Việt Hải – định nghĩa sống động của du lịch di sản UNESCO gắn với cộng đồng
Làng Việt Hải Cát Bà là một cộng đồng nhỏ 89 hộ với 297 cư dân sống giữa không gian rừng – làng – biển hiếm có, nằm trong vùng sinh thái quần đảo Cát Bà được UNESCO công nhận, nơi du lịch di sản chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân địa phương giữ vai trò trung tâm trong bảo tồn và phát triển du lịch xanh bền vững.
Điểm đáng nói ở Việt Hải không phải là số lượng khách hay homestay, mà là lựa chọn rất rõ ràng: ưu tiên bảo tồn hệ sinh thái và ký ức làng biển đảo trước, rồi mới tính chuyện tăng trưởng. Quần đảo Cát Bà đã được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới năm 2004 và sau đó trở thành một phần Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà. Trong bối cảnh nhiều nơi chạy theo du lịch đại chúng, Việt Hải chọn đi chậm, nhưng đi theo hướng du lịch di sản UNESCO gắn với cộng đồng – và đó là điểm khiến làng này trở nên khác biệt.
Từ nơi tránh bão biệt lập đến làng du lịch cộng đồng Hải Phòng
Việt Hải từng chỉ là nơi ngư dân tìm vào tránh những ngày biển động, rồi dần định cư, vừa làm ruộng, trồng cây, chăn nuôi, vừa khai thác sản vật rừng và biển để sống. Chính sự kết hợp giữa văn hóa chài lưới và nông nghiệp đã tạo nên một “miền ký ức” rất riêng: giếng nước, đồng lúa, nếp sinh hoạt khép kín nhưng gắn bó. Nhìn từ trên cao, làng như một khoảng xanh yên bình được núi rừng bao bọc, tách biệt với không khí náo nhiệt của trung tâm du lịch Cát Bà.
Sự biệt lập từng là bất lợi khi giao thương khó khăn, nhưng lại trở thành lợi thế khi du lịch cộng đồng Hải Phòng bắt đầu được chú ý. Khoảng những năm 1990, khách quốc tế đã tìm đến Việt Hải để tìm sự nguyên sơ: đường làng nhỏ, đồng ruộng, thiên nhiên thuần khiết và sự chân thành của người dân. Tháng 6/2025, điểm du lịch cộng đồng Việt Hải được công nhận theo Luật Du lịch, trở thành điểm du lịch thứ 13 của thành phố. Đây không chỉ là danh hiệu, mà là cam kết rằng mô hình du lịch cộng đồng ở đây phải đi cùng bảo tồn.
Trải nghiệm rừng – làng – biển: du khách tìm về miền ký ức đảo
Đến làng Việt Hải Cát Bà, du khách không chỉ được hòa mình vào thiên nhiên mà còn tìm về miền ký ức của cư dân biển đảo. Hành trình đến làng đã là một trải nghiệm: hoặc đi tàu xuyên vịnh Lan Hạ, hoặc trekking xuyên Vườn quốc gia Cát Bà, băng qua rừng già để bước vào một không gian đồng quê yên bình. Đây là kiểu du lịch di sản UNESCO rất khác với hình ảnh resort biển đông đúc: chậm rãi, gần gũi và đầy chất “ở lại” hơn là “ghé qua”.
Trong làng, du khách có thể đạp xe thong thả trên những con đường nhỏ, đi bộ giữa màu xanh cây cối, trò chuyện bên hiên nhà, hay ăn bữa cơm với sản vật từ vườn, chuồng, biển của người dân. Thực phẩm ở đây vốn được nuôi trồng theo kiểu tự cung tự cấp, nên khi chuyển sang phục vụ khách, người dân chủ động mở rộng sản xuất nhưng vẫn giữ tiêu chí “đồ sạch” cho cả nhà và khách. Nhiều du khách quốc tế chia sẻ họ ấn tượng với nụ cười, sự hiếu khách và cảm giác “mọi thứ đều rất đẹp, từ cảnh quan đến trải nghiệm” – điều mà những tour biển thông thường khó mang lại.
297 cư dân và nhiệm vụ đặc biệt: chuyển đổi xanh cho cả một điểm đến
Theo thông tin của chính quyền địa phương, thôn Việt Hải hiện có 89 hộ dân với tổng cộng 297 nhân khẩu. Quy mô nhỏ, nhưng cộng đồng này được giao một nhiệm vụ lớn: thí điểm chuyển đổi xanh, hướng tới phát triển du lịch xanh bền vững và bảo vệ hệ sinh thái Cát Bà. Nói cách khác, mỗi hộ dân không chỉ là người làm du lịch, mà còn là “người gác cổng” cho một không gian di sản UNESCO. Đây là lựa chọn táo bạo: thay vì giao cho doanh nghiệp lớn, địa phương đặt niềm tin vào chính cư dân bản địa.
Kế hoạch chuyển đổi xanh giai đoạn 2025–2030 tập trung vào du lịch, giao thông, nông nghiệp, môi trường và năng lượng xanh, với mục tiêu vừa phát triển kinh tế, vừa nâng cao chất lượng sống. Một bước đi cụ thể là ngày 30/9/2026, 88 xe máy điện được bàn giao cho Việt Hải, trong đó 84 xe cho các hộ dân đủ điều kiện và 4 xe cho lực lượng làm nhiệm vụ. Các hộ tham gia cam kết đưa xe xăng ra khỏi thôn, nhằm giảm khí thải, tiếng ồn, giữ gìn không gian sinh thái – lợi thế cốt lõi của làng. Đây là một câu chuyện đáng trích dẫn: “Đến năm 2030, địa phương đặt mục tiêu 100% phương tiện giao thông tại điểm du lịch sử dụng điện hoặc năng lượng xanh”.
Hình mẫu phát triển bền vững cho quần đảo Cát Bà – cơ hội và rủi ro
Việt Hải đang được định hướng trở thành hình mẫu cho du lịch cộng đồng Hải Phòng gắn với du lịch xanh bền vững: đến năm 2027, ít nhất 50% doanh nghiệp, hộ kinh doanh du lịch đạt tiêu chí xanh và 100% phương tiện vận chuyển khách dùng điện; đến 2030, mục tiêu là 100% đơn vị du lịch đạt tiêu chí xanh và toàn bộ phương tiện sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Nếu lộ trình này được thực hiện nghiêm túc, làng Việt Hải không chỉ mang đến trải nghiệm khác biệt cho du khách, mà còn trở thành minh chứng rằng một cộng đồng nhỏ vẫn có thể phát triển kinh tế song hành với bảo tồn thiên nhiên.
Tuy vậy, cơ hội luôn đi kèm rủi ro. Khi tên tuổi lan rộng, áp lực tăng khách, tăng dịch vụ sẽ rất lớn. Nếu buông lỏng, Việt Hải có thể trượt vào vết xe đổ của nhiều điểm đến: bê tông hóa, ô nhiễm, mất bản sắc. Vì thế, điều quan trọng không phải là thêm bao nhiêu homestay, mà là giữ được giới hạn chịu tải của làng, bảo vệ cấu trúc rừng – làng – biển vốn làm nên giá trị. Mô hình làng Việt Hải Cát Bà cho thấy: du lịch di sản UNESCO chỉ bền vững khi cộng đồng được trao quyền, được hưởng lợi công bằng và dám nói “không” với những dự án đi ngược lại lợi ích lâu dài của đất và người.
