Mâm cỗ chay Rằm tháng 7: ý nghĩa và tinh thần chung
Mâm cỗ chay Rằm tháng 7 là mâm cơm chay dùng làm altar offerings vegetarian dâng gia tiên, thần Phật trong tháng Vu Lan, chú trọng sự thanh tịnh, đủ sắc đủ hương và cân bằng hương vị hơn là cầu kỳ kỹ thuật, nên ngay cả người bận rộn và ít kinh nghiệm bếp núc cũng có thể chuẩn bị được nếu biết chọn đúng món và sắp xếp hợp lý thời gian chuẩn bị.
Những năm gần đây, bên cạnh mâm cỗ mặn, ngày càng nhiều gia đình chuẩn bị mâm cỗ chay Rằm tháng 7 với các món đơn giản, dễ làm mà vẫn đẹp mắt. Mâm cỗ chay cúng Rằm tháng 7 của các bà nội trợ Hà Nội thường xoay quanh vài món nấm, nem chay, canh rau củ, xôi và chè, đủ để gửi gắm lời cầu bình an, sức khỏe cho gia đình. Một mâm tiêu biểu có thể thấy ở chia sẻ của chị Minh Thủy: mâm cỗ tuy đơn giản nhưng rất đẹp mắt, ngon miệng, ai bí món đều có thể tham khảo.
Điều quan trọng không phải là phải nấu quá nhiều món, mà là sự chỉn chu, sạch sẽ, bày biện hài hòa. Bạn chỉ cần 4–5 món nòng cốt: xôi, một món rau – nấm, giò nấm, nem chay cúng rằm và một món chả chay dễ làm, thêm chè hoặc hoa quả là mâm cỗ đã đủ đầy, trang trọng mà không tốn quá nhiều công sức.
Chuẩn bị nhanh: nguyên liệu cơ bản cho 1 mâm cỗ
Trước khi bước vào các bước nấu nướng, bạn nên gom đủ nguyên liệu cho cả mâm để tránh phải chạy đi chạy lại trong lúc làm. Các món chay Rằm tháng 7 mà nhiều mẹ Hà Nội yêu thích đều dùng những thứ rất sẵn: nấm các loại, đậu phụ, rau củ, gạo nếp, hạt sen… nên bạn có thể mua trong một lần.
| Nhóm món | Nguyên liệu chính | Ghi chú nhanh |
|---|---|---|
| Món nấm – rau | Cải chíp, nấm hương, củ cải, ít muối, dầu hào chay | Làm cải sốt nấm xanh mướt, dễ bày lên giữa mâm |
| Xôi cúng | Gạo nếp 350g, hạt sen tươi 150g, dừa 50g, 1 bó lá dứa, muối, đường, nước cốt dừa | Xôi sen dừa lá dứa thơm nức, màu xanh dịu |
| Giò nấm chay | Nấm bào ngư, nấm hương, mộc nhĩ, đậu phụ trắng, thêm cà rốt hoặc tiêu xanh tùy thích | Món giò nấm hạnh phúc – lát cắt đẹp, ăn chắc |
| Nấm trộn thính | Nấm bào ngư, thính gạo, sả, lá chanh, muối, tiêu, nước mắm chay | Món nguội lạ miệng, đưa cơm |
| Nem chay cúng rằm | Đậu xanh, khoai môn, nấm hương, mộc nhĩ, cà rốt, miến, bánh đa nem | Có thể rán sau cùng để vỏ giòn lâu |
Ưu điểm của các món này là nguyên liệu rẻ, dễ mua, không yêu cầu kỹ thuật khó hay dụng cụ đặc biệt. Bạn chỉ cần thêm vài thứ gia vị cơ bản như muối, đường, nước tương, hạt nêm chay, dầu ăn là đã có thể nấu trọn mâm. Chuẩn bị đủ trước khi bắt đầu sẽ giúp bạn hoàn thành mâm cỗ trong khoảng một buổi sáng mà không bị rối.
5 bước hoàn thành mâm cỗ chay Rằm tháng 7 cho người bận rộn
- Ngâm – sơ chế dài: Vo gạo nếp, ngâm với nước lá dứa 6–7 giờ để đồ xôi; rửa hạt sen; ngâm nấm, mộc nhĩ, miến, đậu xanh, khoai môn trước khi chế biến.
- Đồ xôi và nấu món nước: Hấp xôi cùng 2 lá dứa, thỉnh thoảng đảo đều để xôi chín, không nát; đồng thời ninh củ quả làm canh nếu bạn thêm món canh nấm đậu hũ ngũ sắc.
- Làm công thức giò nấm chay: Băm nấm, mộc nhĩ (không xay nhuyễn), bóp mịn đậu phụ, rồi xào nấm riêng đến khi thật khô vì nấm còn nước sẽ khiến giò bị nhão. Trộn nấm với đậu theo tỷ lệ 1 phần nấm và 1,5–2 phần đậu, nêm gia vị, cho vào khuôn, nén chặt, hấp khoảng 30 phút rồi để nguội hẳn mới lấy ra.
- Chuẩn bị món nấm trộn thính và chả chay dễ làm: Với nấm trộn thính, luộc nhanh nấm bào ngư, vắt thật ráo, áp chảo cho săn rồi mới trộn với thính, sả, lá chanh và gia vị ngay trước khi ăn để thính không bị hút ẩm nhiều. Với chả nấm, băm nhỏ các loại nấm, xào thật khô, trộn với đậu phụ và chỉ cho một lượng nhỏ bột năng để kết dính, nếu cho nhiều chả sẽ dai cứng. Nặn miếng, hấp 15–20 phút rồi để nguội mới cắt hoặc áp chảo vàng nhẹ.
- Cuốn nem chay cúng rằm và hoàn thiện: Hấp chín, nghiền đậu xanh; chiên khoai môn thái sợi vàng giòn rồi để riêng, không trộn quá sớm để khoai giữ được độ giòn thơm. Trộn đậu xanh với nấm, mộc nhĩ, cà rốt đã xào ráo, miến, nêm gia vị, cuối cùng mới nhẹ tay trộn khoai. Cuốn nem với lượng nhân vừa phải, không cuốn quá căng để tránh bị bục, đem rán. Sau đó trộn xôi chín với hạt sen luộc, nước cốt dừa và đường, rắc dừa nạo lên trên, bày các món ra đĩa sao cho hài hòa màu sắc.
Thứ tự này giúp bạn tranh thủ thời gian: trong lúc chờ ngâm, hấp, ninh, bạn xử lý nấm, thái rau và cuốn nem. Làm giò nấm và chả nấm trước để có thời gian nguội, sau đó mới cắt, áp chảo cho thơm. Nem rán nên làm sau cùng để vỏ còn giòn khi bày lên mâm. Khi sắp mâm cỗ chay Rằm tháng 7, hãy đặt xôi và giò nấm ở vị trí trung tâm, xung quanh là nấm trộn thính, nem chay, chả nấm và món rau – nấm, thêm chè, bánh, hoa quả để mâm trông đầy đặn, hài hòa.
Những lỗi nhỏ dễ gặp và mẹo để mâm cỗ đẹp mắt
Hai lỗi nhiều người gặp nhất khi làm mâm cỗ chay là để nguyên liệu còn ướt và dùng chất kết dính quá tay. Với món giò nấm và chả nấm, nếu không xào nấm đến khi thật khô, phần giò và chả sẽ bị nhão, khó nén, dễ vỡ khi cắt. Ngược lại, nếu cho quá nhiều bột năng vào chả, miếng chả sẽ bị dai cứng, mất đi độ mềm đặc trưng của nấm.
Ở món nem chay cúng rằm, nhiều người trộn khoai môn chiên quá sớm khiến khoai mềm, mất độ giòn thơm. Trong khi đó, hướng dẫn cho thấy khoai nên được chiên vàng giòn, để ráo rồi trộn sau cùng để giữ cấu trúc. Một câu có thể trích lại nguyên văn: "Không trộn quá sớm để khoai giữ được độ giòn thơm".
Về trình bày, bạn không cần cầu kỳ tỉa hoa, chỉ cần chú ý màu sắc: xôi xanh lá dứa, nấm nâu, rau xanh, cà rốt cam, nem rán vàng, thêm chút đỏ của cà rốt hoặc ớt tạo điểm nhấn. Món xôi sen dừa lá dứa thành công sẽ có vị bùi của hạt sen, béo của dừa, thơm nức mùi lá dứa, ăn nóng rất hấp dẫn. Khi bày lên đĩa trắng, rắc thêm dừa nạo, mâm cỗ tự khắc trông chỉn chu hơn.
Kết lại: mâm cỗ chay gọn, đẹp và đủ đầy cho Rằm tháng 7
Nếu nhìn cả mâm, bạn sẽ thấy điểm chung là món nào cũng dễ làm, nguyên liệu quen thuộc, không đòi hỏi kỹ năng bếp cao. Các bà nội trợ chia sẻ rằng bên cạnh các mâm cỗ mặn, nhiều người ngày nay chọn mâm cỗ chay với món ăn đơn giản, dễ làm mà vẫn đẹp mắt để dâng Rằm tháng 7. Với 5 món nấm và nem chay cơ bản, bạn đã có một mâm cỗ chay Rằm tháng 7 đủ sắc đủ hương, gửi gắm được tâm ý hiếu hạnh và lòng từ bi.
Khi đã quen tay, bạn có thể bổ sung thêm vài món chè, bánh truyền thống hoặc trái cây theo mùa để mâm thêm phong phú. Hãy nhớ: điều quý giá nhất trên mâm cỗ không phải là số lượng món, mà là sự thành tâm và không khí sum họp gia đình trong ngày Rằm.
