Từ biểu tượng kỷ niệm Quốc khánh đến chiến lược hạ tầng dài hạn
Đợt khởi công và khánh thành 16 dự án hạ tầng TP.HCM là chuỗi công trình giao thông, môi trường và nhà ở có tổng vốn đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng, được triển khai tập trung dịp Quốc khánh để vừa mang ý nghĩa chính trị, vừa tạo cú hích dài hạn cho kết nối vùng, chỉnh trang đô thị Sài Gòn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngày 29/8, TP.HCM đồng loạt khởi công và khánh thành 11 dự án hạ tầng trọng điểm chào mừng 81 năm ngày Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026). Đây không chỉ là màn “trình diễn” khởi công giao thông 2026 mà còn là bước đi rõ ràng để giải ngân đầu tư công và tăng tốc tăng trưởng; cơ quan tài chính thành phố nhấn mạnh việc triển khai loạt dự án lớn gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Vấn đề không phải là có làm hay không, mà là TP.HCM chấp nhận bước vào giai đoạn thi công dày đặc để đổi lấy năng lực hạ tầng tương xứng vai trò đầu tàu.
Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và Vành đai 4: bộ khung mới cho kết nối vùng
Nhóm dự án giao thông là trung tâm của đợt khởi công, cho thấy TP.HCM chọn ưu tiên rõ ràng: mở rộng cửa ngõ và hoàn thiện vành đai kết nối TP.HCM với vùng kinh tế trọng điểm. Hai tuyến quốc lộ 1 và 13 được nâng cấp, mở rộng với mặt cắt lên đến 60 m, thiết kế 10–14 làn xe, nhằm tăng năng lực thông hành trên trục xuyên tâm Đông – Tây, kết nối TP.HCM với Bình Dương, Long An, Tây Ninh và các tỉnh Tây Nam Bộ. Dự án thành phần nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 có tổng đầu tư 16.285 tỷ đồng, chia 3 dự án thành phần, trong đó phần xây dựng theo phương thức PPP khoảng 6.674 tỷ đồng. Song song, hai dự án thành phần Vành đai 4 – đoạn từ ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức và đoạn từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai – được khởi công với tổng mức đầu tư lần lượt khoảng 5.247 tỷ và 8.761 tỷ đồng. Đây là các tuyến cao tốc phân kỳ 4 làn xe, tạo vành đai kết nối TP.HCM với Tây Ninh, Đồng Nai và các trung tâm kinh tế, công nghiệp, văn hóa, sân bay, cảng biển quốc tế. Nói cách khác, bộ khung giao thông mới đang được dựng lên để giảm tải trục xuyên tâm, đồng thời phân phối lại dòng lưu thông hàng hóa, lao động trong toàn vùng.
Thu Thiem – Long Thanh và các dự án kỹ thuật: chuẩn bị cho thời kỳ hậu tắc nghẽn
Điểm đáng chú ý là các dự án hạ tầng TP.HCM không chỉ dừng ở đường bộ. Tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành được khởi công với tổng vốn khoảng 134.000 tỷ đồng, đóng vai trò cầu nối tốc độ cao giữa trung tâm TP.HCM và sân bay Long Thành, đồng thời bổ sung một trục giao thông khối lượng lớn song song với mạng cao tốc. Hai dự án thành phần quốc lộ 1 và quốc lộ 13 đều áp dụng hình thức PPP, hợp đồng BOT với thời gian thu phí hoàn vốn lên tới trên 21–22 năm, cho thấy thành phố chấp nhận “chia sẻ đường dài” với nhà đầu tư tư nhân để có mặt bằng hạ tầng sớm hơn. Theo kế hoạch, các tuyến chính như Quốc lộ 13 mở rộng dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác cuối năm 2028, trong khi Quốc lộ 1 và hai đoạn Vành đai 4 được lên lịch hoàn thành năm 2029. Lựa chọn này mang tính chiến lược: nếu không kịp hoàn thành bộ trục kết nối vùng, TP.HCM khó giữ lợi thế cạnh tranh khi kinh tế chuyển sang mô hình vùng đô thị – vùng động lực thay vì một thành phố trung tâm độc lập.
Chỉnh trang Mả Lạng, cải thiện môi trường nước: phát triển đô thị Sài Gòn không thể chỉ là đường xe
Phát triển đô thị Sài Gòn nếu chỉ tập trung vào đường xe sẽ tái lặp mô hình cũ: lưu lượng tăng nhưng chất lượng sống không đổi. Vì vậy, nhóm dự án chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường đi kèm đợt khởi công này là một tín hiệu tích cực. Dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và chợ Gà – Gạo, với tổng mức đầu tư khoảng 15.674 tỷ đồng, được triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BT, giải quyết bài toán khu dân cư chật chội, kém an toàn ở trung tâm đã kéo dài hơn 20 năm. Bên cạnh đó, thành phố khởi công dự án cải thiện môi trường nước Bình Dương với tổng đầu tư 7.211 tỷ đồng, gồm gói nâng công suất nhà máy xử lý nước thải Thủ An thêm 20.000 m3/ngày, dùng ngân sách kết hợp vốn vay Ngân hàng Thế giới. Năm dự án nhà ở xã hội – từ khu Ba Điểm, Đồng Thạnh, Lê Thành Tân Tạo 2 đến cụm nhà ở Tiến Phước – được triển khai song hành, tạo quỹ nhà ở giá phù hợp cho người lao động. Câu chuyện phát triển đô thị từ nay buộc phải tính cùng lúc giao thông, nhà ở, nước sạch và không gian sống, thay vì tách thành từng mảng rời rạc.
Tác động kinh tế và bài toán thi công: cơ hội lớn đi cùng rủi ro ùn tắc
Tác động kinh tế của loạt dự án khó có thể đánh giá thấp. Tổng vốn đầu tư cho 11 dự án hạ tầng trọng điểm khởi công, khánh thành dịp này lên tới 181.412 tỷ đồng, huy động đa dạng nguồn lực từ đầu tư công, PPP, vốn vay quốc tế và doanh nghiệp tư nhân. Theo Sở Tài chính TP.HCM, việc triển khai các dự án lớn là yếu tố quan trọng để giải ngân đầu tư công, qua đó hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Với các tuyến quốc lộ 1, 13 và Vành đai 4, chi phí logistics dự kiến giảm đáng kể nhờ tăng tốc độ lưu thông và giảm thời gian kẹt xe ở cửa ngõ; tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành sẽ rút ngắn hành trình ra sân bay mới, tạo thuận lợi cho dịch vụ và đầu tư. Tuy nhiên, mặt trái là giai đoạn thi công dài đến 2028–2029, thời gian thu phí hoàn vốn kéo dài trên 20 năm cho nhiều dự án, nếu thiếu quản lý tốt, có thể khiến người dân đối mặt bụi, tiếng ồn, ùn tắc và áp lực phí đường bộ. Bài toán đặt ra cho TP.HCM không chỉ là hoàn thành tiến độ, mà là thiết kế cơ chế giám sát PPP, phương án phân luồng giao thông và truyền thông minh bạch để người dân thấy mình là chủ thể thụ hưởng, không phải chỉ là “khách qua đường” trên các tuyến BOT.
