K-pop không chỉ là hào quang: định nghĩa một ngành công nghiệp đào thải
Ngành công nghiệp K-pop là hệ thống sản xuất thần tượng Hàn Quốc dựa trên đào tạo dài hạn, quản lý hình ảnh chặt chẽ và chiến lược kinh doanh toàn cầu, nơi hàng nghìn idol trẻ được tuyển chọn, rèn luyện và ra mắt mỗi năm nhưng chỉ một tỷ lệ rất nhỏ có thể vượt qua vòng đào thải khốc liệt để duy trì sự nghiệp bền vững và tạo ra lợi nhuận lâu dài cho công ty quản lý lẫn bản thân họ. Điều đáng nói là càng nhìn K-pop từ bên ngoài, chúng ta càng dễ bị đánh lừa bởi ánh hào quang của những nhóm nhạc top đầu, trong khi "nửa còn lại" chính là các nhóm nhạc K-pop biến mất lặng lẽ khỏi thị trường chỉ sau vài năm. Một nghiên cứu mới về 1.182 nhóm nhạc cho thấy tuổi thọ trung bình chỉ 4,12 năm, thấp hơn hẳn thời hạn hợp đồng 7 năm, nghĩa là ngành công nghiệp K-pop đang vận hành trên một mô hình chấp nhận tiêu hao nhân lực như điều tất yếu.
Con số biết nói: tỷ lệ tan rã nhóm nhạc và sự tập trung doanh thu
Nếu nhìn vào dữ liệu, mặt tối của ngành công nghiệp K-pop hiện ra rất rõ. Trong tổng số 1.182 nhóm nhạc được đăng ký và ra mắt từ 1996 đến hết 2025, các nhóm tồn tại trung bình chỉ 4,12 năm, tương đương 58,9% thời hạn hợp đồng độc quyền đầu tiên. Sau một năm, 87,99% nhóm còn hoạt động, nhưng đến mốc ba năm chỉ còn 55,03%, năm năm còn 36,62%, bảy năm 26,14% và sau 10 năm, chỉ 17,92% tồn tại – đồng nghĩa khoảng 82% nhóm nhạc K-pop biến mất trong vòng một thập kỷ. Ở phía doanh thu, bức tranh còn nghiệt ngã hơn: chỉ 97 nhóm (8,21%) bán được trên 100.000 album, đủ để xem là có fandom ổn định. Chỉ 3,55% nhóm từng đạt mốc 300.000 album – mức được coi là điểm hòa vốn chi phí sản xuất và tiếp thị. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Chỉ 3,55% trong tổng số nhóm nhạc K-pop từng bán từ 300.000 album trở lên". Ở đỉnh kim tự tháp, chỉ tám nhóm đạt doanh số tích lũy hơn 10 triệu album, chiếm vỏn vẹn 0,68%. Tỷ lệ tan rã nhóm nhạc cao cùng sự tập trung doanh thu vào vài tên tuổi cho thấy ngành này là sân chơi của số ít, còn đa số idol Hàn Quốc khó khăn trong việc tồn tại chứ chưa nói đến thành công.
Mô hình kinh doanh tàn nhẫn: vì sao idol Hàn Quốc khó khăn hơn chúng ta tưởng
Lý do cốt lõi khiến tỷ lệ tan rã nhóm nhạc cao nằm ở mô hình kinh doanh của K-pop. Các công ty đầu tư lớn cho đào tạo, sản xuất và quảng bá, nhưng kỳ vọng nhóm phải tạo lợi nhuận khá sớm. Đối với công ty nhỏ, nếu nhóm không đạt thành quả trong 1–2 năm sau khi ra mắt, việc tiếp tục đầu tư hoặc duy trì hoạt động trở nên cực kỳ khó khăn. Mô hình này tạo ra áp lực lớn cho nghệ sĩ: nếu làm việc nhiều năm mà vẫn không mang lại lợi nhuận, họ phải "gánh nợ" chi phí đầu tư từ công ty quản lý. Điểm khác biệt nằm ở khả năng chịu đựng của doanh nghiệp: công ty lớn có thể tiếp tục cấp ngân sách và cho nhóm chưa thành công thêm album, thêm tour; trong khi với công ty vừa và nhỏ, dư địa để "thử lại" hầu như không có. Đó là lý do phần lớn idol Hàn Quốc khó khăn trong việc kéo dài sự nghiệp đủ lâu để chạm tới thành công. Đằng sau mỗi màn debut nhiều màu sắc là hợp đồng với số năm cố định, nhưng cơ hội sống sót của nhóm lại bị quyết định bởi những bảng tính doanh thu lạnh lùng.
Khoảng cách nam – nữ và sự bất bình đẳng của ngành công nghiệp K-pop
Khi phân tích sâu hơn, chúng ta thấy không chỉ có khoảng cách giữa nhóm thành công và nhóm tan rã sớm, mà còn có khoảng cách rõ rệt giữa nhóm nam và nhóm nữ. Tuổi thọ trung bình của nhóm nhạc nam là 5,11 năm, trong khi nhóm nữ chỉ đạt 3,13 năm. Nguyên nhân thuộc về mô hình kinh doanh: nhóm nam thường có fan trung thành sẵn sàng mua album, vé concert và hàng hóa liên quan; nhóm nữ lại phụ thuộc nhiều hơn vào độ nhận diện với công chúng và lượt nghe trực tuyến, vốn dễ thay đổi theo xu hướng. Kết quả là doanh nghiệp ưu tiên dòng tiền ổn định từ fandom của nhóm nam, còn nhóm nữ dễ bị xem là "sản phẩm mùa vụ". Điều này mở rộng thêm khoảng cách giàu – nghèo trong ngành công nghiệp âm nhạc, nơi một số ít nhóm nam và vài nhóm nữ như TWICE được hưởng lợi, còn hàng trăm nhóm khác biến mất không lời tạm biệt. Câu trích đáng để suy ngẫm: "Khoảng cách giữa nhóm nhạc nam và nhóm nhạc nữ cũng rõ rệt". Thực chất, đây là bất bình đẳng được dựng lên bởi cách ngành chấm điểm giá trị idol bằng sức mua của người hâm mộ hơn là giá trị nghệ thuật.
Từ "lời nguyền năm thứ 7" đến bài toán bền vững: K-pop cần thay đổi gì?
Trong quá khứ, người ta nói nhiều về "lời nguyền năm thứ 7", khi hợp đồng kết thúc và nhóm dễ tan rã. Thế nhưng nghiên cứu cho thấy tuổi thọ thực tế của nhiều nhóm còn ngắn hơn, và việc vượt qua mốc 7 năm giờ lại là đặc quyền của các nhóm đến từ công ty lớn. Những tên tuổi như BTS, Seventeen, TWICE hay Stray Kids đã ký lại hợp đồng với toàn bộ thành viên, thậm chí kết hợp mô hình "vừa riêng vừa chung" để kéo dài hoạt động nhóm. Điều đó chứng minh hệ sinh thái K-pop hoàn toàn có khả năng hỗ trợ sự nghiệp bền vững – chỉ là nó đang được thiết kế để ưu tiên số ít nhóm đỉnh. Ở tầm hệ thống, nghiên cứu đề xuất xây dựng đào tạo theo hướng dài hạn, tạo cơ chế cho nghệ sĩ được thử sức lại sau thất bại, hỗ trợ hạ tầng dùng chung cho công ty vừa và nhỏ và tăng cường thẩm định trước khi ra mắt nhằm tránh tình trạng idol "xuất xưởng" tràn lan. Nếu không, ngành công nghiệp K-pop sẽ tiếp tục sống bằng việc giới thiệu hàng loạt gương mặt mới mỗi năm, rồi để hàng nghìn ca sĩ thần tượng biến mất sau 3–5 năm mà chẳng để lại dấu ấn. Sự hào nhoáng chỉ bền vững khi đi kèm với trách nhiệm đối với những người tạo ra nó.
