Giữ giá thấp cũng là giữ một chỗ trong đời sống thường nhật
Quán ăn bình dân giữ giá lâu năm là những hàng quán duy trì bữa ăn vừa túi tiền cho khách quen, nhờ cách làm và quy mô phù hợp, đồng thời coi sự no bụng và gắn bó cộng đồng quan trọng không kém lợi nhuận. Ở TP.HCM, quán cháo trắng của ông Thái Công Minh giữ giá 2.000 đồng một vá sau hơn 23 năm; tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Phượng duy trì bát phở 25.000 đồng suốt khoảng 10 năm. Hai mức giá không chỉ gây ngạc nhiên giữa đô thị đắt đỏ: chúng cho thấy những bữa ăn giản dị vẫn có vai trò thiết thực trong ngày sống của người lao động, học sinh, sinh viên và khách địa phương. Sức hút của các quán không nằm ở vẻ hào nhoáng, mà ở khả năng khiến người ghé ăn cảm thấy mình luôn có thể quay lại.
Tô cháo nhỏ bắt đầu từ nhu cầu nuôi gia đình
Quán cháo giá rẻ “Về đây em” mở năm 2003, khi ông Minh còn làm phụ hồ, thu nhập chưa đủ trang trải và vợ chồng ông tận dụng hiên nhà để bán cháo, kiếm thêm tiền nuôi con. Ban đầu, mỗi vá có giá 500 đồng; suốt hơn 23 năm, giá chỉ tăng hai lần: lên 1.000 đồng vào năm 2012 rồi lên 2.000 đồng vào tháng 10 năm nay. Những con số ấy đáng chú ý, nhưng giá trị của quán còn nằm ở sự linh hoạt: khách có thể gọi một hoặc hai vá mà không cần mua món ăn kèm, còn nước tương và muối tiêu luôn sẵn trên bàn. Các món ăn kèm có giá từ 5.000 đến 8.000 đồng mỗi phần, khô nướng từ 12.000 đến 15.000 đồng. Đó là lựa chọn thực tế cho khách lao động, học sinh và sinh viên.
Sau khi sức khỏe bà Phượng suy yếu vào năm 2025, ông Minh học vợ cách nấu cháo và chế biến thức ăn kèm. Đầu tháng 8 năm nay, bà lâm bệnh nặng, ông cùng con gái đóng cửa quán hai tháng để chăm sóc bà; đầu tháng 10, hai cha con mở bán lại. Ông nói: “Còn sức khỏe thì còn bán. Khách nhớ tới mình, lâu lâu lại ghé ăn, vậy là vui rồi”. Với quán cháo 2.000 đồng, sự bền bỉ ấy không phải câu chuyện lãng mạn hóa khó khăn, mà là lựa chọn tiếp tục làm một việc có ích và giữ mối thân tình với khách.
Bát phở 25.000 đồng giữa khu phố trung tâm
Ở số 50 Hàng Bún, phường Ba Đình, bà Nguyễn Thị Phượng đã gắn bó với nghề phở 31 năm. Quán không tên riêng, chỉ treo biển nhỏ ghi “Phở bò tái - chín 25k”, nhưng khách vẫn tìm đến mỗi ngày. Bà dậy từ 4h30 để chuẩn bị, còn nồi nước dùng được ninh xương trong hai ngày. Bát phở tái, chín hay tái gân đều giữ giá 25.000 đồng suốt khoảng 10 năm, dù chi phí nguyên liệu tăng. Khách muốn thêm thịt có thể gọi phần 30.000 hoặc 50.000 đồng; người chỉ có 10.000-15.000 đồng, bà vẫn bán phần đủ bánh phở và chan nước dùng để ăn no. Với người lang thang, cơ nhỡ hoặc cụ già đi xin ăn, bà sẵn lòng mời một bát miễn phí.
Mô hình phở bình dân của bà Phượng có một lợi thế cụ thể: quán nằm ngay cổng nhà nên không phải trả tiền thuê mặt bằng. Bà nói bán phở vừa giúp mình vận động, vừa là cách san sẻ bữa ăn với người khó khăn. Mỗi ngày quán tiêu thụ khoảng 45 kg thịt chín, hôm đông khách lên tới 50 kg—dấu hiệu cho thấy mức giá thấp không đồng nghĩa với việc quán thiếu sức hút. Bà muốn tiếp tục bán khi còn đủ sức khỏe và duy trì việc làm cho hai nhân viên lâu năm; những năm gần đây, bà nghỉ từ ngày 28 tháng Chạp để chuẩn bị đón Tết.
Giá cả khác nhau, điểm chung là sự gần gũi
Đặt hai quán cạnh nhau, có thể thấy chúng không chạy theo cùng một món ăn hay cách phục vụ. Một nơi bán cháo trắng theo từng vá trong con hẻm nhỏ; nơi kia phục vụ phở bò ở khu phố trung tâm. Nhưng cả hai đều hiểu một điều căn bản: bữa ăn bình dân phải giúp khách no bụng mà không khiến họ ngần ngại bước vào. Ông Minh giữ giá thấp và để khách chọn lượng cháo, món ăn kèm theo khả năng; bà Phượng sẵn lòng phục vụ cả người chỉ có khoản tiền rất hạn chế. Sự tử tế ấy không thay thế được bài toán chi phí, song cách tận dụng hiên nhà hay cổng nhà giúp hai quán duy trì lựa chọn dễ tiếp cận hơn.
Giữa đô thị, nơi người ta thường nhắc đến những món ăn mới và không gian được đầu tư, hai quán nhắc rằng giá trị của hàng ăn đôi khi nằm ở tính đều đặn: mở cửa, nhớ khách, nấu một phần vừa đủ và để người có ít tiền vẫn được ăn no. Quán cháo của ông Minh và quán phở của bà Phượng không chứng minh rằng mọi hàng quán đều có thể giữ giá mãi. Chúng cho thấy khi điều kiện cho phép, một mức giá bình dân có thể trở thành cam kết với cộng đồng. Chính cam kết ấy biến tô cháo và bát phở thành hơn cả món ăn: đó là chỗ dựa nhỏ trong nhịp sống thành phố.
