Sà lan điện: bước chuyển cụ thể của logistics xanh
Sà lan điện là phương tiện vận tải đường thủy sử dụng hoàn toàn động cơ điện thay cho nhiên liệu truyền thống, qua đó loại bỏ phát thải trực tiếp từ quá trình vận hành và mở thêm lựa chọn ít carbon cho logistics. CMA CGM đã hoàn thành sà lan chạy hoàn toàn bằng điện đầu tiên tại Việt Nam, đồng thời là chiếc đầu tiên của tập đoàn trên toàn cầu. Ngày 29/10, CMA CGM, Nike và Gemadept chính thức đưa sà lan CMA CGM Electra vào vận hành tại cảng nước sâu Gemalink ở TP.HCM. Đây là tin đáng chú ý không chỉ vì con tàu mới, mà vì ba doanh nghiệp đã kết nối phương tiện, nguồn điện và nhu cầu vận chuyển thành một giải pháp cụ thể. Trong lúc chuỗi cung ứng chịu sức ép cắt giảm dấu chân carbon, vận tải nội địa là mắt xích không thể bị bỏ qua.
CMA CGM Electra dài gần 80 m, có trọng tải toàn phần 3.500 tấn và sức chở 182 TEU. Tuyến khứ hồi dài 180 km nối điểm tập kết hàng hóa nội địa của Nike tại khu vực Bình Dương trước đây với Gemalink ở Cái Mép. Quy mô ấy đủ để biến cam kết môi trường thành hoạt động vận chuyển hàng hóa thường xuyên, thay vì dừng ở một dự án trình diễn.
Liên minh ba bên tạo nên giải pháp, không chỉ một con tàu
Điểm đáng giá của dự án nằm ở sự phân công giữa các đối tác. CMA CGM phát triển sà lan thông qua đội ngũ đóng mới và nghiên cứu, phát triển; Nike đưa nhu cầu của chuỗi cung ứng vào bài toán; còn Gemadept cung cấp điểm kết nối cảng Gemalink và hạ tầng tại cảng. Sà lan dùng công nghệ pin của CATL, có thể sạc trong khoảng bốn giờ bằng nguồn điện tái tạo được chứng nhận. Hệ thống sạc chuyên dụng lấy điện từ hệ thống điện mặt trời tại Gemalink, tạo thành một chuỗi khép kín hơn giữa năng lượng và vận tải. Sự phối hợp này quan trọng hơn lời hứa riêng lẻ của từng doanh nghiệp: một phương tiện điện chỉ có thể thay đổi logistics khi có nguồn điện, điểm sạc, tuyến hàng và khách hàng cùng sẵn sàng.
Theo thiết kế, sà lan có năng lực vận chuyển hơn 50.000 TEU mỗi năm. Mức giảm phát thải dự kiến khoảng 778 tấn CO₂ mỗi năm so với việc dùng nhiên liệu truyền thống. Đây là lợi ích có thể đo lường, nhưng cần nhìn nhận đúng phạm vi: con số phản ánh kỳ vọng của dự án, không tự nó chứng minh toàn bộ chuỗi cung ứng đã không phát thải.
Vận tải đường thủy có thể giảm gánh nặng cho đường bộ
Với doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa, giá trị thực tế là có thêm một phương án phát thải carbon thấp hơn đáng kể so với đường bộ trên tuyến kết nối khu vực sản xuất với cảng biển. Hàng container của Nike có thể đi theo hành trình đường thủy dài 180 km tới Gemalink, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào vận tải đường bộ. Người tiêu dùng không nhất thiết thấy ngay sự khác biệt trong một chuyến hàng, nhưng lựa chọn vận chuyển có thể góp phần giảm lượng phát thải gắn với sản xuất và phân phối hàng hóa. Đây là lý do sà lan điện có ý nghĩa vượt ra ngoài một phương tiện mới: nó đưa logistics xanh vào hoạt động thường nhật, nơi tác động có thể tích lũy theo số chuyến và sản lượng.
Dẫu vậy, điện hóa một tuyến chưa đủ để chuyển đổi toàn ngành. Hiệu quả phụ thuộc vào khả năng duy trì nguồn điện tái tạo, khai thác phương tiện thường xuyên và mở rộng các tuyến phù hợp. CMA CGM cho biết muốn đẩy nhanh triển khai những giải pháp tương tự tại các thị trường và chuỗi cung ứng khác. Tập đoàn cũng đặt mục tiêu đạt phát thải carbon ròng bằng không vào năm 2050. Dự án tại Việt Nam là một bước triển khai cụ thể hướng tới mục tiêu đó, chứ chưa phải bằng chứng rằng mục tiêu đã được bảo đảm.
Bài kiểm tra tiếp theo là khả năng nhân rộng
CMA CGM Electra có thể trở thành mô hình tham chiếu nếu giải pháp được điều chỉnh cho các tuyến và khách hàng khác, như các đối tác kỳ vọng. Triển vọng này đáng tin hơn khi Gemalink tiếp tục mở rộng: giai đoạn 2 của cảng dự kiến vận hành vào quý IV/2027, nâng tổng công suất lên 3 triệu TEU mỗi năm. Hạ tầng cảng tăng trưởng có thể tạo thêm điều kiện cho vận tải thủy, nhưng việc nhân rộng sà lan điện vẫn cần chứng minh khả năng vận hành ổn định và phù hợp với từng luồng hàng.
Kết luận, hợp tác giữa CMA CGM, Nike và Gemadept cho thấy giảm phát thải trong vận tải nội địa cần nhiều hơn một công nghệ pin: phải có đối tác, năng lượng sạch, hạ tầng sạc và nhu cầu hàng hóa cùng hội tụ. Mức giảm dự kiến 778 tấn CO₂ mỗi năm là tín hiệu đáng khích lệ; thước đo quyết định sẽ là liệu mô hình có được duy trì và mở rộng hay không. Nếu làm được, sà lan điện sẽ không còn là ngoại lệ mà trở thành một phần thiết thực của logistics xanh.
