở Dublin, Al Shelley biết đến Việt Nam từ màn hình tivi nhưng phải đến năm 2023 ông mới dành trọn một tháng rong ruổi từ Nam ra Bắc. Năm 2026, ông quay lại thêm 26 ngày để tiếp tục hành trình khám phá Việt Nam, lần này đi sâu hơn vào những vùng đất mới, trong đó có Tây Nguyên. Điều ông săn tìm không phải cảnh quan “đẹp postcard” mà là ảnh đời thường Việt Nam: hàng rong thức dậy khi thành phố còn ngủ, chợ sáng Tân Định, những hẻm nhỏ Bàn Cờ nơi nhịp sống chậm lại phía sau đại lộ.
Với Al, nhiếp ảnh đường phố quan trọng hơn các thắng cảnh đã được chụp hàng nghìn lần; nó buộc người cầm máy phải chậm bước, quan sát những cử chỉ nhỏ, những nụ cười không diễn lại được. Ông nói thẳng: nếu chỉ đánh dấu các điểm tham quan, chuyến đi vẫn thú vị, nhưng phần hồn về con người sẽ bị bỏ lỡ. Hướng nhìn này làm ảnh của Al không “bóng bẩy” nhưng ấm, vì điều ông muốn kể là sự kiên cường, tháo vát và thân thiện của người Việt trong từng lát cắt đời sống.
Dimitri: Sa Pa qua ống kính và nhịp sống phố cổ Hà Nội
Trái với Al đi một mình, Dimitri – du khách Hy Lạp yêu nhiếp ảnh – chọn hành trình xuyên Việt cùng đoàn gần 20 người, bắt đầu từ Sài Gòn, ra Hà Nội rồi lên Sa Pa. Khó chịu vì thời tiết oi nóng và độ ẩm cao là mặt trái anh thừa nhận, nhưng đổi lại là cảm giác “đáng công” khi mỗi vùng đất hiện ra với một vẻ đẹp khác: núi rừng Sa Pa hùng vĩ, những góc phố cổ Hà Nội ảnh đời thường đầy sinh khí. Với anh, “mỗi vùng đất đi qua đều mang một vẻ đẹp riêng, từ cảnh sắc thiên nhiên đến nhịp sống đời thường”.
Dimitri chụp Sa Pa qua ống kính của một người lần đầu nhìn thấy ruộng bậc thang và biển mây, rồi quay về Hà Nội để say mê nhịp sống phố cổ: những ô cửa cũ, dây điện chằng chịt, quán cà phê nhỏ và dòng xe không ngừng nghỉ. Những khoảnh khắc anh “chụp vội” ở Hà Nội sau đó trở thành ký ức quý giá, bởi điều đọng lại sâu nhất không chỉ là phong cảnh hay phở mà là sự thân thiện, hiếu khách mà anh muốn kể lại đầu tiên khi trở về nhà. Đây là kiểu hành trình phù hợp với bất cứ ai mê nhiếp ảnh và muốn ảnh du lịch của mình chứa con người hơn là phông nền.
Geoffrey Hiller: Ký ức Kodachrome về Việt Nam ít khách quốc tế
Mùa hè 1995, khi Việt Nam vẫn còn ít khách quốc tế, nhiếp ảnh gia Mỹ Geoffrey Hiller đến đây với sự tò mò dành cho đời sống thường nhật của người dân năm đầu tiên sau khi bình thường hóa quan hệ với Mỹ. Trong chuyến đi một tháng, ông mang về 50 cuộn phim Kodachrome dương bản, ghi lại TP.HCM, Nha Trang, Đà Lạt, Huế, Hà Nội trong sự dung dị của một giai đoạn quá độ. Bãi biển Nha Trang khi ấy vắng, chủ yếu là người địa phương và khách nội địa, chưa có những dãy resort, khách sạn chen kín.
Geoffrey chọn đi tàu Thống Nhất dọc đất nước, ghé Nha Trang, Huế và đi xe khách nhỏ, chật, gập ghềnh lên Đà Lạt để ngắm bình minh trên những cánh đồng miền Trung. Ông bị hút về các vùng ven mộc mạc, bến xe Đà Lạt với hai cô bé ngồi ngắm dòng người, hay cây cầu Xóm Bóng bắc qua sông Cái ở Nha Trang được người Pháp xây từ năm 1925. Thời đó, máy ảnh kỹ thuật số vẫn ở dạng tiền thân, nên mỗi khung hình phim được ông trân trọng như một mảnh ký ức không lặp lại. 31 năm sau, những bức ảnh trở thành tài liệu thị giác hiếm hoi về một Việt Nam trước làn sóng du lịch đại chúng.
Một đất nước, nhiều ống kính: Việt Nam trong tương quan thời gian
Đặt cạnh nhau, ảnh đời thường Việt Nam của Al Shelley, Dimitri và Geoffrey cho thấy một điều rõ ràng: mỗi nhiếp ảnh gia nước ngoài mang đến một góc nhìn độc đáo về vẻ đẹp tự nhiên và nhân văn nơi đây. Al tìm thấy sự kiên cường và ấm áp trong những con hẻm Sài Gòn, Dimitri mê mải Sa Pa qua ống kính và nhịp sống phố cổ Hà Nội, còn Geoffrey đóng băng một Việt Nam thôn dã, ít du khách cách đây hơn ba thập niên.
Điểm chung giữa họ không phải phong cách, mà là thái độ: sẵn sàng đi bộ, chịu nóng, chấp nhận bất tiện để ở gần hơn với đời sống. Họ nhắc chúng ta rằng hành trình khám phá Việt Nam đáng giá nhất không nằm ở danh sách điểm check-in, mà ở việc dừng lại lâu đủ để lắng nghe câu chuyện của con người. Trong thời đại ai cũng có thể chụp ảnh bằng điện thoại, bài học từ ba lữ khách cầm máy là: hãy dùng ống kính để quan sát, không chỉ để ghi nhận; khi đó, mỗi khung hình đều là một phần của lịch sử chung.
