Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc: 9 ngày khi tâm linh gặp du lịch văn hóa
Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc mùa thu là chuỗi sự kiện kéo dài 9 ngày, từ 26/9 đến 4/10, kết hợp các nghi lễ tưởng niệm, hoạt động tín ngưỡng và trải nghiệm văn hóa bản địa, biến không gian di sản thành một hành trình du lịch văn hóa mùa thu nơi du khách vừa hành hương tâm linh, vừa hòa vào đời sống nghệ thuật, ẩm thực và làng nghề đương đại.
Thông điệp quan trọng nhất của lễ hội năm nay là: di sản tâm linh Hải Phòng không nằm trong tủ kính quá khứ, mà đang được sống cùng nhịp thở hiện tại. Diễn ra trong không gian Quần thể Di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, được UNESCO ghi danh năm 2025, lễ hội khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của hệ thống di sản gắn với lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và Phật giáo Trúc Lâm. Đây không phải cuộc trình diễn bề nổi, mà là nỗ lực nghiêm túc biến chiều sâu di sản thành trải nghiệm cụ thể cho người dân và du khách.
Tưởng niệm Trần Hưng Đạo: Hào khí Vạn Kiếp trong không gian di sản thế giới
Điểm nhấn linh thiêng nhất của Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc là Lễ tưởng niệm 726 năm Ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, diễn ra tối 26/9 tại đền Kiếp Bạc, đồng thời khai hội mùa thu và công bố bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc. Chính ở khoảnh khắc này, người xem cảm nhận rõ nhất vì sao mảnh đất Vạn Kiếp mang sức nặng đặc biệt trong ký ức giữ nước của dân tộc.
Nghi thức đọc văn tế được thực hiện trang nghiêm, thành kính, thể hiện sự tưởng nhớ, tri ân đối với Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo và các bậc tiền nhân đã góp phần làm nên lịch sử Đại Việt. Màn nghệ thuật “Trống hội Vạn Kiếp” mở ra không gian hào sảng: nhịp trống trận dồn dập, những đội hình nghệ sĩ tái hiện “Hào khí Đông A – Lời thề Sát Thát” và “Trống trận Vạn Kiếp”, cho thấy tinh thần đồng lòng của quân dân trong kháng chiến chống Nguyên – Mông. Đây không chỉ là chương trình nghệ thuật, mà là một hình thức Trần Hưng Đạo tưởng niệm mang ngôn ngữ đương đại, giúp thế hệ trẻ “nhìn thấy” lịch sử bằng âm thanh và hình ảnh.
Không chỉ dâng hương: Du khách được chạm tay vào làng nghề, OCOP và ẩm thực
Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc năm nay cho thấy một thay đổi quan trọng trong cách tổ chức du lịch văn hóa mùa thu: du khách không còn là người đứng ngoài nhìn, mà trở thành nhân vật trong câu chuyện di sản. Diễn ra trong 9 ngày, sự kiện đưa những giá trị vốn quen thuộc của đời sống địa phương – nghề truyền thống, sản phẩm OCOP, nông sản, ẩm thực, nghệ thuật dân gian – vào một không gian trải nghiệm liên hoàn dành cho du khách.
Tại không gian làng nghề, 9 làng nghề, đơn vị và nhóm nghệ nhân với 14 chủ thể giới thiệu khoảng 300–400 sản phẩm; các nghệ nhân trực tiếp trình diễn kỹ thuật và quy trình chế tác, biến mỗi món đồ thành một câu chuyện về bàn tay, kỹ năng và ký ức nghề. Ở khu sản phẩm OCOP, khoảng 220 mã, loại sản phẩm và nông sản của 36 doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh được giới thiệu cùng gần 19.000 đơn vị sản phẩm, bên cạnh ẩm thực đặc trưng, múa rối nước và nghệ thuật truyền thống. Khi du khách thưởng trà, xem nghệ nhân trình diễn nghề, khám phá ẩm thực và sản phẩm OCOP, di sản tâm linh Hải Phòng được nối dài bằng đời sống hôm nay, chứ không dừng lại ở nén hương và vài tấm hình check-in.
Từ trà sen tới hành trình 5 điểm di sản: Cách tiếp cận mềm với tâm linh
Một sáng tạo đáng giá của Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc là không gian Di sản và trải nghiệm trà sen, mở ra một cách tiếp cận mềm đối với di sản tâm linh Hải Phòng. Thay vì diễn giải bằng diễn văn dài dòng, câu chuyện được bắt đầu từ chén trà, từ những mẩu chuyện văn hóa thân tình giữa người dẫn chuyện và du khách. Từ đó, du khách có thể hình dung một hành trình rộng hơn qua 5 điểm thuộc Quần thể Di sản thế giới trên địa bàn: chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương.
Ý nghĩa của mô hình này nằm ở chỗ di sản không còn là những điểm dừng tách biệt, mà được xâu chuỗi thành một hành trình di sản liên thông. Cùng ngày khai hội, tại Đền thờ Nguyễn Trãi cũng diễn ra Lễ tưởng niệm 584 năm Ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, với lễ rước văn, dâng hương và giới thiệu cuộc đời, sự nghiệp đại thi hào. Ở Côn Sơn, Nguyễn Trãi không phải nhân vật trong sách giáo khoa đứng ngoài cảnh quan; đây là vùng đất gắn bó với ông từ tuổi thơ, nơi ông từng dựng nhà, sáng tác và để lại dấu ấn văn hóa sâu đậm. Khi tưởng niệm Nguyễn Trãi hay Trần Hưng Đạo trong cùng một quần thể di sản, du khách hiểu vì sao nơi đây có sức nặng hiếm có trong lịch sử và tâm thức Việt.
Lý do lễ hội này quan trọng với tương lai du lịch văn hóa
Điều đáng nói là Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc không dừng ở việc “làm lễ hội cho xong”, mà đang thử nghiệm mô hình phát triển du lịch gắn với cộng đồng, môi trường và chiều sâu văn hóa. Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại khai mạc sáng 26/9 đã mở đầu chuỗi hoạt động, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách tham dự. Khi người dân tham gia bằng chính nghề truyền thống, sản vật, nghệ thuật dân gian, di sản không bị tách khỏi đời sống mà trở thành nguồn lực kinh tế – tinh thần song hành.
Việc công bố bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, với ba giá trị “Trí tuệ – Hòa hợp – Lan tỏa”, hướng tới một hình ảnh thống nhất cho quần thể di sản trên địa bàn Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Đây là bước đi chiến lược: nếu thương hiệu được làm đúng, Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc có thể trở thành biểu tượng của du lịch văn hóa mùa thu, nơi bảo tồn đi cùng phát huy giá trị di sản. Từ một nén hương buổi sớm, một chén trà sen, đến một món ăn làng nghề hay khung cảnh trống hội Vạn Kiếp, du khách ra về với ký ức cụ thể, đủ sâu để mong quay lại – và đó mới là thành công lâu dài của một vùng di sản.
