Bệnh tay chân miệng bùng lên đúng lúc trẻ trở lại trường
Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc, có khả năng lan nhanh trong gia đình, cộng đồng và đặc biệt trong môi trường tập thể như nhà trẻ, trường mầm non, nếu vệ sinh cá nhân và môi trường không được bảo đảm.
Điều đáng lo không phải là chúng ta chưa từng nghe về bệnh tay chân miệng, mà là tốc độ gia tăng ca mắc hiện nay đang cho thấy một thái độ chủ quan nguy hiểm. Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ghi nhận gần 100.000 trường hợp trong 8,5 tháng đầu năm, cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là con số thống kê, mà là lời cảnh báo rằng các biện pháp phòng ngừa bệnh truyền nhiễm tại nhà và trường học đang bị bỏ ngỏ. Khi mỗi tuần lại có trên 3.000 trẻ mắc bệnh trong 4 tuần gần đây, chúng ta không thể coi đây là “bệnh vặt” nữa.
Vì sao đầu năm học luôn là “điểm nóng” bệnh dịp đầu năm học?
Việc bệnh tay chân miệng tăng mạnh vào thời điểm tháng 9 và tháng 10 không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Bệnh lưu hành quanh năm nhưng có xu hướng gia tăng cao đúng lúc trẻ bắt đầu năm học mới, tăng tiếp xúc gần, ăn ngủ, vui chơi chung trong lớp. Môi trường lớp học đông, nhiều bề mặt chung như bàn ghế, đồ chơi, tay nắm cửa nếu không được làm sạch thường xuyên sẽ trở thành “đường cao tốc” cho virus lây lan.
Một câu nói cần được nhắc thẳng: “Nếu không chú trọng vệ sinh cá nhân, làm sạch môi trường sống và phát hiện sớm ca bệnh, nguy cơ lây lan diện rộng trong gia đình và cộng đồng rất lớn”. Khi Cục Phòng bệnh phải ra khuyến cáo khẩn ngay dịp đầu năm học, điều đó phản ánh rằng hệ thống phòng ngừa ở nhiều nơi – từ gia đình đến nhà trường – vẫn mang tính đối phó. Chúng ta để trẻ bước vào năm học mới với khẩu hiệu khai giảng rộn ràng, nhưng lại thiếu các quy tắc vệ sinh tối thiểu để bảo vệ sức khỏe cho chính các em.
'3 sạch' của Bộ Y tế: nguyên tắc đơn giản nhưng phải làm như kỷ luật
Thay vì hoang mang khi ca bệnh tăng vọt, điều cần làm là biến nguyên tắc '3 sạch Bộ Y tế' thành thói quen bắt buộc trong mọi gia đình và cơ sở giáo dục. Ba chữ 'sạch' tưởng chừng đơn giản nhưng là xương sống của chiến lược phòng ngừa bệnh truyền nhiễm, đặc biệt với bệnh tay chân miệng.
- Ăn uống sạch: ăn chín, uống chín, dùng nước sạch; dụng cụ ăn uống của trẻ phải rửa kỹ trước khi dùng; tuyệt đối không dùng chung khăn, cốc, bát, thìa với trẻ khác.
- Ở sạch: nhà ở, lớp học, khu vui chơi của trẻ phải được dọn dẹp thường xuyên; lau đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, sàn nhà bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa; giữ không gian thông thoáng, xử lý tã và chất thải hợp vệ sinh.
- Bàn tay sạch: trẻ, cha mẹ và người chăm sóc phải rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và sau khi tiếp xúc với trẻ nghi mắc bệnh.
Những quy tắc này không phải để đọc rồi bỏ, mà cần được dán trên tường lớp, ghi trong sổ liên lạc, nhắc đi nhắc lại trong các buổi họp phụ huynh. Nếu chúng ta không cưỡng chế thói quen này bằng kỷ luật, virus sẽ tự 'cưỡng chế' bằng số ca bệnh ngày càng tăng.
Trách nhiệm kép của phụ huynh và nhà trường trong phòng ngừa bệnh tay chân miệng
Cục Phòng bệnh đã nói rõ: người dân không được chủ quan, phải chủ động thực hiện biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe trẻ và cộng đồng. Điều này đặt ra một trách nhiệm kép. Ở nhà, cha mẹ cần kiểm tra sức khỏe trẻ mỗi ngày, để ý dấu hiệu sốt, loét miệng, phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông; khi nghi ngờ phải cho trẻ nghỉ học, hạn chế trẻ tiếp xúc gần với bạn bè, không dùng chung đồ dùng, tăng cường vệ sinh đồ chơi và bề mặt trong nhà, đồng thời đưa trẻ đi khám.
Tại trường, đặc biệt là nhà trẻ và mầm non, ban giám hiệu không thể chỉ giao việc cho giáo viên rồi coi như xong. Cần bảo đảm có đủ nước sạch, xà phòng, khu rửa tay thuận tiện; tổ chức lau dọn lớp, đồ chơi và dụng cụ học tập hàng ngày; theo dõi sức khỏe từng trẻ trong giờ học để phát hiện sớm ca nghi ngờ. Khi nhiều trẻ trong cùng lớp có biểu hiện bất thường, nhà trường phải lập tức phối hợp cơ quan y tế địa phương, thay vì loay hoay giấu dịch vì sợ ảnh hưởng danh tiếng. Che giấu chỉ khiến dịch lan nhanh hơn và làm mất niềm tin của phụ huynh.
Không được coi bệnh tay chân miệng là 'ốm nhẹ'
Thực tế lâm sàng gần đây cho thấy bệnh tay chân miệng không còn là chuyện “sốt nhẹ rồi tự khỏi” như nhiều người vẫn nghĩ. Sự xuất hiện của virus EV71 khiến nhiều trẻ có nguy cơ diễn tiến nặng chỉ trong 24 giờ, với biến chứng thần kinh nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Những trường hợp trẻ tím tái, ngưng thở, phải nội khí quản và lọc máu không phải là câu chuyện xa vời, mà là hậu quả của sự chậm trễ và chủ quan.
Các khuyến cáo đã nói rất rõ: nếu trẻ sốt cao hoặc khó hạ, giật mình nhiều, run tay chân, quấy khóc bất thường hoặc li bì, nôn nhiều, thở bất thường… phải đưa đến cơ sở y tế ngay. Phản ứng đúng của phụ huynh không phải là chờ thêm một ngày xem con có tự đỡ không, mà là hành động nhanh để loại trừ nguy cơ biến chứng. Đầu năm học là lúc chúng ta nói nhiều về chất lượng giáo dục, nhưng nếu không bảo vệ được sức khỏe trẻ trước bệnh dịp đầu năm học, mọi kế hoạch học tập đều có thể sụp đổ. Thực hiện nghiêm '3 sạch', xem đó là thói quen sống chứ không phải phong trào ngắn hạn, là cách duy nhất để chúng ta đưa trẻ đến trường mà không phải nơm nớp lo lắng.
