Đề thi chung lớp 5, 9, 12 là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Đề thi chung lớp 5, 9, 12 là hệ thống kiểm tra cuối kỳ sử dụng cùng một bộ đề kiểm tra do Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng, thẩm định và cung cấp cho tất cả trường trong tỉnh, áp dụng cho một số môn được đánh giá bằng điểm số, thay thế hoàn toàn cơ chế mỗi trường tự ra đề và tự chọn thời điểm kiểm tra như trước đây. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là cú chuyển hướng buộc cả giáo viên lẫn học sinh phải rời khỏi tư duy “thi nội bộ” và bước vào mặt bằng đánh giá chung. Khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành thông tư sửa đổi quy định đánh giá học sinh phổ thông ngày 20-10 và cho áp dụng từ 1-12, thông điệp rất rõ: kỳ kiểm tra cuối kỳ không còn là “chuyện riêng” của từng trường, mà trở thành công cụ đo chất lượng dạy học toàn hệ thống.
Từ “mỗi trường một phách” đến kiểm tra cuối kỳ chung: thay đổi chạm vào thực tế nào?
Trước đây, việc kiểm tra cuối kỳ do địa phương chủ động, nhưng trên thực tế chủ yếu là từng trường tự ra đề và tự chấm, dẫn đến tình trạng “mỗi trường một phách” cả về độ khó lẫn thời điểm thi. Điều này tạo ra lạm phát điểm số và khoảng cách lớn giữa điểm học bạ với năng lực thật của học sinh, đúng bối cảnh mà ngành giáo dục phải nhấn mạnh yêu cầu “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” như mục tiêu trọng tâm của năm học. Khi Sở Giáo dục đề thi cho kiểm tra cuối kỳ chung, các trường không còn “không gian sáng tạo” tùy tiện ở khâu đề kiểm tra, đồng nghĩa với việc giảm cơ hội học sinh trúng tủ do thầy cô hoặc tổ chuyên môn ra đề sát với nội dung ôn luyện riêng của trường. Đây là thay đổi chạm thẳng vào thói quen dạy thêm, học thêm gắn với đề thi nội bộ mà nhiều hiệu trưởng thừa nhận là có biến tướng.
Cách Sở Giáo dục ra đề và trách nhiệm mới của nhà trường
Theo thông tư mới, Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng, thẩm định, cung cấp đề kiểm tra định kỳ cuối học kỳ I và cuối năm học cho học sinh lớp 5, và cuối học kỳ I, II cho học sinh lớp 9, 12. Số lượng môn áp dụng đề chung do Sở lựa chọn, nhưng bắt buộc nằm trong nhóm môn đánh giá bằng điểm số. Đề kiểm tra phải bảo đảm nội dung, hình thức, mức độ phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông và thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học. Trong khi đó, nhà trường vẫn phải tổ chức coi thi, chấm thi, tổng hợp kết quả, chịu trách nhiệm về tính khách quan, công bằng, thực chất của việc đánh giá. Với các môn và khối lớp không dùng đề chung, trường tiếp tục tự ra đề nhưng không thể phớt lờ mặt bằng chung mới, bởi điểm số của các môn dùng đề chung sẽ phơi bày rõ chất lượng dạy học so với toàn tỉnh.
Tác động với học sinh cuối cấp: ít “trúng tủ”, nhiều áp lực nhưng công bằng hơn
Đối với học sinh lớp 5, 9, 12, kiểm tra cuối kỳ chung nghĩa là đề thi không còn bị chi phối bởi việc ôn luyện riêng của từng trường hay từng nhóm học thêm. Một hiệu trưởng thẳng thắn nhận định: nếu Sở Giáo dục đề thi chung, các trường vừa giảm tải công việc, vừa hạn chế tiêu cực trong khâu ra đề, tổ chức kiểm tra, đồng thời ngăn chặn biến tướng của dạy thêm, học thêm. Học sinh không đi học thêm sẽ bớt bất lợi trước những đề “đo ni đóng giày” cho nhóm ôn luyện riêng, trong khi học sinh có năng lực thật sẽ được lợi từ mặt bằng đánh giá thống nhất. Tuy nhiên, áp lực cũng tăng lên: đề thi chung thường được thiết kế để phân hóa, phản ánh đúng yêu cầu chương trình, nên không còn nhiều “vùng an toàn” cho kiểu học tủ, học mẹo. Với khối 9, việc các trường từng cố gắng xây dựng đề kiểm tra theo khung đề thi tuyển sinh lớp 10 của Sở cho thấy đề chung sẽ tiến gần hơn với chuẩn tuyển sinh.
Chiến lược chuẩn bị thi học kỳ trong thời kỳ đề chung toàn tỉnh
Trong bối cảnh kiểm tra cuối kỳ chung, chiến lược chuẩn bị thi học kỳ phải chuyển từ “học theo đề trường” sang “học theo chuẩn chương trình”. Học sinh lớp 5, 9, 12 cần bám sát yêu cầu cần đạt của từng môn, vì đó chính là khung mà Sở Giáo dục đề thi sẽ dựa vào để thiết kế đề. Thay vì dồn sức cho vài dạng bài được thầy cô nhấn mạnh là “hay thi ở trường mình”, các em nên luyện đề theo cấu trúc và mức độ tư duy tương đương đề khảo sát, tuyển sinh mà địa phương từng tổ chức, đặc biệt với môn Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh ở khối 9, 12. Đồng thời, nên chủ động hỏi giáo viên về các môn có khả năng dùng đề chung, vì Sở sẽ thông báo trước cho cơ sở giáo dục. Cuối cùng, phụ huynh và học sinh cần thay đổi tư duy: điểm số không còn là mục tiêu trang trí học bạ, mà là thước đo thực chất, gắn với yêu cầu “thi thật, đánh giá thật” mà ngành giáo dục đang đặt ra.
