Phí tốt nghiệp muộn: từ quy định nội bộ đến làn sóng phản ứng
Phí tốt nghiệp muộn là khoản tiền trường thu thêm với sinh viên đã hết thời gian đào tạo chuẩn hoặc chưa đủ điều kiện tốt nghiệp, dù không còn học phần hay dịch vụ đào tạo phát sinh, khiến người học phải trả chi phí chỉ vì chậm hoàn thành các yêu cầu thủ tục như chứng chỉ tiếng Anh hoặc tin học. Tại Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM, câu chuyện này bùng lên sau Quyết định 2684 về học phí và giá dịch vụ năm học 2026-2027 có hiệu lực từ ngày 4/8, trong đó bổ sung khoản “học phí quá hạn” nhắm vào sinh viên còn nợ chuẩn đầu ra như chứng chỉ tiếng Anh sinh viên, tin học. Mức thu được tính bằng 50% mức trần học phí mỗi lần (5 tháng), khiến khoản phí tốt nghiệp muộn có thể lên tới 10-20 triệu đồng tùy chương trình đào tạo. Đây không phải chi tiết kỹ thuật nhỏ, mà là vấn đề quyền lợi học sinh và ranh giới giữa biện pháp quản lý với thu phí thiếu cơ sở dịch vụ.
Biện pháp ‘cảnh báo, răn đe’ hay khoản thu thiếu cơ sở?
Lãnh đạo nhà trường giải thích học phí quá hạn được thiết kế như một biện pháp cảnh báo, răn đe để ép sinh viên hoàn thành khóa học đúng hạn. Quy định này được áp dụng từ năm 2022 và điều chỉnh qua các năm, xuất phát từ giai đoạn 2017-2019 khi tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn thấp do nhiều sinh viên hoàn thành học phần nhưng chậm chuẩn đầu ra tiếng Anh, tin học. Theo quy định mới, ngay cả sinh viên đã học xong toàn bộ học phần nhưng còn thiếu chứng chỉ đầu ra vẫn phải đóng thêm một lần học phí quá hạn tương đương 5 tháng, bằng 50% mức trần học phí hiện hành. Với khung học phí hiện tại, khoản này bị sinh viên phản ánh là có thể lên 10-20 triệu đồng. Một sinh viên chia sẻ: "Trong khi sinh viên chỉ còn thiếu chứng chỉ đầu ra, không đăng ký học phần, không tham gia học tập nữa, nhà trường cũng không cung cấp hoạt động giảng dạy hay dịch vụ tương ứng. Vậy tại sao chúng tôi phải đóng thêm khoản tiền này?". Câu hỏi này chạm vào cốt lõi: học phí phải gắn với dịch vụ đào tạo, không thể biến thành hình thức phạt tài chính thuần túy.
Phản ứng sinh viên và bước lùi cần thiết của nhà trường
Khi văn bản học phí xuất hiện trên mạng, nhiều sinh viên lập tức chia sẻ, bày tỏ lo lắng về khoản phí tốt nghiệp muộn với những người chỉ nợ chứng chỉ tiếng Anh sinh viên hoặc tin học. Có trường hợp ước tính phải nộp thêm gần 15 triệu đồng vì chậm chứng chỉ, nhiều bạn khác nói đến con số trên 10 triệu, thậm chí 20 triệu. Điều đáng nói là theo quy định hiện hành, sinh viên được phép kéo dài thời gian học tối đa gấp đôi thời gian đào tạo chuẩn, tức chương trình 4 năm có thể hoàn thành trong 8 năm. Vì vậy, việc chưa tốt nghiệp trong khung này không đồng nghĩa “quá hạn” theo luật, khiến cơ sở pháp lý của khoản thu càng bị nghi vấn. Làn sóng phản ứng buộc nhà trường phải đối thoại: thông báo ngày 21/8 mời sinh viên liên hệ phòng tài chính – kế toán để được giải thích chi tiết. Và quan trọng hơn, chiều 22/8, trường công bố điều chỉnh học phí, quyết định không áp dụng quy định thu học phí quá hạn với sinh viên vượt thời gian đào tạo trong năm học này. Đây là bước lùi cần thiết, cho thấy tiếng nói khiếu nại học phí có sức nặng nếu được tổ chức bài bản và dựa trên quy định pháp luật.
Tiêu chí hợp pháp của các khoản thu: sinh viên cần nắm rõ
Tranh cãi quanh phí tốt nghiệp muộn tại ĐH Ngân hàng TP.HCM là lời nhắc mạnh mẽ rằng sinh viên phải hiểu rõ những gì mình trả tiền. Về nguyên tắc, học phí là khoản người học đóng để bù đắp chi phí dịch vụ đào tạo, giảng dạy, hỗ trợ học tập. Nếu sinh viên không còn đăng ký học phần, không tham gia học, trường không cung cấp thêm dịch vụ, thì bất kỳ học phí mới nào đều cần được giải thích bằng dịch vụ cụ thể, chứ không thể chỉ dùng để "răn đe". Thêm nữa, mọi quy định nội bộ không được trái với khung thời gian đào tạo tối đa do cơ quan quản lý đặt ra. Sinh viên cũng cần phân biệt các khoản thu bắt buộc (học phí nằm trong đề án tuyển sinh, được công bố trước) với khoản thu phát sinh giữa khóa. Các khoản sau, nếu không gắn với dịch vụ rõ ràng và không được thông tin minh bạch từ đầu, thường là điểm rủi ro về quyền lợi học sinh.
Cách khiếu nại học phí không hợp lý và bảo vệ quyền lợi
Sau vụ việc này, điều thực tế nhất sinh viên có thể làm là xây dựng thói quen phản biện và khiếu nại học phí một cách có cơ sở. Bước đầu, hãy đọc kỹ quyết định học phí, phụ lục các loại giá dịch vụ và so sánh với đề án tuyển sinh của khóa mình. Khi phát hiện khoản thu bất thường như phí tốt nghiệp muộn, sinh viên nên làm văn bản hỏi và khiếu nại trực tiếp đến các phòng chức năng, đặc biệt là phòng tài chính – kế toán, như chính thông báo của trường đã khuyến nghị. Đồng thời hạn chế dựa vào các hội nhóm không chính thống để tránh bị bóp méo thông tin. Nếu câu trả lời nội bộ không thỏa đáng, có thể tiếp tục gửi kiến nghị lên lãnh đạo trường, ban đại diện sinh viên, hoặc cơ quan quản lý giáo dục. Quan trọng hơn, hãy ghi nhớ rằng quyền lợi học sinh không phải món quà từ nhà trường, mà là thứ phải được đòi hỏi bằng hiểu biết pháp lý, dữ liệu cụ thể và tiếng nói tập thể đủ mạnh.
