Mùa lá cuối năm mở thêm nguồn thu
Lá sâm Ngọc Linh là phần thân lá của cây sâm quý được người trồng tại Măng Ri thu hái theo mùa, bán riêng bên cạnh củ để tận dụng thêm giá trị của vườn. Từ tháng 9 đến tháng 12 hằng năm, người dân xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi, bước vào mùa thu hoạch lá sâm Ngọc Linh; những tháng cuối năm, họ còn thu hoạch thân để đưa ra thị trường.
Lý do người dân chờ mùa này không khó hiểu: mỗi kilogram lá có giá khoảng 6–10 triệu đồng, tùy chất lượng và nhu cầu tiêu thụ. Đây là khoản thu bổ sung đáng kể, giúp gia đình cải thiện kinh tế thay vì chỉ trông vào củ sâm. Với người trồng, phần lá vì thế không còn là phụ phẩm có thể bỏ qua mà trở thành một nguồn sinh kế có giá trị. Tuy nhiên, giá cao chỉ có ý nghĩa khi cách thu hái không làm tổn hại cây mẹ.
Thu hái đúng kỹ thuật quan trọng hơn tận thu
Giá lá sâm hấp dẫn không đồng nghĩa với việc nên cắt càng nhiều càng tốt. Củ nằm dưới đất có thể bị tổn thương nếu người thu hái làm sai kỹ thuật, kéo theo nguy cơ thối củ và ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây. Người trồng ở thôn Tu Thó cho biết khi cắt thân, lá cần chừa khoảng cách khoảng 5 cm so với củ để hạn chế tác động trực tiếp.
Đây là điểm quyết định tính bền vững của khoản thu: một lần bán lá không nên đánh đổi sức sống của cả cây và những mùa sau. Người trồng phải thao tác cẩn thận, còn khâu sơ chế, bảo quản cũng cần được chú trọng để giữ chất lượng trước khi bán. Lá sau thu hoạch có thể được ngâm rượu hoặc phơi khô làm trà, góp phần đa dạng hóa sản phẩm từ sâm. Nói cách khác, thu hoạch sâm Ngọc Linh có trách nhiệm vừa bảo vệ tài sản lâu dài, vừa giúp gia đình có thêm thu nhập trong mùa vụ.
Giá cần minh bạch, đầu ra cần đi xa hơn
Khoảng giá 6–10 triệu đồng/kg cho thấy lá sâm có giá trị, nhưng mức bán còn tùy chất lượng và nhu cầu thị trường. Khi chưa có cơ sở tham khảo thống nhất, người trồng có thể khó định giá và tính toán hiệu quả. Phó Chủ tịch UBND xã Măng Ri Ngô Văn Cường cho biết địa phương đang xây dựng mức giá chung để hỗ trợ giao dịch, bảo vệ quyền lợi người trồng và góp phần phát triển thị trường.
Nỗ lực ấy đáng chú ý, nhưng một mức giá tham khảo sẽ chưa đủ nếu sản phẩm vẫn chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu thô và chuỗi liên kết sản xuất, chế biến còn thiếu hoàn chỉnh. Măng Ri có hơn 40.000 ha diện tích tự nhiên và khoảng 2.487 ha sâm Ngọc Linh, tạo nền tảng lớn cho vùng dược liệu. Để sâm Ngọc Linh Măng Ri đem lại sinh kế ổn định hơn, địa phương cần song song nâng chất lượng, phát triển sơ chế và chế biến, mở rộng đầu ra, đồng thời bảo vệ vườn trồng và hệ sinh thái rừng.
Kết luận: giá trị nằm ở cách khai thác bền vững
Người dân Măng Ri chờ mùa lá bởi đây là cơ hội biến thêm một phần của cây sâm thành thu nhập thiết thực. Nhưng mức giá cao không nên trở thành động lực tận thu: thu hái đúng kỹ thuật, bảo quản tốt và có thị trường ổn định mới giúp nguồn tiền mùa vụ không làm suy yếu vườn sâm. Xây dựng giá tham khảo là bước hữu ích; nâng chất lượng và phát triển chế biến mới là hướng để giá trị lá sâm được giữ lại nhiều hơn tại địa phương. Khi sinh kế gắn với bảo vệ cây và rừng, mùa thu hoạch mới thực sự có thể lặp lại bền lâu.
