Thông tư 76 và bức tranh mới của tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp
Quy chế tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp là bộ quy định thống nhất về cách xác định chỉ tiêu, đối tượng, điều kiện và phương thức tuyển sinh cho các trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng và giáo dục trung học nghề, nhằm giúp cơ sở đào tạo tuyển đúng người, người học chọn đúng chương trình và Nhà nước quản lý được chất lượng đầu vào trên phạm vi toàn hệ thống. Theo Thông tư 76/2026/TT-BGDĐT ban hành ngày 18/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức ban hành Quy chế tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp. Quy chế này được xây dựng trên cơ sở Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, với mục tiêu thống nhất các quy định đang rải rác ở nhiều văn bản, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu, công nghệ số trong quản lý, tổ chức tuyển sinh. Nói thẳng, đây là bước dọn đường để tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp bớt manh mún, bớt “xin – cho” và thân thiện hơn với thí sinh.
Tự chủ tuyển sinh: Cơ hội hay sức ép cho các cơ sở đào tạo?
Điểm mới đáng bàn nhất của quy chế tuyển sinh 2026 là mức độ tự chủ tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp được nâng lên rõ rệt. Người đứng đầu cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp được tự chủ xác định số lượng tuyển sinh hằng năm theo nhóm ngành, nghề và trình độ đào tạo, dựa trên năng lực và điều kiện bảo đảm chất lượng, đồng thời phải đáp ứng nhu cầu thị trường lao động và phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, vùng. Nói cách khác, trường không thể tự ý “phình to” quy mô để chạy theo số lượng. Quy chế chốt một ngưỡng kiểm soát: số lượng thực tuyển hằng năm theo từng nhóm ngành, nghề ở trình độ cao đẳng, trung cấp và giáo dục trung học nghề không được vượt quá 120% kế hoạch đã xác định từ đầu năm. Đây là giới hạn cứng buộc nhà trường phải tính toán bài bản, bởi nếu đặt kế hoạch quá thấp sẽ tự bó mình, đặt quá cao mà không tuyển đủ lại lộ rõ sức hút thật của chương trình.
Số hóa tuyển sinh với VNeID: thuận lợi cho thí sinh, trách nhiệm hơn cho trường
Một thay đổi hợp lý và đáng chờ đợi là xu hướng số hóa tuyển sinh, trong đó số hóa tuyển sinh VNeID trở thành trục chính thay cho hồ sơ giấy cồng kềnh. Quy chế nêu rõ: các thủ tục từ đăng ký dự tuyển, tiếp nhận hồ sơ đến thông báo trúng tuyển và xác nhận nhập học đều được khuyến khích thực hiện trên môi trường số. Đối với cao đẳng, trung cấp và giáo dục trung học nghề, thí sinh có thể đăng ký trực tuyến trên hệ thống phần mềm tuyển sinh chung của Bộ GDĐT hoặc trên trang thông tin điện tử của trường. Giấy báo trúng tuyển bản cứng và bản điện tử có giá trị như nhau, đồng thời có thể tích hợp phương thức định danh điện tử để thí sinh xác nhận nhập học trực tuyến. Quan trọng hơn, nhà trường được phép sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia VNeID để kiểm tra, đối chiếu thông tin, thay vì chỉ dựa vào giấy tờ thí sinh nộp. Điều này cắt giảm gian lận, giảm giấy tờ, nhưng cũng đặt trách nhiệm rất rõ lên hệ thống công nghệ và quy trình kiểm tra dữ liệu của mỗi trường.
Chính sách ưu tiên tuyển sinh: không còn là “vùng mờ” với người yếu thế
Quy chế tuyển sinh mới không chỉ nói về kỹ thuật tuyển sinh mà còn chạm vào câu chuyện công bằng, thông qua hệ thống chính sách ưu tiên tuyển sinh được thiết kế lớp lang. Các nhóm đối tượng, chính sách ưu tiên trong tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp được quy định theo Thông tư 76/2026/TT-BGDĐT, bao gồm ưu tiên theo đối tượng và ưu tiên theo khu vực. Ở nhóm ưu tiên 1 (UT1), có thể thấy sự tập trung vào người yếu thế nhất: công dân là người dân tộc thiểu số ở các xã vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng ven biển, hải đảo, xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới; các đối tượng người có công, thương binh, bệnh binh, quân nhân, công an nhân dân thuộc diện được ưu đãi; con liệt sĩ, con thương binh, bệnh binh suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên và các trường hợp liên quan đến chất độc hoá học. Nhóm ưu tiên 2 (UT2) mở rộng thêm cho quân nhân, công an có thời gian phục vụ ngắn hơn, dân quân tự vệ, người dân tộc thiểu số ở địa bàn khác, con thương binh, bệnh binh suy giảm dưới 81%, con người hoạt động kháng chiến, người khuyết tật nặng, người lao động ưu tú và nhân viên y tế tuyến dưới thi vào ngành y, dược. Người có nhiều diện ưu tiên cũng chỉ được hưởng một diện cao nhất. Hệ thống này nếu được tư vấn rõ ràng sẽ giúp đúng người được hỗ trợ, thay vì “ưu tiên rơi” vào tay các gia đình hiểu luật hơn.
Người học được lợi gì và cần chuẩn bị ra sao?
Với người học và phụ huynh, quy chế tuyển sinh 2026 là lời nhắc rằng con đường nghề nghiệp đã khác trước. Đối tượng tuyển sinh vào giáo dục trung học nghề là người đã hoàn thành chương trình trung học cơ sở hoặc tương đương, và thời gian tuyển sinh được tổ chức phù hợp với tuyển sinh cấp trung học phổ thông. Với trình độ sơ cấp và các chương trình đào tạo nghề khác, mọi công dân từ đủ 11 tuổi trở lên, có trình độ học vấn phù hợp với mục tiêu và yêu cầu chương trình, đều có thể tham gia thông qua hình thức xét tuyển, tổ chức nhiều đợt trong năm. Điều này mở thêm lựa chọn sớm cho học sinh không muốn đi trọn con đường hàn lâm. Về phía người học, việc số hóa buộc mỗi em phải làm quen với đăng ký trực tuyến, quản lý tài khoản định danh, kiểm tra thông tin trên các hệ thống. Quy chế mới được kỳ vọng tạo sự thống nhất trong công tác tuyển sinh, tăng tính chủ động và trách nhiệm của các cơ sở đào tạo, đồng thời đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi hơn cho người học trong quá trình đăng ký và nhập học. Song nếu thí sinh và phụ huynh không chủ động đọc kỹ quy định, tìm hiểu chính sách ưu tiên mình được hưởng và chuẩn bị kỹ năng số, lợi thế của quy chế mới rất dễ bị bỏ lỡ.
