Dịch tay chân miệng bùng lên đúng dịp tựu trường: Không thể xem nhẹ
Phòng bệnh tay chân miệng là việc áp dụng thường xuyên các biện pháp vệ sinh cá nhân, môi trường và giám sát sức khỏe để ngăn ngừa bệnh tay chân miệng trẻ em lây lan trong gia đình, trường học và cộng đồng, đặc biệt trong giai đoạn dịch gia tăng mạnh khi trẻ bước vào năm học mới.
Nhìn thẳng vào thực tế: gần 100.000 ca tay chân miệng đã được ghi nhận trong 8,5 tháng đầu năm 2026, cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ 2025. Con số này không phải là thống kê khô khan mà là lời cảnh báo trực tiếp tới từng gia đình có con nhỏ. Trung bình hơn 3.000 ca mỗi tuần trong 4 tuần gần đây, chủ yếu ở các tỉnh, thành phố lớn, đặc biệt khu vực phía Nam. Bệnh vốn lưu hành quanh năm nhưng luôn tăng vọt vào tháng 9–10, trùng với thời điểm trẻ quay lại nhà trẻ, mầm non và trường học. Nếu cha mẹ vẫn giữ tâm lý “trẻ con bệnh chút rồi khỏi”, năm học mới khó có thể gắn với hai chữ sức khỏe.
Vì sao năm học mới là thời điểm vàng để tay chân miệng lây lan?
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, lây rất nhanh qua tiếp xúc gần, dịch tiết, đồ dùng chung và môi trường bẩn. Khi bước vào năm học mới, lịch sinh hoạt của trẻ thay đổi đột ngột: tiếp xúc đông bạn, dùng chung đồ chơi, cùng ăn uống, cùng ngủ trưa. Tất cả tạo thành “cầu nối” hoàn hảo cho vi rút lan rộng. Bệnh có xu hướng tăng cao nhất vào tháng 9–10, đúng thời điểm khai giảng và trẻ quay lại trường lớp.
Điều đáng lo là nhiều phụ huynh vẫn chỉ tập trung mua sách vở, đồng phục, mà quên chuẩn bị chiến lược năm học mới sức khỏe cho con. Trong khi Bộ Y tế nhấn mạnh rằng nếu không chú trọng vệ sinh cá nhân, làm sạch môi trường sống và phát hiện sớm ca bệnh, nguy cơ lây lan diện rộng trong gia đình và cộng đồng là rất lớn. Nói cách khác, chỉ một trẻ bệnh nhưng không được phát hiện, cả lớp và rồi cả khu dân cư có thể bị kéo vào vòng xoáy lây nhiễm.
Nguyên tắc ‘3 sạch’ phòng bệnh: Không khó nhưng phải làm đến nơi đến chốn
Điểm tích cực là bệnh tay chân miệng có thể phòng ngừa hiệu quả bằng các biện pháp vệ sinh rất cơ bản nếu được làm đều đặn tại nhà và trường học. Thay vì tìm kiếm “mẹo” rườm rà, cha mẹ nên bám chặt khuyến cáo 3 sạch phòng bệnh mà Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế đưa ra: ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch.
Ăn uống sạch nghĩa là ăn chín, uống chín, dùng nước sạch trong sinh hoạt; mọi dụng cụ ăn uống phải rửa kỹ, tốt nhất tráng lại bằng nước nóng, tuyệt đối không cho trẻ dùng chung khăn mặt, khăn tay, cốc, bát, thìa và đồ cá nhân. Ở sạch là giữ nhà ở, lớp học, khu vui chơi thông thoáng, dọn dẹp, lau bề mặt, đồ chơi, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, sàn nhà bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường và xử lý tã, chất thải của trẻ hợp vệ sinh. Bàn tay sạch là yêu cầu bắt buộc: trẻ, cha mẹ, người chăm sóc phải rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi chế biến, trước khi ăn, sau đi vệ sinh, thay tã và sau khi chăm trẻ bệnh.
Cha mẹ cần làm gì mỗi ngày để bảo vệ con tại nhà?
Phòng bệnh tay chân miệng không phải nhiệm vụ riêng của ngành y tế hay nhà trường; gia đình là tuyến “phòng thủ” đầu tiên. Trước hết, hãy biến rửa tay thành thói quen bắt buộc như đánh răng. Chuẩn bị xà phòng, khăn sạch ở các vị trí trẻ dễ với tới, nhắc và làm mẫu cho trẻ rửa tay đúng lúc, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Thứ hai, cha mẹ cần siết chặt nguyên tắc 3 sạch phòng bệnh trong sinh hoạt: từ chuyện không cho con dùng chung ly, muỗng với anh chị em, đến lau dọn đồ chơi, mặt bàn, tay nắm cửa, mặt sàn tối thiểu mỗi ngày một lần. Thứ ba, quan sát kỹ các dấu hiệu như sốt, loét miệng, nổi phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông… Nếu thấy bất thường, không nên cố cho trẻ đến lớp mà cần cho trẻ nghỉ, đưa đi khám và thông báo cho giáo viên để được tư vấn và xử lý kịp thời. Nhận diện sớm không chỉ giúp con đỡ biến chứng, mà còn là trách nhiệm với các gia đình khác.
Nhà trường không chỉ dạy chữ: Vai trò then chốt trong kiểm soát dịch
Trong bức tranh bệnh tay chân miệng trẻ em gia tăng, các cơ sở giáo dục – đặc biệt nhà trẻ, trường mầm non – giữ vai trò quyết định. Nơi đây là điểm tập trung trẻ nhỏ, nên hoặc trở thành “ổ dịch”, hoặc trở thành “lá chắn”, tùy vào cách quản lý vệ sinh và sức khỏe. Cục Phòng bệnh đã khuyến cáo các cơ sở phải bảo đảm đủ nước sạch, xà phòng, khu rửa tay thuận tiện, duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng cho trẻ và thường xuyên làm sạch lớp học, đồ chơi, dụng cụ học tập, bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc.
Quan trọng không kém là việc theo dõi sức khỏe trẻ trong giờ học. Khi phát hiện trẻ sốt, loét miệng, nổi phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông hoặc dấu hiệu nghi ngờ khác, giáo viên cần báo ngay cho cha mẹ để trẻ được đưa đến cơ sở y tế, đồng thời phối hợp với y tế địa phương nếu có nhiều ca bất thường trong cùng lớp, nhóm trẻ. Thẳng thắn mà nói, một trường học coi nhẹ vệ sinh và giám sát bệnh tật thì không thể được xem là môi trường an toàn cho năm học mới sức khỏe của học sinh.
