Cáp treo và bước ngoặt của du lịch núi Việt Nam
Hai dự án cáp treo Mẫu Sơn và cáp treo Nưa là những công trình hạ tầng du lịch lớn, được đầu tư hàng nghìn tỷ đồng, nhằm mở đường tiếp cận các đỉnh núi thiêng và danh thắng nổi tiếng, qua đó tái cấu trúc toàn bộ trải nghiệm du lịch núi Việt Nam theo hướng dễ tiếp cận hơn, hiện đại hơn nhưng cũng gây tranh luận về cách gìn giữ bản sắc và thiên nhiên.
Điều đáng nói là cả hai không chỉ thêm một “trò chơi” mới cho khách tham quan mà đang thay đổi hẳn cán cân tiếp cận tài nguyên núi. Mẫu Sơn vốn là “nóc nhà xứ Lạng”, nơi mỗi mùa đông lại hút giới săn băng giá miền Bắc, nhưng đường lên dốc hẹp, quanh co, dễ tắc và thiếu chỗ lưu trú. Núi Nưa ở Thanh Hóa lại là không gian tâm linh với huyệt đạo và lễ hội Am Tiên, đón gần 100.000 lượt khách chỉ nửa tháng Giêng. Khi hai địa điểm này được kéo gần xuống đồng bằng bằng cáp treo, câu hỏi không còn là “có nên xây” mà là “xây để phục vụ ai và đổi lại chúng ta chấp nhận điều gì”.
Mẫu Sơn: Cáp treo 4,5 km và tham vọng khu du lịch quốc gia
Cáp treo Mẫu Sơn được định vị như mảnh ghép hạ tầng du lịch quan trọng nhất trong quần thể sinh thái – nghỉ dưỡng trên hơn 692 ha. Tuyến cáp treo dài khoảng 4,5 km, là trục xương sống kết nối khu vui chơi giải trí, khu tắm khoáng cao cấp và đô thị sinh thái nghỉ dưỡng hiện đại. "Tuyến cáp treo dài 4,5km cùng dự án hơn 7.300 tỷ đồng" cho thấy tham vọng đầu tư rất lớn dành cho ngọn núi này.
Từ một nơi “ai cũng muốn lên nhưng không phải ai cũng dám lái xe”, Mẫu Sơn đang được đẩy thẳng vào đường đua mới của hạ tầng du lịch. Bài toán giao thông khó, đường dốc hẹp, sương mù dày và quá tải phương tiện trong các đợt rét đậm chính là lý do dự án sinh ra. Nhưng bên dưới lớp ngôn ngữ kỹ thuật đó là một lựa chọn chiến lược: chấp nhận biến “nóc nhà vùng Đông Bắc” thành điểm đến đại chúng, dễ tiếp cận, gắn với khách sạn, trung tâm hội nghị, khu thương mại dịch vụ dự kiến hoàn thiện giai đoạn đầu vào khoảng từ cuối quý hai năm 2028 đến quý hai năm 2031. Câu hỏi là Mẫu Sơn sẽ còn bao nhiêu phần “hoang sơ” sau khi giấc mơ khu du lịch quốc gia thành hiện thực.
Núi Nưa – Am Tiên: Cáp treo trong siêu dự án du lịch Thanh Hóa
Ở Thanh Hóa, cáp treo Nưa (cáp treo Am Tiên) lại mang một logic khác nhưng cùng điểm chung về hạ tầng du lịch: trước hết là giải quyết bài toán tiếp cận không gian tâm linh đang quá tải. Dự án Khu dịch vụ thương mại và cáp treo Am Tiên có tổng vốn 2.969 tỷ đồng, sử dụng khoảng 31,7 ha đất và nằm trong giai đoạn triển khai 2025–2030. Công tác lắp đặt cáp treo dự kiến khởi động từ tháng 12 năm 2026 với mục tiêu hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm 2027.
Khác với Mẫu Sơn, cáp treo Nưa chỉ là mảnh ghép mở đầu của một siêu dự án du lịch Thanh Hóa: toàn bộ quần thể khu du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên rộng gần 400 ha, với tổng mức đầu tư vượt 35.000 tỷ đồng. Giai đoạn hai sẽ phát triển khu dịch vụ du lịch và trục cảnh quan văn hóa, còn giai đoạn ba tập trung vào khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng gần 300 ha. Nói cách khác, cáp treo ở đây là “đi trước một bước” để mở khóa huyệt đạo, giếng Tiên, lễ hội Am Tiên cho số đông, biến một điểm hành hương chật chội thành đầu mối của cả một chuỗi dịch vụ nghỉ dưỡng. Lợi ích kinh tế là rõ ràng, nhưng ranh giới giữa tôn nghiêm và thương mại sẽ rất mong manh.
So sánh hai dự án: cùng mục tiêu tiếp cận, khác triết lý phát triển
Nhìn song song, cáp treo Mẫu Sơn và cáp treo Nưa giống nhau ở một điểm cốt lõi: đều là hạ tầng giao thông phải đi trước để giải quyết triệt để bài toán tiếp cận điểm đến. Một bên phục vụ nhu cầu “săn băng giá” trên nóc nhà xứ Lạng, nơi lượng khách từng tăng vọt hơn 2.000 lượt trong một ngày rét đậm; bên kia phục vụ dòng người hành hương tới huyệt đạo Núi Nưa, gần 100.000 lượt khách chỉ trong nửa tháng Giêng.
Tuy vậy, triết lý phát triển có khác biệt đáng kể. Mẫu Sơn được gói trong câu chuyện du lịch núi Việt Nam: khí hậu lạnh, băng giá, tắm khoáng, nghỉ dưỡng trên cao – hướng đến mục tiêu trở thành khu du lịch quốc gia vào khoảng năm 2030. Núi Nưa lại đặt trọng tâm vào du lịch tâm linh, nơi lễ hội, huyệt đạo và truyền thuyết Bà Triệu là “linh hồn” của dự án. Cáp treo Nưa nằm sâu trong cấu trúc một siêu quần thể gần 400 ha với vốn hơn 35.000 tỷ đồng, nghĩa là trọng tâm dài hạn nằm ở nghỉ dưỡng và dịch vụ quy mô lớn. Một bên là núi lạnh thành khu giải trí – nghỉ dưỡng; bên kia là núi thiêng thành đô thị tâm linh kết hợp sinh thái. Cả hai cùng đi trên lằn ranh mong manh giữa hiện đại hóa và “công viên hóa” di sản.
Kết luận: Cáp treo không chỉ là phương tiện, mà là tuyên ngôn
Nhìn từ xa, cáp treo Mẫu Sơn và cáp treo Nưa là biểu tượng của một giai đoạn hạ tầng du lịch mới: mạnh tay, tập trung, ưu tiên vào những điểm núi thiêng và nổi tiếng. Tất cả những nỗ lực này đều hướng tới mục tiêu chung là đưa Mẫu Sơn trở thành khu du lịch quốc gia đúng nghĩa vào năm 2030, và biến Am Tiên – Núi Nưa thành siêu quần thể tâm linh – nghỉ dưỡng gần 400 ha với hơn 35.000 tỷ đồng vốn đầu tư.
Nhưng cáp treo không chỉ là phương tiện đưa người từ chân núi lên đỉnh núi nhanh hơn. Nó là tuyên ngôn về cách chúng ta ưu tiên tài nguyên, chấp nhận thương mại hóa không gian thiêng, và cân bằng lợi ích kinh tế với giá trị cảnh quan, văn hóa. Nếu tiếp cận thận trọng, hai dự án có thể đặt du lịch núi Việt Nam vào bản đồ khu vực với những điểm đến độc đáo, dễ tiếp cận, mùa đông lên Mẫu Sơn không còn là “cuộc leo núi bằng ô tô”, mùa lễ hội Núi Nưa bớt cảnh chen lấn. Ngược lại, nếu chỉ đuổi theo lượng khách, cả Mẫu Sơn lẫn Nưa rất dễ trượt thành những “công viên trên núi” mất dần linh hồn. Đó là lý do người dân, chính quyền và nhà đầu tư cần đối thoại sớm, khi cáp treo vẫn còn đang ở trên bản vẽ hơn là khi đã in dấu trên sườn núi.
