Bệnh hô hấp giao mùa: vấn đề không còn là “cảm nhẹ”
Bệnh hô hấp giao mùa là nhóm bệnh nhiễm trùng đường hô hấp xảy ra phổ biến khi thời tiết thay đổi đột ngột giữa các mùa, thường khởi phát bởi virus hoặc vi khuẩn trong bối cảnh không khí ẩm, lạnh, ô nhiễm tăng và cơ thể, đặc biệt là trẻ nhỏ, chưa kịp thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và thói quen sinh hoạt. Thời điểm giao mùa, buổi sáng se lạnh, nhiều sương, trưa nắng gắt, chiều tối nhiệt độ lại giảm mạnh khiến đường hô hấp của trẻ phải “chịu trận” liên tục. Nếu coi những đợt sốt ho sổ mũi chỉ là cảm cúm thông thường, cha mẹ đã đánh giá thấp nguy cơ biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp từ các bệnh cúm mùa hay sởi, thủy đậu. Đây không còn là chuyện vài ngày nghỉ học mà là sức khỏe lâu dài của con.
Thời tiết thất thường và môi trường lớp học: hai yếu tố cộng hưởng làm trẻ dễ ốm
Khi giao mùa, thời tiết thay đổi thất thường với sương sớm lạnh, trưa nắng, chiều tối mưa hoặc giảm nhiệt độ nhanh, đó là điều kiện lý tưởng cho bệnh hô hấp phát triển. Tại nhiều thành phố, những ngày trời mù khô đục giữa trưa nắng, chiều lại mưa lớn càng làm chất lượng không khí kém, bụi mịn tăng cao. Bác sĩ đã cảnh báo sự kết hợp giữa thay đổi thời tiết, ô nhiễm không khí và môi trường tập thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ. Trẻ vừa trở lại trường sau kỳ nghỉ hè, thay đổi giờ ngủ, ăn uống, phải di chuyển nhiều và tiếp xúc gần với bạn bè trong lớp, phòng máy lạnh, căng thẳng học tập… tất cả khiến hệ miễn dịch vốn yếu của trẻ càng dễ “vỡ trận”. Theo Bác sĩ Hoàng Anh, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thái Nguyên, người dân hiện nay cần đặc biệt lưu ý các bệnh truyền nhiễm như tay chân miệng, sởi và sốt xuất huyết.
Nhận biết sớm sốt, ho, sổ mũi và các dấu hiệu cảnh báo
Cha mẹ thường chỉ chú ý khi trẻ sốt cao, nhưng với bệnh hô hấp giao mùa, mọi biểu hiện sốt ho sổ mũi đều là lời nhắc phải kiểm tra lại sức khỏe con. Trên thực tế, nhiều phụ huynh chia sẻ tình trạng con “mới đi học vài hôm đã sụt sịt rồi sốt li bì, vừa dứt đợt cảm lại ho, sổ mũi khi quay lại lớp”. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường như sốt, ho, sổ mũi, phát ban, tiêu chảy hoặc nghi mắc bệnh truyền nhiễm, gia đình không nên chờ đợi mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn và xử trí kịp thời. Cúm mùa có thể khởi đầu bằng sốt, ho nhẹ, nhức đầu nhưng ở một số trẻ lại diễn tiến nhanh thành viêm phổi, suy hô hấp. Tay chân miệng với sốt, loét miệng, bóng nước tay chân cũng có nguy cơ biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp nếu nhập viện muộn. Chậm một ngày khám là tăng thêm rủi ro cho con.
Phòng ngừa bệnh trẻ em: không chỉ là khăn che kín, mà là chiến lược toàn diện
Phòng ngừa bệnh trẻ em trong giai đoạn giao mùa phải được coi là ưu tiên hàng đầu, không phải giải pháp tình thế. Về miễn dịch, cha mẹ cần chủ động đưa trẻ đi tiêm vắc xin đầy đủ theo Chương trình Tiêm chủng mở rộng và các khuyến cáo của ngành y tế, đồng thời rà soát, bổ sung các vắc xin phòng cúm, phế cầu, não mô cầu, thủy đậu, sởi – quai bị – rubella, viêm não Nhật Bản, sốt xuất huyết và các bệnh đường tiêu hóa khi con đến tuổi học đường. Về thói quen, gia đình nên rèn cho trẻ thường xuyên rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung bình nước, khăn hay đồ ăn với bạn. Môi trường sống cần “3 sạch”: ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch, giữ nhà cửa thông thoáng, đủ ánh sáng và vệ sinh bề mặt thường xuyên. Đặc biệt, khi trẻ đang có triệu chứng, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ học để hạn chế lây lan trong lớp.
Miền núi, vùng cao và thông điệp kết luận: chủ động hay chấp nhận rủi ro?
Ở khu vực miền núi, vùng cao, thời tiết giao mùa càng thay đổi thất thường hơn, sáng lạnh có sương, trưa nắng gắt, chiều nhiệt độ hạ nhanh, đường đi lại khó khăn khiến việc chăm sóc y tế và đưa trẻ đi khám càng vất vả. Chính vì vậy, mỗi gia đình ở những vùng này càng phải chủ động hơn trong phòng bệnh từ những việc nhỏ: giữ ấm đúng cách theo từng thời điểm trong ngày, chuẩn bị áo khoác, mũ, khẩu trang khi trẻ đến trường, đảm bảo dinh dưỡng đủ chất và lịch tiêm vắc xin không bị “lỡ chuyến” vì thời tiết. Con số 330 ca tay chân miệng và 277 ca sởi lũy tích tại một tỉnh như Thái Nguyên trong năm 2026 cho thấy bệnh truyền nhiễm không chừa địa bàn nào, trong khi gần 95.000 ca sốt xuất huyết và 14 ca tử vong trên toàn quốc là lời cảnh báo rõ ràng. Kết luận thẳng thắn: thời tiết giao mùa không thể thay đổi, nhưng cha mẹ hoàn toàn có thể quyết định con mình thuộc nhóm được bảo vệ tốt hay nhóm dễ tổn thương.
