Bệnh tay chân miệng là gì và vì sao đầu năm học đặc biệt nguy hiểm?
Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus, lây nhanh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc, gây sốt, loét miệng và các bóng nước ở tay, chân, mông, dễ bùng phát ở trẻ nhỏ khi sinh hoạt tập thể trong môi trường trường học đông đúc. Đây không còn là câu chuyện “ốm vặt” của vài gia đình mà là nguy cơ sức khỏe cộng đồng. Trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng, cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Bệnh lưu hành quanh năm nhưng có xu hướng tăng vào tháng 9 và 10 – đúng giai đoạn học sinh quay lại trường, tiếp xúc và sinh hoạt tập thể nhiều hơn. Nếu phụ huynh và nhà trường vẫn coi việc phòng ngừa là “chiến dịch ngắn ngày”, chúng ta sẽ phải chấp nhận các đợt bùng phát lặp lại mỗi năm học mới.
Trọng tâm là trẻ mầm non: nhóm 87,3% ca bệnh không thể bị xem nhẹ
Thực tế phũ phàng nhưng rõ ràng: trẻ càng nhỏ càng dễ bị bệnh tay chân miệng. Các trường hợp mắc bệnh chủ yếu tập trung ở trẻ dưới 5 tuổi, trẻ đi nhà trẻ và mẫu giáo, chiếm 87,3% tổng số ca mắc. Những lớp học chật chội, đồ chơi chuyền tay, giờ ăn bán trú thiếu kỷ luật vệ sinh đang biến không ít nhà trẻ, trường mầm non thành “điểm nóng” lây bệnh. Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, có khả năng lây lan nhanh tại gia đình, cộng đồng và đặc biệt là những nơi trẻ sinh hoạt tập thể như nhà trẻ, trường mầm non. Bộ Y tế cũng thẳng thắn nhận định số ca mắc mới tay chân miệng có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới nếu khâu phòng ngừa không được siết chặt. Bỏ qua nhóm tuổi này trong chiến lược phòng ngừa là sai lầm lớn nhất phụ huynh và nhà trường có thể mắc phải.
Phòng ngừa bệnh trường học: từ “3 sạch” đến kỷ luật vệ sinh mỗi ngày
Muốn phòng ngừa bệnh trường học hiệu quả, không thể chỉ treo khẩu hiệu. Các cơ sở giáo dục phải bảo đảm môi trường sạch sẽ, lớp học thông thoáng, đủ ánh sáng. Riêng nhà trẻ, trường mẫu giáo, Bộ Y tế nhấn mạnh nguyên tắc “3 sạch”: ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Điều này không chỉ là khẩu hiệu mà phải trở thành quy trình cụ thể: rửa tay bằng xà phòng cho trẻ trước–sau khi ăn, sau khi đi vệ sinh; ăn chín, uống chín; không dùng chung ly, muỗng; lau khử khuẩn bàn ghế, tay nắm cửa, đồ chơi và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc theo hướng dẫn y tế. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, giữ sạch đồ chơi và môi trường sinh hoạt là những biện pháp đơn giản nhưng quan trọng để bảo vệ trẻ trước bệnh tay chân miệng, nhất là trong những tuần đầu năm học.
Nhận biết sớm triệu chứng tay chân miệng và khi nào phải đưa trẻ đi khám
Nếu coi vệ sinh là “lá chắn”, thì phát hiện sớm chính là “chuông báo động” bảo vệ trẻ. Trẻ mắc bệnh tay chân miệng thường có các biểu hiện như sốt, đau họng, loét miệng, xuất hiện phỏng nước hoặc ban đỏ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ, phụ huynh phải cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và đưa đến cơ sở y tế để được khám, tư vấn. Không ít cha mẹ chủ quan trước các dấu hiệu nặng: sốt cao khó hạ, giật mình nhiều, run tay chân, quấy khóc bất thường, li bì, nôn nhiều, thở bất thường hoặc sức khỏe diễn biến xấu – trong khi đây là các cảnh báo phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay. Chậm vài giờ có thể đổi lấy biến chứng, nên thái độ “xem sao đã” cần được thay bằng hành động kịp thời và rõ ràng.
Phối hợp gia đình – nhà trường – y tế: không ai được đứng ngoài cuộc
Bệnh tay chân miệng bùng phát đầu năm học cho thấy một bài học: nếu mỗi bên làm việc theo kiểu “ai lo phần nấy”, dịch sẽ thắng. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã ký Công văn số 6661/BYT-PB về phòng, chống bệnh tay chân miệng và các bệnh truyền nhiễm khác tại cơ sở giáo dục, gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo và UBND các tỉnh, thành phố. Đây là lời nhắc chính thức rằng ngành Giáo dục phải phối hợp chặt chẽ với ngành Y tế và cơ quan y tế địa phương để phát hiện, xử lý, báo cáo kịp thời các trường hợp nghi ngờ hoặc mắc bệnh tay chân miệng. Việc tăng cường giám sát, vệ sinh trường lớp, phát hiện sớm ca bệnh và phối hợp gia đình – nhà trường – ngành y tế có ý nghĩa then chốt trong việc hạn chế lây lan, bảo vệ sức khỏe trẻ em trong năm học mới. Nếu mỗi phụ huynh, giáo viên và nhà quản lý coi phòng bệnh là trách nhiệm chung, không phải “chiến dịch ngắn hạn”, chúng ta có thể biến năm học mới thành mùa an toàn thay vì mùa dịch.
