Dự án đường 923: Từ kỳ vọng kết nối đến nỗi thất vọng kéo dài
Dự án nâng cấp, mở rộng đường tỉnh 923 Cần Thơ là công trình giao thông dài gần 14 km, kết nối quốc lộ 91 với đường Nguyễn Văn Cừ, được khởi công năm 2022 với mục tiêu thay thế tuyến đường cũ xuống cấp và tăng cường kết nối vùng, song sau bốn năm thi công, dự án đã đội vốn từ 567 tỷ lên 1.035 tỷ đồng mà khối lượng hoàn thành mới chỉ hơn 27%, trở thành ví dụ điển hình của một dự án chậm tiến độ, gây ảnh hưởng nặng nề đến đời sống và giao thông khu vực.
Điều đáng nói ở đường tỉnh 923 Cần Thơ không chỉ là con số 1.035 tỷ đồng mà là thực tế mặt đường vẫn lồi lõm, cầu mới thi công dang dở, cầu sắt cũ xuống cấp. Tuyến đường được kỳ vọng sẽ là trục kết nối quan trọng với quốc lộ 91, giúp giảm tải và thúc đẩy phát triển các khu vực Phong Điền, Phước Thới, nhưng hiện tại nó lại trở thành “nút thắt” giao thông. Khi một dự án hạ tầng chiến lược bị kẹt trong tình trạng ì ạch như vậy, câu hỏi phải đặt ra không chỉ là vì sao chậm, mà là ai chịu trách nhiệm cho những năm chờ đợi của người dân và sự lãng phí nguồn lực công.
Đội vốn, chậm tiến độ: hệ quả của tính toán sai và quản lý yếu
Nhìn vào cấu trúc vốn của dự án, có thể thấy phần gốc vấn đề nằm ở khâu chuẩn bị thiếu thực tế. Khi phê duyệt năm 2021, kinh phí giải phóng mặt bằng chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu, trong khi đây thường là hạng mục nhạy cảm và dễ biến động nhất. Việc thay đổi quy định pháp luật về đất đai và điều chỉnh địa giới hành chính khiến chi phí bồi thường tăng lên khoảng 670 tỷ đồng, hơn ba lần dự toán ban đầu. Hậu quả là dòng tiền bồi thường bị gián đoạn tới 14 tháng, kéo lùi toàn bộ tiến độ thi công.
Một dự án hạ tầng lớn mà để giải phóng mặt bằng “xôi đỗ”, bàn giao lẻ tẻ cho nhà thầu, thì nguy cơ chậm tiến độ gần như chắc chắn. Đến nay, dù 1.471 hộ bị ảnh hưởng đã được kiểm kê và 1.127 trường hợp nhận tổng cộng hơn 400 tỷ đồng tiền bồi thường, mặt bằng sạch vẫn không đủ để thi công đồng loạt. Cùng lúc, dự án vấp phải tình trạng khan hiếm cát, đá xây dựng và chậm trễ trong di dời công trình điện, viễn thông. Nói cách khác, đường tỉnh 923 đang trả giá cho một chuỗi sai lầm: dự toán thiếu, điều phối vốn chậm, phối hợp liên ngành lỏng lẻo, và cơ chế xử lý vướng mắc thiếu quyết liệt.
Người dân gánh hậu quả từ một tuyến đường dang dở
Trong khi hồ sơ, văn bản tiếp tục được điều chỉnh, người chịu tác động ngay lập tức là những người sống và đi lại trên đường tỉnh 923. Nhiều vị trí trên tuyến, đặc biệt qua phường Phước Thới và xã Phong Điền, xuất hiện ổ gà, ổ voi, sụt lún, gây khó khăn và mất an toàn cho người tham gia giao thông. Đoạn khoảng 3 km qua Phong Điền trở thành “điểm đen” với mặt đường lởm chởm, vũng nước rộng chiếm gần hết mặt đường, buộc xe phải chậm lại từng mét.
Câu chuyện của anh Nguyễn Văn Sang, tài xế 27 tuổi thường xuyên chở trái cây từ Phong Điền về trung tâm thành phố, nói lên nhiều điều: “Đoạn đường ba km này giờ mất hơn 30 phút để đi qua, gấp ba lần so với bình thường”. Với ông Huỳnh Văn Sủng sống ven tuyến, mùa mưa đường ngập, xe máy khó lưu thông; mùa nắng bụi bay mù mịt và tình trạng kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Thêm vào đó, bảy cầu sắt cũ nhỏ hẹp vẫn tồn tại, trong khi cầu mới thi công dở dang, máy móc hoen gỉ, cỏ mọc quanh trụ cầu. Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là biểu tượng rõ ràng của một dự án chậm tiến độ đang làm tổn hại niềm tin của người dân.
Gia hạn đến cuối năm: liệu có đủ để cứu một dự án trễ hẹn?
Thời gian hoàn thành đường tỉnh 923 đã được gia hạn đến cuối năm nay, cùng với hàng loạt cam kết: đẩy nhanh bồi thường, ưu tiên đất tái định cư, kiến nghị cưỡng chế với trường hợp đủ điều kiện nhưng không bàn giao đất, làm việc với nhà cung ứng cát, đá và yêu cầu nhà thầu lập tiến độ chi tiết từng tháng, tăng nhân lực, thiết bị, thi công cuốn chiếu ngay khi có mặt bằng sạch. Trên giấy tờ, đó là một gói giải pháp khá đầy đủ.
Tuy vậy, câu hỏi là liệu cách tiếp cận “chữa cháy” có thể khắc phục được những lỗ hổng hệ thống đã bộc lộ. Khi vốn đầu tư đã tăng lên 1.035 tỷ đồng mà khối lượng thi công mới đạt hơn 27% sau bốn năm, bất kỳ cam kết nào cũng phải đi kèm cơ chế giám sát độc lập, minh bạch về tiến độ và xử lý rõ ràng trách nhiệm nếu tiếp tục trễ. Đường tỉnh 923 không chỉ cần thông xe; nó cần trở thành bài học sống động để các dự án hạ tầng sau này không lặp lại kịch bản đội vốn, chậm tiến độ và khiến người dân trở thành “nạn nhân” của quy hoạch trên giấy.
