Đối tác chiến lược Việt Nam Canada: bước ngoặt chủ động trong thời đại chuyển đổi số
Việt Nam Canada đối tác chiến lược là khuôn khổ hợp tác cấp cao mới, trong đó hai nước chính thức coi nhau là đối tác tin cậy cùng chia sẻ lợi ích dài hạn, đặt kinh tế, thương mại, đầu tư làm xung lực, đồng thời ưu tiên hợp tác công nghệ năng lượng, chuyển đổi số Việt Nam, khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để thích ứng với cạnh tranh toàn cầu. Việc nâng cấp quan hệ không phải là hành động mang tính nghi lễ, mà là thông điệp rõ ràng: Việt Nam muốn chủ động gắn kết sâu hơn với một nền kinh tế phát triển có thế mạnh về công nghệ, năng lượng và tài chính, trong khi Canada cần một đối tác năng động ở ASEAN và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Hai bên nhất trí rằng sau hơn nửa thế kỷ quan hệ ngoại giao và gần 10 năm khuôn khổ đối tác toàn diện, đã đến lúc chuyển sang một tầng nấc mới với mục tiêu "phát triển sâu rộng, thực chất hơn". Quan điểm đáng chú ý ở đây là Việt Nam không xem đối tác chiến lược như danh hiệu mà như công cụ để tạo động lực tăng trưởng mới. Từ góc độ chính sách, đó là một bước đi hợp lý: nếu CPTPP thương mại mở rộng đã tạo nền tảng thuế quan và luật chơi, thì nâng cấp quan hệ giúp mở khóa các lĩnh vực ít được khai thác như trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch hay đổi mới sáng tạo, nơi Canada có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu lớn.
Công nghệ và chuyển đổi số: sân chơi Việt Nam cần, Canada sẵn sàng chia sẻ
Không khó để nhận ra trọng tâm chiến lược trong thỏa thuận mới là khoa học - công nghệ và chuyển đổi số Việt Nam. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói thẳng: hai nước cần đưa khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tiên tiến trở thành động lực mới của quan hệ song phương. Đây là cách tiếp cận "đặt công nghệ lên hàng đầu" thay vì chỉ tập trung vào dòng chảy hàng hóa truyền thống. Từ phía Canada, Toàn quyền Louise Arbour khẳng định nước này sẵn sàng phát huy thế mạnh về nguồn lực, công nghệ và giáo dục, qua đó gia tăng đan xen lợi ích giữa hai bên. Điều này, nếu được xây dựng thành chương trình hợp tác cụ thể, có thể trở thành một bệ phóng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ở Việt Nam: liên kết viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, và các quỹ đầu tư Canada. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành kết quả nếu Việt Nam chủ động thiết kế các dự án chung về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới, nhất là trong những lĩnh vực có tính nền tảng như chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Điều Việt Nam cần ưu tiên là "chuỗi hợp tác" chứ không chỉ là các dự án lẻ: từ đào tạo nhân lực, đồng phát triển sản phẩm, đến cùng thử nghiệm các giải pháp chuyển đổi số trên quy mô khu vực.
Năng lượng sạch và chuỗi cung ứng: hợp tác để giảm rủi ro và tăng sức cạnh tranh
Hợp tác công nghệ năng lượng không chỉ là dòng chữ trong tuyên bố chung, mà là một trong những điểm then chốt của đối tác chiến lược. Hai bên xác định mở rộng hợp tác về năng lượng, trong đó có năng lượng sạch, LNG, năng lượng tái tạo và tiềm năng hợp tác năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Đây là một bước chuyển đáng kể, bởi năng lượng lâu nay thường được xem như lĩnh vực nhạy cảm, ít khi được đưa vào danh mục ưu tiên công khai. Canada không giấu tham vọng dùng thế mạnh về năng lượng, công nghệ và tài chính để đồng hành cùng Việt Nam, nhấn mạnh sẵn sàng mở rộng hợp tác về năng lượng và nông nghiệp. Nếu biết chủ động, Việt Nam có thể dùng quan hệ này để đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phụ thuộc, đồng thời tiếp cận công nghệ quản lý hệ thống điện, lưới thông minh, và chuẩn an toàn hạt nhân. Từ góc nhìn chiến lược, hợp tác năng lượng gắn với chuỗi cung ứng và hạ tầng, logistics tạo thành một bộ ba quan trọng. Việt Nam đã đề nghị mở rộng hợp tác về giao thông, hạ tầng, logistics và kết nối, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp, quỹ đầu tư Canada đầu tư lâu dài, hướng tới kết nối thị trường bền vững thay vì các dòng vốn ngắn hạn. Nếu đánh giá đúng lợi ích dài hạn, cả hai nước sẽ có động lực để vượt qua các rào cản pháp lý và kỹ thuật trong năng lượng sạch.
CPTPP và hợp tác nghị viện: nền móng để thương mại và đổi mới sáng tạo bứt tốc
Trong câu chuyện Việt Nam Canada đối tác chiến lược, CPTPP thương mại mở rộng và hợp tác nghị viện là hai "trụ cột mềm" nhưng sức ảnh hưởng rất cứng. Thủ tướng Canada đề nghị phát huy hơn nữa vai trò của CPTPP trong thúc đẩy thương mại tự do, đồng thời sớm kết thúc đàm phán Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Canada để mở rộng không gian hợp tác và đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Đây là lời nhắc rằng hiệp định không tự tạo giá trị nếu doanh nghiệp hai nước không chủ động dùng ưu đãi và khung pháp lý đã có. Trên bình diện chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hợp tác nghị viện là một trụ cột quan trọng của khuôn khổ mới, giúp củng cố tin cậy chính trị và tạo nền tảng pháp lý cho việc triển khai các thỏa thuận cấp cao. Việc Quốc hội Việt Nam thành lập Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam - Canada và phía Canada duy trì nhóm 25 nghị sĩ thể hiện quyết tâm đưa quan hệ ra khỏi phạm vi cơ quan hành pháp, gắn với sự đồng thuận rộng hơn trong xã hội. Quan điểm thực tế là: nếu nghị viện hai nước chủ động đồng hành, những đề xuất "tạo đột phá trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng sạch và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao" sẽ ít gặp rào cản thể chế hơn, từ đó biến đối tác chiến lược thành nền tảng ổn định cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và giới nghiên cứu.
Kết luận: đối tác chiến lược chỉ có ý nghĩa khi được biến thành hành động
Từ các cuộc hội đàm với Thủ tướng Mark Carney, Toàn quyền Louise Arbour và Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Canada - Việt Nam, có thể thấy tầng nấc hợp tác mới không dừng ở lời nói. Hai bên đã nhất trí sớm xây dựng chương trình nghị sự và kế hoạch hành động cụ thể, đồng thời lên lịch cho các chuyến thăm cấp cao tiếp theo và cam kết phối hợp trong Năm APEC 2027 mà Việt Nam đăng cai. Điểm then chốt là Việt Nam phải coi đây là cơ hội để tái cấu trúc ưu tiên hợp tác: dịch chuyển dần từ xuất khẩu thô và gia công sang hợp tác sâu về khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, năng lượng sạch và đào tạo nhân lực. Nếu tận dụng tốt CPTPP, mở rộng thương mại và đầu tư, đồng thời biến các tuyên bố về hợp tác công nghệ năng lượng thành dự án cụ thể, đối tác chiến lược sẽ mang lại giá trị rõ ràng cho cả hai nền kinh tế. Ngược lại, nếu để khuôn khổ mới trôi vào quên lãng như một nhãn hiệu ngoại giao, Việt Nam sẽ bỏ lỡ một cơ hội hiếm có để gắn kết với một đối tác có thế mạnh bổ trợ trong đúng những lĩnh vực mình đang cần. Nâng cấp quan hệ là khởi đầu, nhưng thành công hay không sẽ được đo bằng số lượng và chất lượng các chương trình hợp tác được triển khai trong vài năm tới.
