Từ hữu nghị lâu năm đến khuôn khổ hợp tác mới
Đối tác chiến lược là khuôn khổ chính trị giúp hai quốc gia xác định ưu tiên chung, duy trì đối thoại cấp cao và tổ chức hợp tác thực chất hơn trong nhiều lĩnh vực. Ngày 26-10, sau hội đàm tại Hà Nội, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk thông báo hai nước chính thức thiết lập khuôn khổ này, đồng thời thông qua kế hoạch hành động giai đoạn 2026–2030. Chuyến thăm chính thức của ông Tusk diễn ra từ ngày 24 đến 26-10-2026. Đây không phải bước đi tách rời quá khứ: hai nước đã có hơn 75 năm quan hệ hữu nghị và hợp tác kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1950. Giá trị của quyết định nằm ở chỗ biến nền tảng lịch sử thành một chương trình phối hợp có định hướng, thay vì chỉ dừng ở biểu tượng ngoại giao.
Thời điểm nâng cấp cũng phản ánh sự ghi nhận lẫn nhau. Donald Tusk trở lại Việt Nam sau 16 năm và bày tỏ ấn tượng trước những thành tựu kinh tế, xã hội, đối ngoại của Việt Nam. Ba Lan, nền kinh tế lớn nhất Trung Đông Âu, được Hà Nội xem là đối tác ưu tiên tại khu vực; còn Warsaw coi Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng nhất của mình ở châu Á. Vì vậy, Đối tác chiến lược vừa ghi nhận mức độ tin cậy đã hình thành, vừa tạo cơ sở để hai bên xác định việc gì cần làm tiếp theo.
Mục tiêu thương mại là phép thử về năng lực thực thi
Mục tiêu nâng thương mại Việt Ba Lan lên 6 tỉ USD vào năm 2030 là điểm nhấn dễ đo lường nhất của thỏa thuận. Kim ngạch hai chiều năm 2025 đạt gần 4 tỉ USD, nhưng hai chính phủ nhận định kết quả này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và mong muốn của hai bên. Khoảng cách giữa hiện trạng và đích đến khiến mục tiêu không thể chỉ là một con số trong tuyên bố: nó đòi hỏi doanh nghiệp tiếp cận thị trường thuận lợi hơn, còn cơ quan nhà nước phải xử lý vướng mắc đều đặn. Hai Thủ tướng nhất trí nối lại cơ chế họp Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế để rà soát và tháo gỡ rào cản. Đây là lựa chọn đúng hướng, bởi tăng trưởng thương mại cần một kênh làm việc có khả năng giải quyết vấn đề, không chỉ những cuộc gặp mang tính nghi thức.
Cơ hội nằm ở thế bổ trợ và vị trí kết nối thị trường: Ba Lan có thể là cửa ngõ vào EU, Việt Nam là điểm tiếp cận ASEAN. Hai bên dự kiến tạo điều kiện ưu đãi cho doanh nghiệp hoạt động trong đường sắt, hàng không vũ trụ, công nghệ thông tin, an ninh mạng, chế biến, chế tạo và dược phẩm; đồng thời mong muốn có các dự án tiêu biểu tại mỗi nước. Với hàng hóa Việt Nam, nông, lâm, thủy sản, đồ gỗ, dệt may và giày dép được nêu là những nhóm có tiềm năng mở rộng tại thị trường Ba Lan và EU. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành kết quả khi doanh nghiệp hiểu quy định, xây dựng được mạng lưới phân phối và đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu.
Lợi ích chỉ rõ nét khi đến được với doanh nghiệp và người dân
Ý nghĩa của hợp tác Việt Nam Ba Lan sẽ được đánh giá qua thay đổi cụ thể, không chỉ qua cấp độ ngoại giao. Với doanh nghiệp, ưu tiên hợp tác ở các ngành công nghệ và công nghiệp có thể mở thêm cơ hội kết nối, đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng. Với người dân, đường bay thẳng Warsaw–Hà Nội của LOT đã được nối lại, tạo thêm lựa chọn đi lại và giao lưu. Hai bên cũng đề cập khả năng mở rộng miễn thị thực cho công dân Ba Lan và việc Ba Lan xem xét miễn thị thực cho người mang hộ chiếu công vụ Việt Nam; đây là những đề nghị đang được xem xét, chưa phải chính sách đã có hiệu lực. Sự phân biệt ấy quan trọng: kỳ vọng về thuận tiện đi lại chỉ trở thành lợi ích thật khi các quyết định được thông qua và triển khai.
Các rào cản rộng hơn vẫn cần được xử lý. Việt Nam đề nghị Ba Lan tiếp tục vận động để các nghị viện EU còn lại phê chuẩn EVIPA, qua đó hỗ trợ môi trường đầu tư ổn định hơn, đồng thời thúc đẩy việc gỡ thẻ vàng IUU đối với hải sản Việt Nam. Những việc này cho thấy quan hệ song phương có thể tác động đến cơ hội kinh doanh vượt ra ngoài phạm vi hai nước. Nhưng kết quả phụ thuộc vào phối hợp chính sách và tiến độ thực hiện, chứ không tự động đến từ tên gọi Đối tác chiến lược. Bởi vậy, thước đo thuyết phục nhất trong những năm tới sẽ là các thủ tục được tháo gỡ, dự án được triển khai và dòng thương mại tăng lên.
Kết luận: khuôn khổ mở cửa, hành động mới quyết định kết quả
Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam–Ba Lan có cơ sở vững chắc: lịch sử hữu nghị, lợi ích chung và tiềm năng hợp tác được hai chính phủ cùng ghi nhận. Mục tiêu thương mại 6 tỉ USD đem lại một thước đo cụ thể, còn kế hoạch hành động đến năm 2030 và cơ chế liên chính phủ có thể giúp chuyển cam kết thành công việc thường xuyên. Tuy nhiên, không nên xem mục tiêu đó như kết quả đã được bảo đảm. Doanh nghiệp cần khả năng tiếp cận thị trường và điều kiện cạnh tranh rõ ràng; người dân cần những thay đổi thực sự về kết nối và giao lưu. Đối tác chiến lược vì thế là lời mở đầu có trọng lượng, không phải đích đến. Nếu hai bên duy trì đối thoại, tháo gỡ rào cản và triển khai dự án phù hợp, hợp tác song phương có cơ hội tạo lợi ích thiết thực thay vì chỉ nâng tầm trên giấy.
