181.000 tỷ đồng cho một cuộc tái thiết giao thông và đô thị
Loạt dự án hạ tầng TP.HCM mới khởi công là chương trình đầu tư quy mô lớn vào giao thông cửa ngõ và chỉnh trang khu trung tâm, nhằm mở rộng không gian đô thị, tăng kết nối liên vùng và nâng cao chất lượng sống cho người dân thông qua mạng lưới trục đường chiến lược và các khu tái định cư tại chỗ.
Điểm đáng nói không phải là số lượng lễ khởi công, mà là định hướng rõ ràng: TP.HCM muốn dùng hạ tầng giao thông và chỉnh trang đô thị như “đòn bẩy” để thoát khỏi tình trạng tắc nghẽn kéo dài và quy hoạch treo ngay trong lõi trung tâm. Thành phố đồng loạt mở rộng cửa ngõ phía tây, đông bắc, chỉnh trang khu Mả Lạng, Chợ Gà - Gạo và khánh thành, khởi công nhiều công trình với tổng vốn hơn 181.412 tỷ đồng, huy động từ ngân sách, PPP, vốn vay và doanh nghiệp.
Việc chọn dịp Quốc khánh 2/9 để nhấn nút khởi công ồ ạt không chỉ mang ý nghĩa lễ hội. Nó cho thấy TP.HCM muốn phát đi tín hiệu về một giai đoạn tăng tốc đầu tư công và hợp tác công tư, nơi các dự án không còn dừng ở ý tưởng mà phải sớm chuyển thành công trình hữu hình trên mặt đất.
Mở rộng cửa ngõ thành phố: Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và Vành đai 4
Nếu phải chọn điểm “nghẽn” lớn nhất của phát triển giao thông TP.HCM, thì đó chính là các cửa ngõ vốn đã quá tải nhiều năm. Lần này, thành phố chọn cách tấn công thẳng vào nút thắt đó: Quốc lộ 13 ở cửa ngõ đông bắc, Quốc lộ 1 ở cửa ngõ phía tây và hai đoạn thành phần Vành đai 4 được nâng cấp, mở rộng với quy mô làn xe và mặt cắt ngang hoàn toàn khác trước.
Quốc lộ 13, đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ, sẽ được mở rộng lên 60 m, quy mô 10-14 làn xe, kèm hầm chui và nút giao ba tầng, nhằm giải quyết điểm nghẽn cửa ngõ đông bắc, tăng kết nối trung tâm với khu công nghiệp, sân bay, cảng biển và dự kiến hoàn thành cuối 2028. Quốc lộ 1, đoạn từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An cũ, cũng được nâng lên mặt cắt 60 m, 10-12 làn, hướng tới hoàn thành năm 2029 để tăng năng lực trục xuyên tâm đông – tây, kết nối các tỉnh miền Tây.
Hai đoạn Vành đai 4 từ ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức và từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai với tổng chiều dài hơn 34 km tiếp tục đặt viên gạch đầu tiên cho hành lang liên kết vùng, được thiết kế để xử lý ùn tắc cửa ngõ và tạo liên thông giữa mạng cao tốc với các tuyến vành đai. Như vậy, mở rộng cửa ngõ thành phố không chỉ là chuyện thêm làn xe, mà là xây một hệ khung xương mới cho toàn vùng đô thị.
Từ con đường đến đời sống thường ngày của người dân
Một dự án hạ tầng chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được thay đổi trong từng chuyến đi. Với các tuyến cửa ngõ đang được mở rộng, người chạy xe không còn xem đó là những đoạn đường “đi là ngán”, mà kỳ vọng thành trục giao thông an toàn, thông thoáng hơn cho xe máy, xe tải và xe khách.
Chính người dân đã nói rõ mong đợi: mở rộng Quốc lộ 13 sẽ giúp “giải quyết được nhiều thứ lắm”, còn Quốc lộ 1 qua Bình Chánh nếu được mở rộng thì “vừa đi thuận lợi mà còn đảm bảo an toàn cho người đi xe máy”. Ở tầm rộng hơn, việc giải tỏa kẹt xe tại cửa ngõ đông bắc còn tăng kết nối với các khu công nghiệp, sân bay, cảng biển, tạo điều kiện cho giao thương hàng hóa trôi chảy hơn, giảm thời gian và chi phí vận tải.
Tác động xã hội vì vậy không chỉ nằm ở con số lưu lượng xe, mà còn ở chất lượng sống: ít khói bụi và tiếng ồn hơn khi không phải kẹt xe kéo dài, đường thông hơn cả ban ngày lẫn ban đêm, và cảm giác an toàn khi không phải len lỏi giữa dòng xe tải nặng trên mặt đường chật hẹp.
Chỉnh trang khu Mả Lạng, Chợ Gà - Gạo: Lõi trung tâm phải sống được, không chỉ đẹp trên bản vẽ
Trong khi các tuyến quốc lộ và Vành đai 4 giải bài toán kết nối vùng, thì chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo là phép thử cho cách TP.HCM đối xử với những khu “đất vàng” nhưng bị quy hoạch treo nhiều thập kỷ ngay giữa trung tâm.
Dự án chỉnh trang khu Mả Lạng, phường Cầu Ông Lãnh, gần 3,8 ha, sẽ xây dựng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, trường liên cấp 1-2 và khu tái định cư với khoảng 1.400 căn nhà ở xã hội và 93 căn thấp tầng. Cùng với Chợ Gà - Gạo, hai khu này đều nằm ở lõi trung tâm và sẽ được chỉnh trang nhằm cải thiện điều kiện sống, cảnh quan, chấm dứt tình trạng quy hoạch kéo dài.
Điều đáng ghi nhận là dự án không phát triển nhà ở thương mại, mà ưu tiên tái định cư tại chỗ cho cư dân bị ảnh hưởng. Đây là thông điệp quan trọng: mở rộng không gian đô thị không đồng nghĩa với đẩy người thu nhập thấp ra ngoại vi. Nếu TP.HCM thực hiện đúng cam kết này, chỉnh trang khu Mả Lạng sẽ là hình mẫu cho những công trình đô thị tiếp theo, nơi tiêu chuẩn sống của cư dân được đặt ngang hàng với giá trị đất đai.
Cuộc đua về đích: Tư duy mới cho những đại công trình
Vấn đề nằm ở chỗ: sau nút bấm khởi công, liệu các công trình hạ tầng TP.HCM có về đích đúng hẹn hay lại tiếp tục chuỗi chậm tiến độ quen thuộc. Thành phố từng có không ít dự án khởi công rầm rộ nhưng sau đó ách tắc vì giải phóng mặt bằng, vốn, vật liệu và năng lực nhà thầu.
Các chuyên gia đô thị cho rằng muốn phát triển mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, hạ tầng phải đi trước, trong đó các dự án kết nối vùng là tiền đề hàng đầu để phát triển nhanh và mạnh. Nhưng để hạ tầng kịp “chạy” cùng nhu cầu, TP.HCM buộc phải thay đổi cách làm: quản lý đa ngành thay vì đơn ngành, coi mọi dự án đều có cơ hội mang lại lợi ích cho các bên tham gia, và chỉ khởi công khi đã hoàn tất giải phóng mặt bằng.
Ông Trần Quang Lâm cho biết thành phố đang kỳ vọng cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98/2025 và Luật Phát triển Đô thị đặc biệt có hiệu lực từ 1/10 sẽ giúp rút ngắn các khâu chuẩn bị, tháo gỡ nút thắt về vốn, vật liệu và thủ tục. Nếu các cam kết này được giữ đúng, loạt công trình đô thị mới không chỉ là con số trong báo cáo mà sẽ trở thành nền hạ tầng sống động, mở rộng không gian đô thị và nâng tiêu chuẩn sống thực sự cho cư dân.
