Danh hiệu số 1: phần thưởng xứng đáng cho nhịp sống ăn trên vỉa hè
Ẩm thực đường phố TP.HCM là hệ thống món ăn bình dân được phục vụ chủ yếu tại quán ăn vỉa hè, hẻm nhỏ và khu chợ, nơi người dân địa phương ăn sáng, uống cà phê, ăn trưa và tối ngay giữa nhịp sống đô thị, tạo nên một trải nghiệm ăn uống gần gũi, rẻ, đa dạng và gắn chặt với đời sống thường ngày của thành phố. Việc TP.HCM được một tạp chí du lịch quốc tế vinh danh là thành phố có ẩm thực đường phố ngon nhất thế giới với 63% tán thành trong khảo sát 24.000 cư dân đô thị không phải là may mắn nhất thời, mà là kết quả của hàng trăm năm tích tụ hương vị và thói quen ăn uống trên hè phố. Thành phố đã vượt qua những cái tên được xem là "kinh đô ẩm thực" như Kuala Lumpur, Jakarta, Đài Bắc, Bangkok để dẫn đầu bảng xếp hạng 20 đô thị có ẩm thực đường phố được đánh giá cao nhất. Điều này không chỉ khẳng định vị thế, mà còn đặt ra áp lực: hoặc biến lợi thế thành sức mạnh mềm thực sự, hoặc đánh mất nó trong hỗn độn phát triển thiếu chiến lược.
Sức mạnh khó sao chép: quán ăn vỉa hè và “nhà bếp của người xa quê”
Sự hấp dẫn của ẩm thực đường phố TP.HCM không nằm ở vài món trứ danh, mà ở cơ chế hình thành cả một hệ sinh thái quán ăn vỉa hè gắn liền với cấu trúc đô thị sông, bến, chợ, phố và hẻm. Người dân ăn sáng trên vỉa hè, uống cà phê trong hẻm, ăn trưa ở quán bình dân, tối ở chợ, xe đẩy, hàng nhỏ ven đường – đó là cách thành phố thở. Trong không gian ấy, phở, cơm tấm, hủ tiếu, gỏi cuốn, bánh xèo, vô số món chè và nước giải khát cùng tồn tại bên cạnh bánh mì Sài Gòn nóng giòn – những thứ dễ dàng trở thành ký ức mạnh nhất với du khách. Các dòng cư dân Việt từ nhiều vùng miền, cộng đồng Hoa, Khmer, cùng ảnh hưởng Pháp và những làn sóng quốc tế mới đã mang theo kỹ thuật, nguyên liệu, ký ức, rồi để thành phố “nấu lại” theo khẩu vị Sài Gòn. Hình ảnh TP.HCM như “nhà bếp của những người xa quê” không phải ẩn dụ văn chương mà là giải thích chính xác cho khả năng dung nạp, tiếp biến và tái sáng tạo món ăn – thứ nhiều đối thủ khu vực khó lòng sao chép.
So với Bangkok, Jakarta hay Đài Bắc: TP.HCM thắng ở tính gần gũi và dễ tiếp cận
Nếu Bangkok, Jakarta, Đài Bắc hay Kuala Lumpur từ lâu đã là biểu tượng du lịch ẩm thực châu Á, thì việc TP.HCM vượt lên đầu bảng cho thấy gu ăn uống toàn cầu đang ưu tiên điều gì. Theo đánh giá, thành phố hội tụ khá đủ những thứ du khách hiện đại tìm kiếm: ngon, đa dạng, dễ tiếp cận, giá hợp lý và trải nghiệm sống động. Nghĩa là thay vì các chợ đêm hay khu ẩm thực sắp đặt cho du khách, TP.HCM thắng nhờ “đời thường”: những quán ăn vỉa hè đông khách từ sáng đến khuya, các hẻm quanh chợ trung tâm, những chiếc ghế nhựa thấp và bữa ăn nhìn rõ nhịp sống đô thị. Ngay cả khi đã có nhà hàng đạt sao Michelin, linh hồn của thành phố vẫn nằm ở xe phở, ổ bánh mì giòn, dĩa cơm tấm thơm nức trên hè phố. Chính độ chân thực ấy tạo cảm giác “ăn cùng người địa phương” chứ không phải “ăn trong không gian dàn dựng”, một điểm khác biệt rõ ràng so với nhiều đối thủ vốn đã bị thương mại hóa và du lịch hóa mạnh tay.
Hai đại diện trong top 10: cơ hội vàng cho du lịch ẩm thực Việt
Việc TP.HCM đứng số 1 và Hà Nội ở vị trí thứ 7 biến Việt Nam thành một trong số ít quốc gia có hai thành phố cùng nằm trong top 10 điểm đến ẩm thực đường phố hàng đầu. Đây là cú hích thương hiệu mạnh mẽ cho du lịch ẩm thực Việt: một bên là Sài Gòn đường phố tốc độ, một bên là Hà Nội hẻm nhỏ, phố cổ, với phở, bún, quán ăn vỉa hè mang đậm chất truyền thống. Trong nửa đầu năm, TP.HCM đã đón hơn 6,39 triệu khách quốc tế và 27,3 triệu khách nội địa, với tổng thu từ du lịch đạt gần 214.000 tỷ đồng – con số cho thấy ẩm thực đang được người Việt và bạn bè quốc tế “bỏ phiếu” bằng chính ví tiền và lịch trình của họ. Nhưng nếu không có chiến lược bài bản, danh hiệu sẽ chỉ thành khẩu hiệu tuyên truyền. Cần nhìn ẩm thực đường phố như sản phẩm trụ cột của du lịch ẩm thực Việt, với hành trình kết nối hai đô thị lớn thay vì mỗi nơi phát triển trong “hộp” riêng.
Từ danh hiệu đến chiến lược: làm sao để ẩm thực đường phố bền vững?
Điểm đáng lo không phải là việc TP.HCM có xứng đáng với danh hiệu, mà là thành phố sẽ làm gì sau khi được xướng tên. Các chuyên gia đã cảnh báo rất rõ: danh hiệu quốc tế chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành giá trị văn hóa, thương hiệu điểm đến, du lịch và sinh kế cộng đồng. Thành phố cần xây dựng một “bản đồ di sản ẩm thực đô thị”, nhận diện chợ truyền thống, khu phố ẩm thực, hàng quán lâu đời, gia đình nhiều thế hệ làm nghề và câu chuyện phía sau mỗi món ăn. Trên nền dữ liệu đó, có thể phát triển các tour như ăn xuyên hẻm, Sài Gòn về đêm, cà phê Sài Gòn, ẩm thực ven sông, ẩm thực Chợ Lớn, chợ và món xưa – những hành trình giúp du khách hiểu và ăn, chứ không chỉ ăn rồi rời đi. Song song, việc bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng chất dịch vụ, và hướng dẫn người dân, du khách chọn quán ăn vỉa hè sạch, nguyên liệu tươi, ăn chín uống sôi là điều kiện bắt buộc nếu muốn ẩm thực đường phố trở thành sản phẩm du lịch bền vững. "Danh hiệu số 1 phải là điểm khởi đầu để biến văn hóa ẩm thực thành tài sản thương hiệu, tài sản du lịch và sức mạnh mềm của TP.HCM".
