Gian lận thi tốt nghiệp ở Lương Tài: dấu hiệu đứt gãy lòng tin
Vụ gian lận thi tốt nghiệp tại điểm thi Trường THPT Lương Tài ở Bắc Ninh là sự việc một thí sinh bị hủy kết quả, một thí sinh khác bị phản ánh chép bài, cùng nghi vấn giám thị nhắc bài cho thí sinh đạt điểm rất cao, qua đó bộc lộ những lỗ hổng đáng lo ngại trong giám sát điểm thi và thực thi quy chế thi tốt nghiệp THPT. Đây không còn là một sự cố cá biệt mà là điểm nứt trong hệ thống khiến dư luận đặt câu hỏi về độ trung thực của kỳ thi THPT Quốc gia và giá trị của mọi tờ giấy chứng nhận tốt nghiệp. Khi một kỳ thi được thiết kế như “cửa ải” quyết định tương lai hàng trăm nghìn học sinh, mọi vi phạm trong thi cử, dù ở một phòng thi nhỏ, đều có sức công phá lớn đối với niềm tin xã hội.
Những gì đã xảy ra: từ quyết định hủy điểm thi đến điều tra kéo dài
Theo thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, ngày 25/8 lãnh đạo Sở đã ký quyết định hủy kết quả thi của thí sinh H.P.N tại điểm thi Lương Tài do vi phạm Quy chế thi. Một trường hợp khác bị phản ánh có hành vi chép bài trong phòng thi vẫn chưa có quyết định xử lý vì Sở đang xin ý kiến Bộ Giáo dục và Đào tạo; quyết định chỉ được ban hành sau khi có hướng dẫn từ Bộ. Song song, Giám đốc Sở xác nhận kết quả xác minh bước đầu cho thấy “có vi phạm” khi trong một phòng thi có hiện tượng hai học sinh quay bài của nhau và giám thị nhắc bài cho thí sinh. Công an tỉnh đã được mời vào cuộc để xác minh dấu hiệu gian lận thi tốt nghiệp, nhưng dù thông tin trên mạng xã hội xuất hiện hơn một tháng, đến ngày 27/8 các vụ việc vẫn chưa có kết luận chính thức. Việc xử lý kéo dài khiến dư luận không chỉ nghi ngờ hành vi vi phạm mà còn nghi ngờ tốc độ phản ứng của cả hệ thống giám sát điểm thi.
Giám thị nhắc bài, thủ khoa D01 và câu hỏi về giám sát điểm thi
Dư luận đặc biệt chú ý đến nghi vấn một thí sinh được cho là thủ khoa tổ hợp D01 của Bắc Ninh, đạt 10 điểm Toán và 9,75 điểm Tiếng Anh, bị cho là được giám thị trực tiếp hỗ trợ giải đề thi ngay trong phòng thi. Một thí sinh khác cùng phòng, theo phản ánh từng thi thử Toán chỉ được 2–4 điểm, bị nghi ngồi gần để chép bài và sau đó đạt 9,5 điểm. Những thông tin này làm bùng lên tranh luận: liệu hệ thống giám sát điểm thi đã đủ sức ngăn chặn sự thông đồng ngay trong phòng thi, nhất là khi giám thị – người giữ kỷ cương – lại bị tố cáo nhắc bài cho học sinh? Nhà trường và Sở khẳng định đã tổ chức coi thi đúng quy định và không có giám thị, thí sinh vi phạm, nhưng phải chờ điều tra của công an mới có kết luận. Điều đáng nói là mọi quy trình trên giấy, từ phân công giám thị đến lập biên bản, đều có thể bị vô hiệu nếu khâu giám sát thi cử phụ thuộc quá nhiều vào sự tự giác của chính những người trong cuộc.
Thành tích nổi bật và mặt trái của “bệnh thành tích”
Trong bức tranh chung, Bắc Ninh bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT với thành tích đáng kể: điểm trung bình các môn đạt 5,91, xếp thứ 10 toàn quốc; 376 thí sinh đạt từ 27 điểm trở lên theo các tổ hợp xét tuyển; có một thí sinh đạt 30/30 điểm khối A00 và hai á khoa toàn quốc khối B00 với 29,75 điểm. Tỷ lệ đỗ tốt nghiệp lên tới 99,05%, các môn phần lớn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước. Đây là thành tích có thể tự hào, nhưng cũng là nền đất dễ làm nảy sinh “bệnh thành tích”, khi áp lực duy trì vị trí top đầu vô hình chung đè lên từng trường, từng điểm thi. Khi xã hội quá đề cao bảng xếp hạng và tỷ lệ đỗ, gian lận thi tốt nghiệp có thêm môi trường để phát triển: một vài điểm số bất thường dễ được bỏ qua, miễn bức tranh tổng thể vẫn đẹp. Vụ việc ở Lương Tài, trong bối cảnh đó, là lời cảnh báo việc chạy theo thành tích có thể làm méo mó mục tiêu thực chất của kỳ thi THPT Quốc gia.
Bài học cho kỳ thi tới: siết giám sát, rút ngắn khoảng trống điều tra
Điểm yếu lớn nhất bộc lộ qua vụ Lương Tài là sự lệ thuộc vào “giám sát nội bộ” và phản ứng chậm trước dấu hiệu vi phạm trong thi cử. Dù trường đã lập công văn mời công an vào cuộc và Sở tiến hành xác minh với cán bộ liên quan, kết quả ban đầu lại trái ngược với kết luận sau này rằng “có vi phạm”, cho thấy khâu kiểm tra nội bộ chưa đủ độ tin cậy. Việc chờ hơn một tháng mà vẫn chưa có kết luận điều tra khiến dư luận bị treo trong cảm giác bất an, học sinh và phụ huynh cũng phải sống với sự hoài nghi về sự công bằng của kết quả thi. Nếu không rút ngắn độ trễ này, mọi cam kết về trung thực thi cử sẽ khó thuyết phục. Bài học cho các kỳ thi THPT Quốc gia sắp tới là phải siết chặt giám sát điểm thi bằng các cơ chế độc lập hơn, giảm sự lệ thuộc vào báo cáo của chính đơn vị tổ chức, đồng thời thiết lập quy trình điều tra nhanh, minh bạch, có thời hạn rõ ràng. Khi hệ thống phản ứng nhanh và công khai, gian lận thi tốt nghiệp không còn nhiều đất sống, và mỗi điểm số sẽ bớt bị nghi ngờ.
