Giao mùa – “cơn bão vô hình” với đường hô hấp của trẻ
Bệnh hô hấp trẻ em trong giai đoạn giao mùa là nhóm bệnh viêm nhiễm đường thở trên và dưới ở trẻ, bùng phát khi nhiệt độ và độ ẩm thay đổi thất thường, tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn lây lan mạnh trong cộng đồng, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi và trẻ trong môi trường học đường đông đúc. Thời tiết chuyển mùa, mưa nắng thất thường cùng môi trường sinh hoạt tập trung tại trường học, nhà trẻ là những yếu tố thuận lợi khiến các bệnh lý đường hô hấp lây lan. Điều này lý giải vì sao TP.HCM ghi nhận hơn 34.000 ca viêm hô hấp cấp chỉ trong một tuần, tăng so với tuần trước đó. Con số này không phải để cha mẹ hoang mang, mà là lời nhắc: giao mùa cảnh báo rõ ràng rằng trẻ đang ở tuyến đầu của “mặt trận” bệnh hô hấp và người lớn phải chủ động bảo vệ.
Vì sao trẻ nhỏ dễ “gục ngã” trước bệnh hô hấp khi giao mùa?
Điều làm bệnh hô hấp trẻ em nguy hiểm không chỉ là số ca tăng mà là cơ địa yếu thế của trẻ. Hệ hô hấp của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện, đường thở hẹp nên chỉ cần phù nề, tăng tiết dịch nhầy hoặc co thắt là việc lưu thông không khí đã bị cản trở đáng kể. Những ngày nắng hanh, độ ẩm không khí giảm thấp ở miền Bắc, đặc biệt tại Hà Nội, càng làm niêm mạc đường thở khô, dễ tổn thương. Trong khi đó, ở TP.HCM, mưa nắng thất thường và không khí ẩm tạo môi trường lý tưởng cho virus, vi khuẩn sinh sôi. Các bệnh lý như viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen phế quản là nguyên nhân thường gặp khiến trẻ phải đi khám và nhập viện. Nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ sơ sinh, trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sinh non hoặc có bệnh lý nền tim phổi – đây là nhóm cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan.
Dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ: Khi nào phải đưa đi khám ngay?
Sai lầm phổ biến của nhiều phụ huynh là chỉ nhìn vào mức độ sốt để đánh giá nặng nhẹ, trong khi đường thở mới là “điểm mấu chốt”. Cha mẹ được khuyến cáo không nên chỉ dựa vào mức độ sốt mà cần theo dõi nhịp thở, khả năng bú, màu sắc da môi và trạng thái tỉnh táo của trẻ. Những dấu hiệu phải đưa trẻ đi khám sớm gồm: sốt cao, ho kéo dài hoặc khó thở. Nguy hiểm hơn, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu: khó thở rõ, thở gắng sức, rút lõm lồng ngực, phập phồng cánh mũi; môi, lưỡi hoặc da tím tái; cơn ngừng thở, thở ngắt quãng; li bì, khó đánh thức, đáp ứng kém hoặc co giật; bỏ bú hoàn toàn, không thể uống hoặc nôn nhiều kèm tình trạng toàn thân bất thường. Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và trẻ có bệnh lý tim phổi cần được đánh giá sớm ngay khi xuất hiện bất kỳ biểu hiện bất thường nào, không chờ đến khi sốt cao hoặc khó thở nghiêm trọng.
Chiến lược phòng ngừa viêm đường hô hấp cho trẻ trong mùa “nhạy cảm”
Nếu coi giao mùa là “mùa cao điểm” của bệnh hô hấp trẻ em, thì phòng ngừa viêm đường hô hấp phải được xem như chiến lược dài hạn chứ không phải giải pháp đối phó. Ngành y tế khuyến cáo rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh môi trường, đeo khẩu trang tại nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp. Ở nhà, cha mẹ cần giữ môi trường sống sạch, thông thoáng; vệ sinh phòng ngủ, chăn ga, đồ chơi; hạn chế khói thuốc, khói đốt, bụi và mùi hóa chất gây kích ứng đường thở. Khi trẻ sổ mũi, có thể vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% phù hợp độ tuổi, thao tác nhẹ nhàng, không bơm rửa mạnh hoặc hút mũi quá nhiều lần. Đồng thời, bảo đảm trẻ được uống đủ nước theo tuổi, dinh dưỡng cân bằng, ngủ đủ giấc và vận động vừa sức để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.
Giảm nguy cơ lây nhiễm RSV, cúm và bảo vệ nhóm trẻ nguy cơ cao
Trong số các tác nhân gây bệnh hô hấp trẻ em, RSV là nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ. Trẻ thường khởi đầu với triệu chứng giống cảm lạnh (sổ mũi, nghẹt mũi, ho, sốt nhẹ), sau đó có thể tiến triển khò khè, thở nhanh và khó thở. Cúm mùa lại thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt; ở trẻ nhỏ có thể kèm nôn, tiêu chảy, bỏ ăn, bỏ bú. Cả RSV và cúm đều có thể gây biến chứng viêm phổi, suy hô hấp, cúm còn có thể gây biến chứng ngoài phổi. Vì vậy, cha mẹ và người chăm sóc phải rửa tay bằng xà phòng trước khi tiếp xúc, cho trẻ ăn hoặc chăm sóc; hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, sổ mũi; không để người bệnh hôn lên mặt và tay trẻ; tăng cường vệ sinh bề mặt thường xuyên chạm tay. Trẻ hen phế quản, viêm mũi dị ứng hoặc có bệnh tim phổi cần tuân thủ phác đồ điều trị, tránh tự ý ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế nếu ho đêm tăng, khò khè, khó thở hoặc phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn thường lệ.
