Lễ hội bánh dân gian: khi bản sắc ẩm thực bước vào sân khấu kinh tế
Lễ hội bánh dân gian Nam Bộ là chuỗi sự kiện ẩm thực vùng miền quy tụ hàng trăm loại bánh truyền thống, kết nối nghệ nhân, doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể sản phẩm OCOP, qua đó vừa tôn vinh bản sắc văn hóa vừa mở lối để đặc sản Nam Bộ bước ra thị trường rộng lớn hơn. Điều đáng nói, những ngày hội này không còn dừng ở chuyện ăn ngon, nhớ vị quê, mà đang trở thành nền tảng quảng bá, giao thương, kích cầu du lịch cho cả vùng sông nước. Tại An Giang, Ngày hội Bánh dân gian Nam Bộ diễn ra từ 31/7 đến 8/8 tại Khu đô thị Golden City, phường Long Xuyên, do Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh phối hợp với UBND phường Long Xuyên tổ chức. Sự kiện được kết hợp với Hội chợ Xúc tiến du lịch, thương mại – sản phẩm OCOP lần thứ III, quy tụ khoảng 300 gian hàng của doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất đến từ An Giang cùng nhiều tỉnh, thành như TP.HCM, Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tây Ninh, Đắk Lắk, Nghệ An, Quảng Ngãi, Cà Mau, Thái Nguyên, Lâm Đồng. Đây không chỉ là một lễ hội bánh dân gian, mà là một “chiếc chợ” vùng miền được thiết kế có chủ ý để sản phẩm OCOP tiến gần hơn với người tiêu dùng.
Không gian bánh truyền thống: bảo tồn ký ức lúa gạo và vị ngọt thốt nốt
Điểm thuyết phục nhất của Ngày hội Bánh dân gian Nam Bộ – An Giang là cách họ dùng bánh truyền thống để kể câu chuyện văn hóa, thay vì chỉ bày biện cho đẹp mắt. Hàng trăm loại bánh da lợn, bánh bò, bánh bò thốt nốt, bánh tằm khoai mì, bánh ít trần, bánh khoai mì, bánh tét, bánh cam, bánh còng, bánh chuối, bánh khóm Tắc Cậu, bánh xèo, bánh khọt, bánh lọt, bánh tằm bì, bánh canh tép… được trưng bày và cho khách thưởng thức, mỗi loại mang một lớp ký ức của vùng sông nước Nam Bộ. Theo ông Nguyễn Việt Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh An Giang, vùng đất này là nơi hội tụ giá trị văn hóa của cộng đồng Kinh, Khmer, Chăm, Hoa; qua nhiều thế hệ, các món bánh làm từ gạo, nếp, dừa, đường thốt nốt và nguyên liệu bản địa đã trở thành nét đẹp đời sống. Cách ông nhấn mạnh cho thấy: nếu không có những lễ hội như thế, rất nhiều món bánh dân gian sẽ tiếp tục bị đẩy lùi vào bếp gia đình, khó mà giữ được sức sống trước ẩm thực công nghiệp.
Sản phẩm OCOP và đặc sản Nam Bộ: từ quầy bánh đến thương hiệu vùng miền
Có một chuyển dịch quan trọng trong các lễ hội bánh dân gian gần đây: bánh không còn là món ăn “cho vui” trong hội hè, mà trở thành sản phẩm có mã số, câu chuyện, chiến lược thị trường. Ngày hội ở An Giang đã được thiết kế như một không gian kết nối đặc sản và sản phẩm OCOP; đây là dịp để các địa phương quảng bá sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, mở rộng cơ hội hợp tác, kết nối tiêu thụ và phát triển thị trường. Ban tổ chức khẳng định ngày hội không chỉ phục vụ nhu cầu tham quan, trải nghiệm mà còn tạo cơ hội để doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể OCOP gặp gỡ đối tác, quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ. Khi một món bánh dân gian bước vào hệ thống OCOP, nghệ nhân từ quầy hàng nhỏ lẻ được tiếp cận chuẩn chất lượng, kênh xúc tiến thương mại, mạng lưới liên kết vùng. Đó là cách ẩm thực vùng miền được nâng cấp từ “đặc sản đi theo tour” thành sản phẩm có sức cạnh tranh lâu dài.
Long Châu: tuần lễ văn hóa – du lịch – bánh dân gian nối dài dòng chảy ẩm thực
Không chỉ An Giang, phường Long Châu (Vĩnh Long) đang cho thấy một hướng tiếp cận rất tương đồng khi tổ chức “Tuần lễ Văn hóa – Du lịch – Bánh dân gian vị ngon Nam Bộ” từ 15–23/8 tại quảng trường và trục đường Lê Lai. Dự kiến có 200–250 gian hàng sản phẩm OCOP, khu thương mại và không gian giới thiệu món đặc sản ẩm thực của tỉnh và của chính phường Long Châu. Nếu An Giang đặt lễ hội trong khu đô thị mới, thì Long Châu đem bánh trở lại với quảng trường và trục đường chính – nơi người dân và du khách dễ dàng tiếp cận, cảm nhận nhịp sống gắn với ẩm thực. Chuỗi hoạt động được xây dựng khá bài bản: không gian ẩm thực, trưng bày – mua bán món ăn đặc sản địa phương; trình diễn chế biến món ăn; khu chụp hình lưu niệm với chủ đề “Long Châu hội tụ và phát triển”; chương trình hát với nhau, đờn ca tài tử hàng đêm; trò chơi, trò chơi dân gian có thưởng. Rõ ràng, bánh dân gian ở đây không đứng riêng lẻ trên mâm, mà được đặt vào một “vũ trụ” văn hóa Nam Bộ sống động, nơi âm nhạc, ký ức làng quê và hình ảnh phố phường đan xen.
Từ lễ hội đến chiến lược phát triển địa phương: kết luận cho tương lai bánh dân gian
Điều đáng mừng là cả An Giang lẫn Long Châu đều nhìn lễ hội bánh dân gian như một mắt xích trong chiến lược phát triển, chứ không phải hoạt động phong trào. Ở An Giang, ngày hội được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, phát huy lợi thế đặc sản địa phương, tăng cường liên kết vùng trong phát triển du lịch, thương mại và xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Ở Long Châu, chính quyền nhấn mạnh đây là không gian để người dân, du khách tham quan, vui chơi, giải trí, thưởng thức ẩm thực, góp phần quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa, kích cầu tiêu dùng và phát triển du lịch địa phương. Ý nghĩa của lễ hội bánh dân gian lúc này không nằm ở số lượng gian hàng, mà ở việc nó đặt bánh truyền thống và đặc sản Nam Bộ vào đúng vị trí: vừa là giá trị văn hóa cần gìn giữ, vừa là tài sản kinh tế có thể tạo việc làm, tăng thu nhập và xây dựng thương hiệu địa phương. Nếu tiếp tục kiên trì với hướng đi gắn ẩm thực vùng miền với sản phẩm OCOP, các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hoàn toàn có thể biến những món bánh dân dã thành “tấm hộ chiếu” đưa hình ảnh quê hương lên bản đồ du lịch và thương mại.
