Du lịch núi cao cấp: từ ý tưởng làng trên núi đến quần thể cáp treo
Du lịch núi cao cấp là chiến lược biến các vùng núi thành điểm đến nghỉ dưỡng, giải trí và lưu trú chất lượng cao, dựa trên hạ tầng du lịch hiện đại như cáp treo, đường sắt leo núi, sân golf và khu nghỉ dưỡng núi, hướng tới nhóm khách có khả năng chi trả cao trong nước và quốc tế. Hai dự án mới ở Phú Thọ và Quảng Trị là minh chứng rõ ràng cho lựa chọn này. Ở phía Bắc, UBND tỉnh Phú Thọ vừa phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch phân khu 1/2.000 cho khu du lịch, sinh thái nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp và sân golf, với diện tích nghiên cứu khoảng 3.000ha tại bốn xã Vân Sơn, Mường Bi, Mai Châu và Mai Hạ. Ở miền Trung, một quần thể du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí núi U Bò – hồ Thác Chuối hơn 167ha, vốn đầu tư trên 16.200 tỷ đồng, do một thành viên Sun Group làm chủ đầu tư, đang được lấy ý kiến đánh giá tác động môi trường. Cả hai không chỉ mở rộng bản đồ du lịch núi, mà còn cho thấy cuộc đua rõ rệt về phân khúc và công nghệ tiếp cận đỉnh cao.
Làng trên núi 3.000ha ở Phú Thọ: cuộc thí nghiệm quy hoạch dài hạn
Dự án làng trên núi ở Phú Thọ không đơn thuần là một khu nghỉ dưỡng núi, mà là một thí nghiệm quy hoạch vùng núi quy mô lớn. Khu vực lập quy hoạch khoảng 3.000ha, với định hướng phát triển thành khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp, cụm sân golf và nhà ở theo mô hình làng trên núi gắn với cộng đồng Lũng Vân. Thời hạn quy hoạch kéo dài đến năm 2050, phù hợp điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050. Nói cách khác, "một làng trên núi 3.000ha đang được thiết kế như hạt nhân phát triển du lịch Phú Thọ trong nhiều thập kỷ tới". Điểm đáng chú ý là hạ tầng du lịch được nghiên cứu theo hướng thích ứng với địa hình đồi núi, thông qua hệ thống cáp treo và tàu hỏa leo núi, vừa để kết nối giao thông vừa tạo trải nghiệm cho du khách và cư dân. Quy hoạch yêu cầu kiểm soát mật độ xây dựng, hạn chế san gạt địa hình, bảo vệ hệ sinh thái rừng, suối và cảnh quan, đồng thời đảm bảo quyền lợi, cải thiện đời sống người dân địa phương. Nếu thực thi nghiêm, đây sẽ là một mô hình phát triển du lịch núi cao cấp cân bằng hơn giữa kinh tế và bản sắc.
U Bò – hồ Thác Chuối: cáp treo thành vũ khí chiến lược của du lịch núi
Ở phía Trường Sơn, Quảng Trị đang đặt cược lớn vào núi U Bò và hồ Thác Chuối như một “Sa Pa của miền Trung”. Dự án quần thể du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí này có quy mô hơn 167,47ha, tổng vốn đầu tư hơn 16.200 tỷ đồng, do Công ty TNHH Mặt Trời Quảng Bình – thành viên Sun Group – làm chủ đầu tư. Dự án được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư tháng 3/2026, với phạm vi tại các xã Bố Trạch, Thượng Trạch và Trường Sơn. Theo hồ sơ đánh giá tác động môi trường, đây sẽ là quần thể du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí cao cấp với cơ sở lưu trú tiêu chuẩn 3–5 sao, phục vụ khoảng 3 triệu lượt khách mỗi năm. Hạng mục gây chú ý nhất là hệ thống 5 tuyến cáp treo nối chân núi, nhà ga trung gian và đỉnh U Bò cao hơn 1.000m. "Hệ thống 5 tuyến cáp treo được kỳ vọng là xương sống kết nối các khu chức năng và khai thác tối đa cảnh quan núi U Bò – hồ Thác Chuối". Thời hạn hoạt động dự án lên tới 70 năm, dự kiến xây dựng và đưa vào khai thác từ quý III/2026 đến quý II/2037, cho thấy đây là chiến lược dài hơi để biến du lịch – dịch vụ thành trụ cột kinh tế mũi nhọn của tỉnh.
Cáp treo Việt Nam: biểu tượng mới của hạ tầng du lịch núi
Đặt hai dự án cạnh nhau, điểm giống rõ nhất là sự lên ngôi của cáp treo Việt Nam như biểu tượng của du lịch núi cao cấp. Ở Phú Thọ, hệ thống cáp treo và tàu hỏa leo núi được đưa thẳng vào nhiệm vụ quy hoạch như “xương sống” hạ tầng du lịch, vừa để thích ứng địa hình đồi núi, vừa tạo trải nghiệm cho du khách. Tại U Bò – hồ Thác Chuối, 5 tuyến cáp treo là hạng mục then chốt kết nối chân núi, ga trung gian và đỉnh núi hơn 1.000m. Đây không còn là tiện ích phụ, mà là công cụ chiến lược để biến những vùng núi hoang sơ thành sản phẩm du lịch có thể tiếp cận nhanh, an toàn, quy mô lớn. Tuy nhiên, chính tốc độ tiếp cận đó cũng đặt ra áp lực lên hệ sinh thái. Nếu cáp treo giúp giảm áp lực lên đường bộ, nó đồng thời kéo lượng khách tăng nhanh hơn, buộc công tác đánh giá tác động môi trường, khoanh vùng bảo vệ cảnh quan và kiểm soát mật độ xây dựng phải nghiêm ngặt hơn bao giờ hết.
Cân bằng tham vọng kinh tế với giới hạn sinh thái vùng núi
Từ góc độ hoạch định vùng, hai dự án núi cho thấy Việt Nam đang dịch chuyển chiến lược: thay vì khai thác nhỏ lẻ, các địa phương chấp nhận các quần thể quy mô hàng trăm đến hàng nghìn hecta, hướng vào phân khúc du lịch núi cao cấp với hạ tầng du lịch hiện đại. Phú Thọ đã yêu cầu kiểm soát mật độ xây dựng, hạn chế san gạt địa hình, bảo vệ hệ sinh thái rừng, suối tự nhiên, đồng thời khoanh vùng bảo vệ cảnh quan, môi trường và hành lang thoát lũ. Quảng Trị lại bước đầu thông qua quy trình đánh giá tác động môi trường công khai cho quần thể U Bò – hồ Thác Chuối. Câu hỏi không phải là có phát triển hay không, mà là phát triển đến mức nào, bằng cách nào để cộng đồng địa phương không bị gạt ra ngoài, và hệ sinh thái núi không bị đẩy tới giới hạn. Kết luận hợp lý lúc này: du lịch núi cao cấp chỉ xứng đáng với cái tên “cao cấp” khi tiêu chuẩn môi trường và quy hoạch vùng được đặt lên cao ngang với tham vọng doanh thu.
