Đối tác chiến lược Việt Nam-Canada: Bước ngoặt mang tính lựa chọn chiến lược
Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Canada là khuôn khổ hợp tác cấp cao, nơi hai bên xác định kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, năng lượng và phối hợp đa phương là các trụ cột trọng tâm nhằm mở rộng lựa chọn chiến lược, tăng sức chống chịu trước biến động toàn cầu, đồng thời tôn trọng thể chế chính trị, con đường phát triển và lợi ích lâu dài của mỗi quốc gia. Nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược không chỉ là thay đổi thuật ngữ ngoại giao, mà là tuyên bố rõ ràng rằng Việt Nam Canada chiến lược gắn với lợi ích thực chất cho người dân và doanh nghiệp. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada, ngày 24/9/2026 (giờ địa phương), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Thủ tướng Canada Mark Carney và hai bên chính thức công bố Tuyên bố chung nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược. Điều này diễn ra sau hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và gần 10 năm triển khai Đối tác toàn diện, khi cả hai nền kinh tế đều cần đa dạng hóa đối tác và chuỗi cung ứng.
Kinh tế và thương mại: Từ nền tảng giao thương tới xung lực chiến lược
Nếu phải chọn một trụ cột thể hiện rõ nhất lợi ích song phương, đó chính là thương mại Việt Nam Canada và hợp tác đầu tư. Hai nhà lãnh đạo khẳng định kinh tế, thương mại, đầu tư là xung lực quan trọng của khuôn khổ Đối tác chiến lược, không còn là hoạt động phụ trợ cho quan hệ ngoại giao mà là trung tâm gắn kết lợi ích lâu dài. Thủ tướng Mark Carney mong muốn đưa hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, tài chính và hội nhập kinh tế trở thành xung lực chính, đồng thời tạo thuận lợi mở cửa thị trường hàng hóa, xúc tiến thương mại, đầu tư và liên kết chuỗi cung ứng. Một câu nói đáng trích dẫn là tuyên bố rằng “thương mại vẫn là lĩnh vực có quy mô lớn nhất trong quan hệ song phương”, cho thấy tư duy ưu tiên rõ ràng dành cho doanh nghiệp. Theo Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada, hàng hóa trao đổi hai chiều hiện đã đạt mức đáng kể, nhưng chiều xuất khẩu từ Canada sang Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa, mở ra cơ hội bổ sung nông sản, công nghệ sạch và dịch vụ giá trị cao cho thị trường Việt Nam.
Hợp tác công nghệ và chuyển đổi số: Từ đối thoại ngoại giao tới liên minh đổi mới
Điểm mới quan trọng của Việt Nam Canada chiến lược nằm ở việc coi khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là động lực mới của quan hệ song phương, thay vì chỉ nhấn mạnh thương mại hàng hóa truyền thống. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ hai nước cần tập trung vào các ưu tiên mới: nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ tiên tiến; chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; đồng thời chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này định vị quan hệ Việt Nam-Canada không chỉ là bạn hàng CPTPP, mà là đối tác chiến lược ASEAN trong kỷ nguyên số, giúp cả hai mở rộng lựa chọn trước cạnh tranh công nghệ giữa các nước lớn. Trên thực tế, hai bên hướng tới việc tăng cường liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, thúc đẩy nghiên cứu chung, chuyển giao tri thức và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo – đây mới là nơi doanh nghiệp công nghệ và sinh viên hai nước cảm nhận rõ kết quả.
Năng lượng và chuỗi cung ứng: Cơ hội cho tăng trưởng xanh và an ninh khu vực
Hợp tác công nghệ năng lượng là trụ cột thể hiện rõ tính chiến lược của khuôn khổ mới. Hai bên xác định năng lượng sạch, LNG, năng lượng tái tạo và tiềm năng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình là lĩnh vực quan trọng cần ưu tiên. Tại Ottawa, hai nước ký mới hoặc gia hạn các bản ghi nhớ về năng lượng, môi trường và các lĩnh vực liên quan, cho thấy quyết tâm biến tuyên bố chính trị thành khuôn khổ hợp tác cụ thể. Nếu được triển khai tốt, Việt Nam có thể tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn và nguồn lực phục vụ chuyển dịch năng lượng, trong khi Canada có thêm đối tác tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Diễn biến này không tách rời bối cảnh Canada coi Việt Nam là đối tác quan trọng trong thúc đẩy quan hệ với ASEAN và khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN – một thông điệp rõ ràng về việc nhìn nhận Việt Nam như một “đối tác chiến lược ASEAN” trong các tính toán khu vực.
Tác động tới người dân và bước tiếp theo: Đối tác chiến lược phải đi tới đời sống
Một quan hệ Đối tác chiến lược chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm thấy thay đổi trong đời sống, chứ không chỉ trong thông cáo ngoại giao. Theo phân tích, nếu đường bay thẳng giữa hai nước được mở, khoảng 275.000 người Canada gốc Việt sẽ có thêm lựa chọn thuận tiện về thăm gia đình và kết nối cộng đồng. Doanh nghiệp nhỏ cần dễ dàng dùng ưu đãi CPTPP, các trường đại học cần thấy chương trình nghiên cứu chung được triển khai – đó mới là thước đo thành công của thương mại Việt Nam Canada và hợp tác công nghệ năng lượng. Tuyên bố chung giao Bộ trưởng Ngoại giao hai nước phối hợp xây dựng kế hoạch hành động, đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường trao đổi đoàn, hợp tác nghị viện và phối hợp tại các cơ chế do ASEAN dẫn dắt. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mời Thủ tướng Mark Carney thăm chính thức Việt Nam và dự Tuần lễ Cấp cao APEC, cho thấy lộ trình ngoại giao cao cấp sẽ tiếp tục đẩy quan hệ vào chiều sâu. Kết luận, Việt Nam Canada chiến lược chỉ thực sự trọn vẹn khi các sáng kiến về công nghệ, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng trở thành dự án cụ thể, tạo việc làm, mở lựa chọn đi lại và học tập cho người dân hai nước.
