368 tỷ USD nhu cầu vốn: Cửa sổ vàng cho doanh nghiệp tư nhân
Tài chính xanh doanh nghiệp là các dòng vốn tín dụng, trái phiếu và đầu tư hướng vào dự án giảm phát thải, bảo vệ môi trường và kinh tế tuần hoàn, với yêu cầu đo lường rõ ràng tác động xanh để đảm bảo nguồn vốn được phân bổ hiệu quả, minh bạch và phù hợp chuẩn mực quốc tế về phát triển bền vững. Theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh và tài chính chuyển đổi đến năm 2040, trong đó gần một nửa dự kiến đến từ khu vực tư nhân. Đây không phải là con số gây lo lắng, mà là lời mời gọi trực tiếp với doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thị trường trái phiếu xanh năm 2025 ghi nhận 3.407 tỷ đồng phát hành qua 5 giao dịch, giảm so với 10.325 tỷ đồng qua 6 giao dịch năm 2024, nhưng chất lượng phát hành được cải thiện rõ rệt. Nếu doanh nghiệp không nhanh chóng chuẩn bị, phần vốn tư nhân này sẽ chảy về một số ít “người chơi” đủ chuẩn, còn phần lớn doanh nghiệp đứng ngoài cuộc.
Từ “chi phí xanh” sang “giá trị xanh”: Bước ngoặt tư duy bắt buộc
Điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ vừa xanh không nằm ở chỗ thiếu tiền, mà ở chỗ xem xanh hóa là gánh nặng. Khi doanh nghiệp chỉ tính toán thiết bị tiết kiệm năng lượng hay xử lý chất thải như một khoản chi thêm, họ tự loại mình khỏi cuộc chơi tài chính xanh. Như một lãnh đạo doanh nghiệp sinh thái nhấn mạnh, doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận các chuẩn mực quốc tế ngay từ khâu thiết kế dự án, thay đổi tư duy từ “chi phí xanh” sang “giá trị xanh”. Nghĩa là mỗi hạng mục đầu tư phải được thiết kế để tạo ra dòng doanh thu mới: tín chỉ carbon, tiết kiệm chi phí vận hành, chứng chỉ môi trường giúp tiếp cận nhà mua hàng khó tính. Nhận thức xem xanh hóa thuần túy là gánh nặng chi phí đang dần trở nên không phù hợp với những thay đổi của nền kinh tế toàn cầu. Câu hỏi không còn là “bao nhiêu tiền cho xanh hóa”, mà là “xanh hóa tạo ra bao nhiêu giá trị đo được”.
Hệ sinh thái tài chính xanh đang hình thành: Ai sẵn sàng sẽ được chọn
Trên thực tế, các kênh tài chính xanh doanh nghiệp đang mở rộng nhanh hơn nhiều người nghĩ. Dư nợ tín dụng xanh cuối năm 2025 đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, tăng gần 15% so với năm trước và chiếm 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế; trong đó năng lượng tái tạo và năng lượng sạch chiếm hơn 37%, tiếp theo là nông nghiệp xanh. Bên cạnh tín dụng xanh, thị trường còn có trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội, trái phiếu liên kết bền vững, trái phiếu chuyển đổi và trong dài hạn là trái phiếu xanh lam. Những công cụ này không phải “sân chơi xa xỉ” dành cho tập đoàn lớn; doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể tham gia nếu dự án được thiết kế theo chuẩn mực quốc tế ngay từ đầu. Khi các cơ chế ưu đãi tiếp tục hoàn thiện và cơ sở nhà đầu tư được mở rộng, những doanh nghiệp đã xây dựng khung trái phiếu xanh và nâng cao năng lực quản trị nội bộ sẽ có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn dài hạn, kể cả từ các quỹ quốc tế có yêu cầu về ESG.
Kinh tế tuần hoàn: “Bằng chứng sống” để gọi vốn thay vì lời hứa
Nếu muốn thuyết phục nhà đầu tư, doanh nghiệp phải cho thấy vốn kinh tế tuần hoàn tạo ra giá trị cụ thể chứ không dừng ở khẩu hiệu. Một tập đoàn trong lĩnh vực thực phẩm đã chứng minh điều này khi xác định kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là định hướng nhất quán trong chiến lược phát triển. Năm 2025, sản lượng điện mặt trời lắp đặt tại tập đoàn đạt hơn 14,7 triệu kWh, giúp giảm phát thải hơn 9.707 tấn CO₂ so với kịch bản sử dụng điện lưới thông thường. Trong chuỗi sản xuất tuần hoàn, phụ phẩm và rác thải của quy trình này trở thành đầu vào của quy trình khác, kéo dài vòng đời vật liệu và giảm phát thải. Mỗi năm, doanh nghiệp này sản xuất khoảng 24.000 tấn phân bón hữu cơ phục vụ hoạt động trồng trọt của chính mình, đồng thời bán ra thị trường. Những con số này là ngôn ngữ mà nhà đầu tư hiểu – chúng cho thấy dự án vừa xanh, vừa có dòng tiền, và đó chính là “hồ sơ tín dụng” thuyết phục nhất trong mắt các quỹ tài chính xanh.
Hành lang pháp lý minh bạch: Đường băng để vốn tư nhân cất cánh
Ngay cả dự án tốt cũng khó thu hút vốn nếu hành lang pháp lý mờ nhạt. Trong lĩnh vực tín chỉ carbon, doanh nghiệp cần một khung pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, phương thức giao dịch và chuẩn đo lường, thay vì “tự bơi” giữa nhiều bộ quy tắc quốc tế. Việt Nam đã có những bước tiến trong hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn bị đưa sàn giao dịch tín chỉ carbon vào hoạt động. Nhưng để khơi thông dòng vốn tư nhân, cần một hành lang pháp lý minh bạch: từ thủ tục tiếp cận đất đai cho dự án sinh thái đến cơ chế xác nhận và giao dịch tín chỉ carbon. Cần thiết lập cơ chế khuyến khích và hỗ trợ pháp lý minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận quỹ đất để phát triển dự án. Một hành lang pháp lý mở, rõ ràng và ổn định sẽ tạo động lực cho nhà đầu tư trong nước, đồng thời thu hút dòng vốn FDI xanh tìm kiếm điểm đến dài hạn. Vấn đề còn lại là doanh nghiệp chuẩn bị được đến đâu để đón dòng vốn ấy.
