Tuyến đường 14 km mang kỳ vọng lớn nhưng khởi đầu đầy nghịch lý
Đường tỉnh 923 Cần Thơ là dự án nâng cấp, mở rộng tuyến đường dài gần 14 km nối quốc lộ 91 với đường Nguyễn Văn Cừ, được triển khai với kỳ vọng trở thành trục kết nối quan trọng, thay thế tuyến cũ xuống cấp, nhưng sau bốn năm thi công, đây lại là ví dụ điển hình của một dự án chậm tiến độ, đội vốn và gây bức xúc cho người dân. Đặt trong bức tranh vốn đầu tư công, tuyến đường 923 cho thấy nghịch lý: tiền tăng nhưng hiệu quả sử dụng thấp. Dự án được khởi công từ năm 2022 với tổng vốn ban đầu 567 tỷ đồng, quy mô đường cấp III đồng bằng, kế hoạch hoàn thành trong ba năm. Thế nhưng đến nay, sau khi điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 1.035 tỷ đồng, khối lượng thi công mới chỉ đạt hơn 27%, biến một công trình kỳ vọng thành nỗi lo về quản lý và thực thi.
Đội vốn gấp đôi, tiến độ 27%: bài toán thất bại của vốn đầu tư công
Nếu chỉ nhìn vào con số, đường tỉnh 923 là một minh chứng rõ ràng cho việc vốn đầu tư công không tự nhiên biến thành hạ tầng tốt. Tuyến đường dài gần 14 km này tăng vốn từ 567 tỷ lên 1.035 tỷ đồng nhưng sau bốn năm thi công, khối lượng hoàn thành mới hơn 27%. Đây là câu chuyện không còn là "chậm vài tháng" mà là thất bại về điều phối nguồn lực. Khi dự án được phê duyệt năm 2021, kinh phí giải phóng mặt bằng chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu, sau đó chi phí bồi thường tăng lên khoảng 670 tỷ đồng, gấp hơn ba lần dự toán ban đầu, khiến việc chi trả bị gián đoạn suốt 14 tháng. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Tuyến đường tỉnh 923 dài gần 14 km, nối quốc lộ 91 với đường Nguyễn Văn Cừ, tăng vốn từ 567 lên 1.035 tỷ đồng nhưng sau bốn năm mới đạt hơn 27% khối lượng". Những số liệu này cho thấy lỗi không nằm ở thiếu tiền, mà ở khâu dự trù, kế hoạch và quản lý rủi ro pháp lý.
Mặt bằng "xôi đỗ" và khan hiếm vật liệu: công trường bị bẻ gãy
Nguyên nhân chính được cơ quan chức năng nêu ra là vướng giải phóng mặt bằng, nhưng cách thức xử lý vấn đề mới là điều đáng bàn. Toàn bộ 1.471 hộ bị ảnh hưởng đã được kiểm kê, trong đó 1.127 trường hợp đã nhận hơn 400 tỷ đồng tiền bồi thường. Tuy vậy, diện tích mặt bằng bàn giao cho nhà thầu vẫn nhỏ lẻ, "xôi đỗ", khiến không thể tổ chức thi công đồng loạt, buộc công trường phải thi công cầm chừng, đứt đoạn. Trong khi đó, bức tranh vật liệu không sáng sủa hơn: dự án gặp khó vì khan hiếm cát, đá xây dựng, một số công trình điện, cáp viễn thông chưa được di dời, làm chậm thêm tiến độ. Ở góc độ quản lý, việc để máy móc hoen gỉ, cầu mới thi công dang dở, cỏ mọc quanh trụ cầu là biểu hiện của một công trường không được điều hành theo kiểu "thi công cuốn chiếu" đúng nghĩa, dù chủ đầu tư đã yêu cầu nhà thầu lập tiến độ chi tiết từng tháng, bổ sung nhân lực và thiết bị.
Người dân sống chung với ổ voi, vũng nước và bụi mù
Đằng sau những con số đầu tư và phần trăm khối lượng là đời sống bị xáo trộn của hàng ngàn người dân dọc đường tỉnh 923. Nhiều vị trí trên tuyến, đặc biệt qua phường Phước Thới và xã Phong Điền, xuất hiện ổ gà, ổ voi, sụt lún, gây khó khăn và nguy hiểm cho người tham gia giao thông. Đoạn khoảng 3 km qua xã Phong Điền mặt đường lồi lõm, nhiều vũng nước lớn khiến phương tiện phải di chuyển chậm; một tài xế chở trái cây cho biết đoạn này giờ mất hơn 30 phút để đi qua, gấp ba lần bình thường. Vào mùa mưa và triều cường, nhiều đoạn bị ngập, xe máy khó lưu thông; mùa nắng thì bụi bay mù mịt, tình trạng kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Những cây cầu sắt cũ, nhỏ hẹp chưa được thay thế cùng cầu mới thi công dang dở tạo nên bộ mặt hạ tầng nửa cũ nửa mới, không an toàn và gây mất niềm tin vào hiệu quả của vốn đầu tư công.
Gia hạn đến cuối năm: liệu có đủ để lấy lại niềm tin?
Dự án đường tỉnh 923 đã được gia hạn thời gian hoàn thành đến cuối năm, đi kèm hàng loạt giải pháp: phối hợp địa phương để đẩy nhanh bồi thường, bố trí đất tái định cư, kiến nghị cưỡng chế những trường hợp đủ điều kiện nhưng không bàn giao đất; đồng thời làm việc với nhà cung ứng vật liệu, yêu cầu nhà thầu lập tiến độ thi công chi tiết và tổ chức thi công cuốn chiếu ngay khi có mặt bằng sạch. Nhưng câu hỏi quan trọng không phải là "có kịp" mà là "có thay đổi cách làm". Nếu tư duy dự án vẫn dừng ở đối phó tiến độ, thay vì coi đây là bài học để nâng chuẩn quản lý vốn đầu tư công, đường tỉnh 923 sẽ chỉ là thêm một công trình kịp về mặt thủ tục, nhưng lỗi hạ tầng, chi phí xã hội và mất niềm tin thì kéo dài. Kết thúc chậm mà chắc, với mặt đường an toàn, cầu hoàn chỉnh, thi công đúng quy chuẩn, vẫn tốt hơn một lễ khánh thành vội vã để chạy đua thời hạn.
