Từ thu hút vốn sang tạo giá trị
Hợp tác đầu tư Việt Nam – Anh là việc hai nước kết nối nguồn vốn, công nghệ, kỹ năng và năng lực doanh nghiệp để tạo ra hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng cao hơn, thay vì chỉ mở rộng quy mô sản xuất. Ngày 29/10, Diễn đàn Doanh nghiệp Vương quốc Anh – Việt Nam 2026 diễn ra tại TP.HCM trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu, do Hiệp hội Doanh nghiệp Anh Quốc tại Việt Nam tổ chức. Tâm điểm của diễn đàn — hướng tới nền kinh tế thu nhập cao, giá trị cao — phản ánh một lựa chọn đúng lúc: Việt Nam cần đầu tư giúp nâng năng suất, chuyển giao công nghệ và đưa doanh nghiệp trong nước vào sâu hơn trong chuỗi giá trị. Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện được thiết lập năm 2025 tạo thêm động lực, nhưng danh hiệu đối tác chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành dự án và năng lực sản xuất mới.
Nhu cầu chuyển hướng ấy không chỉ là tham vọng dài hạn. Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, nhận định mô hình tăng trưởng đưa Việt Nam đến vị thế hiện nay sẽ không đủ để đưa đất nước lên nhóm thu nhập cao. Năng suất còn thấp, dân số trong độ tuổi lao động đã đạt đỉnh và liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa còn hạn chế. Vì vậy, hợp tác Việt Anh nên được đánh giá bằng điều nó để lại: kỹ năng, công nghệ, nhà cung ứng mạnh hơn và việc làm có chất lượng, không chỉ bằng số vốn cam kết.
Tài chính và công nghệ: hạ tầng cho tăng trưởng
Tài chính và công nghệ bổ trợ cho nhau: thị trường vốn có thể cung cấp nguồn lực dài hạn, còn công nghệ giúp doanh nghiệp dùng nguồn lực ấy hiệu quả hơn. Tại diễn đàn, TP.HCM nêu mong muốn thu hút đầu tư chất lượng cao, phát triển thị trường vốn và xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế. Thành phố kỳ vọng hợp tác với các định chế tài chính, tổ chức xếp hạng tín nhiệm và doanh nghiệp Anh, đồng thời học hỏi kinh nghiệm về chuẩn mực thị trường, quản trị rủi ro và huy động vốn quốc tế. Đầu tư Anh Việt trong các lĩnh vực này sẽ có ý nghĩa lớn hơn nếu đi cùng dịch vụ chuyên môn, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng.
Cơ hội cũng mở rộng sang trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ tài chính, công nghệ y tế và sản xuất tiên tiến; phía Anh cam kết hỗ trợ phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng. Đây là những lĩnh vực có thể nâng năng suất và tạo công việc đòi hỏi kỹ năng cao, nhưng lợi ích sẽ không lan tỏa tự động. Cần có đối tác nội địa đủ năng lực, nhân lực được đào tạo và quy tắc thị trường đáng tin cậy. Với người dân và doanh nghiệp nhỏ, một thị trường vốn tốt hơn chỉ thực sự hữu ích khi giúp các doanh nghiệp khả thi tiếp cận vốn, thay vì để cơ hội tập trung ở một số nhà đầu tư lớn.
Năng lượng sạch và giáo dục quyết định độ bền
Năng lượng sạch không nên được xem như một nhánh hợp tác riêng lẻ; đây là điều kiện để sản xuất và xuất khẩu thích ứng với yêu cầu xanh của thị trường quốc tế. TP.HCM mong muốn doanh nghiệp Anh tham gia phát triển năng lượng tái tạo, cơ chế mua bán điện trực tiếp, giải pháp tiết kiệm năng lượng và khu công nghiệp sinh thái. Những dự án đó có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào năng lượng phát thải cao, đồng thời tạo nhu cầu mới về kỹ thuật, vận hành và dịch vụ. Tuy nhiên, hợp tác chỉ tạo sức cạnh tranh lâu dài nếu công nghệ và năng lực thực hiện được chia sẻ với doanh nghiệp trong nước, thay vì dừng ở việc cung cấp giải pháp từ bên ngoài.
Giáo dục và đào tạo nghề là phần gắn kết con người với chuyển đổi kinh tế. TP.HCM nêu cơ hội hợp tác với các trường đại học, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp Anh để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đào tạo kỹ năng cũng được xác định là nền tảng để người lao động đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp. Điều này mang lại tác động gần gũi hơn các mục tiêu tài chính lớn: người lao động có thể tiếp cận kỹ năng mới, còn doanh nghiệp có thêm nhân lực phù hợp. Diễn đàn cũng thảo luận về quy hoạch đô thị, giao thông công cộng, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực, những vấn đề tác động trực tiếp tới chất lượng sống và cơ hội việc làm.
Thước đo thực sự là liên kết trong nước
TP.HCM đang định vị mình như một đầu mối kết nối tài chính, dịch vụ, công nghiệp, công nghệ cao, cảng biển và logistics; không gian phát triển mở rộng tạo cơ hội cho mô hình đa trung tâm. Nhưng quy mô địa lý hay tham vọng trở thành trung tâm khu vực không bảo đảm nền kinh tế sẽ tiến lên nấc giá trị cao. Phép thử nằm ở việc doanh nghiệp trong nước có tham gia được chuỗi cung ứng, tiếp nhận công nghệ và nâng năng lực quản trị hay không. Thành phố cho biết sẽ cải thiện môi trường đầu tư, tạo thuận lợi về thủ tục và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.
Bước tiếp theo cần biến cam kết thành cơ hội hợp tác cụ thể. Triển lãm Doanh nghiệp Anh Quốc – Việt Nam và chương trình phái đoàn thương mại được thiết kế để doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, kết nối giao thương và tìm kiếm cơ hội đầu tư. Đây là những kênh hữu ích, nhưng giá trị của chúng nên được đo bằng quan hệ đối tác tiếp tục sau sự kiện, năng lực mới được chuyển giao và doanh nghiệp địa phương được nâng cấp. Hướng đi đúng không phải thu hút vốn bằng mọi giá, mà là chọn đầu tư giúp Việt Nam chuyển từ lắp ráp sang kỹ thuật và dịch vụ, từ năng lượng nhập khẩu sang điện sạch, đồng thời mở rộng huy động vốn qua thị trường vốn. Đó mới là con đường thuyết phục để hợp tác Việt Anh đóng góp vào mục tiêu thu nhập cao năm 2045.
