Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc: Từ không gian chiêm bái tới “sân khấu” di sản sống
Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc mùa Thu là chuỗi hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và du lịch diễn ra tại Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, kết hợp các nghi lễ tưởng niệm danh nhân với trải nghiệm làng nghề, ẩm thực, sản phẩm OCOP và không gian sinh hoạt cộng đồng, giúp du khách tiếp cận chiều sâu di sản qua cả chiêm bái lẫn các hoạt động tương tác gần gũi, đa giác quan.
Điểm nhấn của mùa Thu năm nay là sự “lột xác” khỏi khuôn khổ một lễ hội tâm linh đơn thuần. Lễ hội diễn ra trong 9 ngày, từ 26/9 đến 4/10 và trong 3 ngày đầu đã đón gần 120.000 lượt khách, tăng 118% so với cùng kỳ năm trước. Con số đó cho thấy công thức mới – kết hợp nghi lễ truyền thống với trải nghiệm du lịch hiện đại – đang phát huy hiệu quả. Thay vì chỉ dâng hương, vãn cảnh, du khách được mời tham gia hành trình trải nghiệm di sản văn hóa toàn diện hơn, đúng tinh thần một Di sản UNESCO Việt Nam đang “sống” cùng cộng đồng.
Bộ nhận diện Di sản thế giới: Khi thương hiệu di sản trở thành lời mời du lịch
Nếu phải chọn một khoảnh khắc cho thấy bước ngoặt của Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc, đó chính là lễ công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới cho quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc vào tối 26/9 tại đền Kiếp Bạc. Không còn là một điểm đến đứng riêng lẻ, Côn Sơn – Kiếp Bạc được định vị trong một quần thể Di sản văn hóa thế giới mà UNESCO đã ghi danh, mở ra cơ hội kết nối các dòng khách, các tour trải nghiệm di sản văn hóa liên vùng.
Bộ nhận diện không chỉ là chuyện logo hay khẩu hiệu; nó là cam kết về chất lượng trải nghiệm và chuẩn mực bảo tồn. Khi một Di sản UNESCO Việt Nam có “gương mặt” rõ ràng, du khách có thêm lý do để lựa chọn, còn địa phương có khung tham chiếu để phát triển sản phẩm du lịch. Câu chuyện thương hiệu vì vậy không tách rời trách nhiệm: mỗi hoạt động trong lễ hội, từ nghi lễ tâm linh đến gian hàng ẩm thực, đều phải xứng với danh xưng Di sản văn hóa thế giới.
Không chỉ dâng hương: Trải nghiệm di sản văn hóa qua trà, nghề, ẩm thực
Nhịp sống mới của lễ hội thể hiện rõ nhất trong không gian trải nghiệm di sản văn hóa. Du khách không còn dừng lại ở việc “nhìn cho biết”, mà được chạm tay vào di sản: thưởng trà, xem nghệ nhân trình diễn nghề, tham gia làm tượng, làm gốm, in khắc mộc bản, nắn bánh đậu xanh Côn Sơn, rồi thả hồn theo những vở múa rối nước bên hồ Nguyễn Trãi. Không gian làng nghề quy tụ 9 làng nghề, đơn vị và nhóm nghệ nhân với 14 chủ thể, giới thiệu khoảng 300–400 sản phẩm, trong đó nghệ nhân trực tiếp thực hiện kỹ thuật chế tác ngay tại chỗ.
Song song, hơn 220 mã sản phẩm OCOP và nông sản của nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh – với gần 19.000 đơn vị sản phẩm – được giới thiệu trong Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại. Đây không chỉ là “chợ lễ hội” mà là lớp học mở về kinh tế di sản: từ câu chuyện hạt lúa, con cá đến sản phẩm OCOP, du khách hiểu vì sao di sản phải gắn với sinh kế cộng đồng. Chính ở đây, khái niệm “trải nghiệm di sản văn hóa” trở nên cụ thể, có mùi trà, tiếng búa rèn, màu men gốm và vị mặn mà của ẩm thực xứ cảng.
Du lịch tâm linh Hải Phòng: Giữ chiều sâu nghi lễ trong không gian lễ hội mở
Sự bùng nổ trải nghiệm không làm lễ hội mất đi căn cốt tâm linh. Ngược lại, du lịch tâm linh Hải Phòng tại Côn Sơn – Kiếp Bạc đang được đặt trên nền nghi lễ trang trọng hơn. Lễ cáo yết tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn – Kiếp Bạc, lễ tưởng niệm 726 năm ngày mất Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và 584 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi đều được tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo thành phố, các sở, ngành, người dân và du khách.
Bên cạnh đó là chuỗi nghi lễ khai ấn, cầu an, hội hoa đăng, rước và tế lễ, cùng diễn xướng hầu Thánh, tạo nên một lịch trình chiêm bái dày đặc nhưng có chiều sâu. “Trong 3 ngày đầu diễn ra Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc, khu di tích đón gần 12 vạn lượt du khách đến tham quan, chiêm bái, trải nghiệm các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng.” Con số đông đảo này cho thấy du khách không quay lưng với nghi lễ; họ tìm đến bởi sự kết hợp hài hòa giữa không gian linh thiêng và cách tổ chức mở, thân thiện, nơi mỗi nghi thức được giải thích, đặt vào bối cảnh lịch sử và văn hóa rõ ràng.
Từ mùa hội đến chiến lược dài hạn: Biến Di sản UNESCO thành nguồn lực phát triển
Việc UNESCO ghi danh quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa Thế giới đặt ra một bài toán mới: di sản không thể “đóng khung” trong quá khứ, mà phải trở thành động lực phát triển địa phương. Đại diện Ban Quản lý Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc khẳng định định hướng của thành phố là coi di sản như một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội, dựa trên lợi thế về lịch sử, văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng và vị trí giao thông kết nối của khu di tích.
Chiến lược đó đã lộ diện khá rõ trong Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc năm nay: Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại kéo dài suốt mùa hội; không gian Di sản và trải nghiệm trà sen; các điểm kết nối hành trình qua nhiều di sản trong vùng đều hướng tới một hệ sinh thái du lịch bền vững. Nếu sự tăng trưởng gần 118% lượng khách trong 3 ngày đầu chỉ là bước khởi đầu, thì thách thức tiếp theo là giữ cho mỗi mùa lễ hội vẫn thiêng, vẫn gần gũi với dân, nhưng đồng thời đủ hấp dẫn để trở thành điểm hẹn thường niên của những ai yêu thích trải nghiệm di sản văn hóa. Cân bằng được hai điều đó, Côn Sơn – Kiếp Bạc sẽ trở thành hình mẫu cho cách làm du lịch di sản trong tương lai.
