AI có chủ quyền: Lựa chọn chiến lược chứ không phải khẩu hiệu
AI có chủ quyền là cách tiếp cận phát triển trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu, hạ tầng tính toán, mô hình nền tảng, quy định quản trị và hệ sinh thái nghiên cứu gắn với ngôn ngữ, văn hóa, giá trị, luật pháp và nhu cầu phát triển riêng của từng quốc gia, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng công nghệ ngoại nhập.
Điểm đáng chú ý là Việt Nam và Hàn Quốc đã đưa AI có chủ quyền thành trọng tâm trong một khung hợp tác khoa học và công nghệ cấp cao, chứ không dừng ở các tuyên bố chung chung. Điều này cho thấy cả hai đều nhìn AI như một loại hạ tầng chiến lược – tương tự điện hạt nhân hay viễn thông – nơi ai kiểm soát công nghệ lõi và dữ liệu thì sẽ nắm lợi thế dài hạn. Thay vì “đi sau, mua lại”, hai nước chọn xây nền móng cho hệ sinh thái nghiên cứu do mình làm chủ, từ phòng thí nghiệm đến nhà máy. Đây là bước đi tham vọng, nhưng nếu không làm bây giờ, cửa sổ cơ hội sẽ đóng lại rất nhanh trong cuộc đua AI toàn cầu.
Hai cuộc gặp ở Seoul: Tín hiệu rõ ràng cho một trục công nghệ mới
Trong hai ngày 30/9 và 1/10, liên tiếp diễn ra hai cuộc làm việc cấp bộ trưởng giữa Việt Nam và Hàn Quốc tại Seoul, đặt nền cho một trục hợp tác khoa học – công nghệ có chiều sâu. Sáng 30/9, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam làm việc với Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc nhằm thúc đẩy hợp tác về khoa học và công nghệ, trong đó có điện hạt nhân và ứng dụng AI trong sản xuất.
Ngay sau đó, sáng 1/10, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm việc với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng phụ trách khoa học, công nghệ thông tin và truyền thông Hàn Quốc Bae Kyung-hoon để bàn kế hoạch triển khai Khung hợp tác khoa học và công nghệ đã ký trong chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Lee Jae Myung. "Trong buổi làm việc, hai bên đã trao đổi kế hoạch triển khai Khung hợp tác khoa học và công nghệ... hướng tới những chương trình cụ thể trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược". Chuỗi sự kiện này cho thấy hợp tác Việt Nam Hàn Quốc về công nghệ chiến lược không còn là ý tưởng trên giấy, mà đang chuyển thành chương trình hành động với người chịu trách nhiệm rõ ràng.
Từ bán dẫn đến robot và AI: Xây hệ sinh thái nghiên cứu chung
Nếu coi AI có chủ quyền là mục tiêu, thì công nghệ chiến lược chính là bộ công cụ để đi đến đó. Hai nước đã thống nhất hợp tác nghiên cứu trong các lĩnh vực như bán dẫn, lượng tử, AI, robot, đồng thời xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu. Đây là lựa chọn thực tế: không có chip, không có hạ tầng tính toán, thì mọi tham vọng về mô hình AI nền tảng chỉ là lý thuyết.
Trọng tâm hợp tác được xác định là dữ liệu, hạ tầng tính toán, mô hình AI nền tảng, đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và yêu cầu quản trị của mỗi nước. Đồng thời, hai bên bàn sâu về công nghiệp bán dẫn, robot, nhà máy thông minh và AI vật lý; nhấn mạnh việc tăng cường nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ và đào tạo chuyên gia. Ở đây, robot và AI không chỉ là đề tài nghiên cứu mà là trục để kết nối phòng thí nghiệm với dây chuyền sản xuất, biến hệ sinh thái nghiên cứu thành động lực công nghiệp mới.
Hàn Quốc chia sẻ kinh nghiệm, Việt Nam phải chọn cách đi
Điểm đáng kể trong hợp tác Việt Nam Hàn Quốc lần này là thái độ “mở cửa” từ phía Seoul. Đại diện phía Hàn Quốc khẳng định nước này sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ đào tạo nhân lực trong điện hạt nhân và ứng dụng AI trong sản xuất. Với khoảng 40 năm phát triển điện hạt nhân, họ nhấn mạnh các trụ cột như công nghệ kỹ thuật, công nghệ an toàn, khung pháp lý tổng thể và hệ thống quản lý đồng bộ, coi “bảo đảm an toàn tuyệt đối là yếu tố không thể thương lượng”.
Trong AI, Hàn Quốc giới thiệu mô hình chuyển đổi AI trong sản xuất (Manufacturing AI Transformation – MAX), với ba yếu tố: năng lực công nghệ AI, quyết tâm chuyển đổi của doanh nghiệp sản xuất và cơ chế quản trị kết nối bên làm AI với bên làm sản xuất. Họ đã lập một Liên minh gồm Chính phủ, doanh nghiệp sản xuất, công ty AI, viện nghiên cứu và trường đại học để thúc đẩy chuyển đổi này. Vấn đề không còn ở “Hàn Quốc có chia sẻ hay không”, mà là Việt Nam sẽ học mô hình đó đến mức nào và dám đặt ra tiêu chuẩn an toàn, quản trị dữ liệu nghiêm ngặt ra sao cho AI có chủ quyền.
Gắn phòng thí nghiệm với nhà máy: Thước đo thành công của AI có chủ quyền
Nếu hợp tác chỉ dừng ở ký kết và hội thảo, AI có chủ quyền sẽ mãi là khẩu hiệu. Hai bên vì vậy đã nhấn mạnh mục tiêu thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; tăng cường nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ và đào tạo chuyên gia. Đây là cách duy nhất để hệ sinh thái nghiên cứu không bị tách rời khỏi thực tế sản xuất.
Hướng đi này có tính “thực dụng tích cực”: robot và AI phải xuất hiện trong nhà máy thông minh, trong dây chuyền của doanh nghiệp, chứ không chỉ trong các đề tài khoa học. "Hai Bộ trưởng cũng trao đổi về hợp tác trong công nghiệp bán dẫn, robot, nhà máy thông minh và AI vật lý", cho thấy mục tiêu là AI gắn với phần cứng, với môi trường vật lý cụ thể. Kết luận thẳng thắn: nếu Việt Nam muốn AI có chủ quyền, phải đo thành công không bằng số dự án, mà bằng số sản phẩm, dây chuyền và doanh nghiệp sử dụng được công nghệ do chính các nhà khoa học của mình đồng xây cùng đối tác.
