Từ món quà mang về thành một phần của chuyến đi
Sản phẩm OCOP gắn với du lịch trải nghiệm là hàng hóa địa phương được kết nối với nơi sản xuất, câu chuyện văn hóa và hoạt động khám phá đời sống bản địa, để du khách hiểu sản phẩm trước khi chọn mua. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ đặt đặc sản trên quầy kệ: trải nghiệm làm rõ vì sao sản phẩm ra đời và ai đang gìn giữ giá trị ấy. Tại Bình Khánh, Công ty cổ phần Dừa nước Việt Nam khai thác cây dừa nước bản địa để chế biến mật dừa nước và gia vị hữu cơ; một số sản phẩm đạt OCOP 4 sao. Doanh nghiệp muốn đưa đặc sản đến gần du khách thông qua kết nối du lịch OCOP. Khi nơi làm ra sản phẩm, không gian sinh thái và câu chuyện nguyên liệu cùng xuất hiện trong hành trình, món quà mang về có thêm ý nghĩa: đó là ký ức cụ thể về vùng đất và sinh kế của cư dân.
Thiên nhiên cần được tổ chức thành hành trình
Cảnh quan đẹp tự nó chưa tạo thành một sản phẩm du lịch. Du khách cần hành trình liền mạch, có trải nghiệm, ăn uống, nghỉ ngơi, mua sắm và những câu chuyện khiến chuyến đi đáng nhớ. Vì thế, kết nối OCOP với du lịch phải vượt khỏi việc đặt một quầy bán hàng tại điểm tham quan: sản phẩm cần hiện diện tự nhiên trong trải nghiệm, từ tìm hiểu nguyên liệu đến gặp người sản xuất. Xuân Sơn có rừng, hồ, đồi núi và các cơ sở dịch vụ, tạo điều kiện phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp gắn với OCOP. Địa phương hình thành sau sáp nhập ba xã, rộng khoảng 76 km², dân số 27.300 người. Quy mô và nguồn lực này đòi hỏi liên kết giữa các điểm đến, hộ sản xuất và doanh nghiệp lữ hành. Nếu mỗi nơi hoạt động riêng lẻ, du khách khó có lý do ở lại lâu hoặc tìm hiểu thêm về đặc sản.
Làng nghề: bảo tồn bằng cách tạo thêm giá trị
Với làng nghề truyền thống, chuẩn hóa sản phẩm OCOP và bảo tồn di sản không nên bị xem là hai mục tiêu đối lập. Tiêu chuẩn chất lượng, nhận diện thương hiệu và cơ hội tiếp cận khách hàng có thể giúp nghề thủ công duy trì sức sống, miễn là đổi mới không xóa đi kỹ thuật và bản sắc địa phương. Không gian trưng bày “Tinh hoa hội tụ” tại Trung tâm Thông tin Văn hóa Hồ Gươm ở Hà Nội tạo cơ hội để sản phẩm thủ công mỹ nghệ gặp người tiêu dùng, kết nối giao thương và quảng bá thương hiệu. Từ gốm nghệ thuật đang trên lộ trình chuẩn hóa đến mây tre đan Phú Vinh đạt chứng nhận OCOP 3–5 sao, các mô hình cho thấy quảng bá OCOP có thể đi cùng gìn giữ nghề. Khi kết hợp với hành trình tham quan, người mua không chỉ nhìn món đồ hoàn thiện mà còn hiểu công sức, kỹ năng và câu chuyện cộng đồng phía sau.
Muốn đi đường dài, phải biến liên kết thành năng lực
Mở thêm điểm đến hay tổ chức một buổi trưng bày chỉ là bước đầu. Muốn sản phẩm OCOP thực sự hưởng lợi từ du lịch, địa phương cần kết nối các hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất và đơn vị lữ hành thành chuỗi có khả năng đón khách, kể chuyện, phục vụ và bán hàng nhất quán. Nếu thiếu tổ chức, trải nghiệm dễ rời rạc, còn sản phẩm lại quay về vị trí món hàng lưu niệm ít được chú ý. Kế hoạch sắp tới là hỗ trợ một số xã chuẩn hóa tiêu chí điểm đến du lịch nông thôn gắn với OCOP, đồng thời tổ chức tập huấn về du lịch cộng đồng, chuyển đổi số và nghiệp vụ đón tiếp cho nông dân, hộ nhận khoán bảo vệ rừng, hợp tác xã. Hướng hỗ trợ này đáng giá vì quảng bá chỉ tạo được sức mua bền vững khi đi cùng chất lượng dịch vụ và năng lực sản xuất. Kết luận: đưa OCOP vào hành trình khám phá là cách biến đặc sản thành cầu nối giữa du khách với thiên nhiên, văn hóa và sinh kế địa phương; liên kết tốt mới giúp cầu nối ấy tồn tại lâu dài.
