Xuất khẩu TMĐT Việt Nam: từ 3,6 lên 6,1 tỷ USD không phải là chuyện tất yếu
Xuất khẩu thương mại điện tử B2C Việt Nam là hoạt động bán hàng trực tuyến xuyên biên giới từ doanh nghiệp, chủ yếu là nhỏ và vừa, trực tiếp đến người tiêu dùng quốc tế thông qua các nền tảng số, giúp rút ngắn kênh phân phối, giảm phụ thuộc vào trung gian và mở cánh cửa toàn cầu cho thương hiệu "Made-in-Vietnam" trong nhiều ngành hàng khác nhau. Theo thông tin được công bố, giá trị xuất khẩu TMĐT Việt Nam đạt 3,6 tỷ USD năm 2023 và được dự báo tăng lên 6,1 tỷ USD vào năm 2028. Con số gần gấp đôi dễ tạo cảm giác "cứ tăng rồi sẽ đến", nhưng thực tế đây là mục tiêu đầy áp lực, đòi hỏi đồng thời nâng cấp năng lực doanh nghiệp, giải quyết nút thắt vốn và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng ASEAN vốn đang liên kết ngày càng chặt chẽ giữa Trung Quốc và khối ASEAN.
Amazon tiến sâu vào miền Trung: bệ phóng mới cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
Động lực rõ ràng nhất đẩy xuất khẩu TMĐT Việt Nam gần mục tiêu 6,1 tỷ USD nằm ở việc các nền tảng toàn cầu tăng mức hiện diện, đặc biệt là Amazon thị trường Việt Nam. Việc Amazon Global Selling Việt Nam hợp tác với Sở Công Thương Đà Nẵng, công bố trong khuôn khổ Hội chợ Hành lang Kinh tế Đông Tây, cho thấy chiến lược tiến sâu vào miền Trung – Tây Nguyên nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu trực tuyến. Đây là vùng có lợi thế cảng biển, sân bay, hạ tầng logistics và tiềm năng kinh tế số, rất phù hợp để trở thành trung tâm xuất khẩu trực tuyến mới. Câu nói đáng chú ý là việc Amazon ghi nhận số lượng sản phẩm từ đối tác bán hàng Việt Nam trên nền tảng tăng hơn 300% kể từ 2019. Elip này không chỉ là tăng số lượng, mà còn là dịch chuyển chất lượng: từ gia công sang xây dựng thương hiệu riêng, đặc biệt trong nội thất, thời trang – các ngành được dự báo tăng trưởng 20-26% mỗi năm, nhanh hơn 2-5 lần so với xuất khẩu truyền thống.
Chuỗi cung ứng ASEAN bùng nổ: cơ hội hay sức ép cạnh tranh cho TMĐT Việt Nam?
Bối cảnh khu vực đang thay đổi nhanh hơn tốc độ nhiều doanh nghiệp Việt Nam nhận ra. Thương mại hàng hóa trung gian trong mạng lưới chuỗi cung ứng ASEAN – Trung Quốc tăng 24,5%, lên 2,86 nghìn tỷ NDT và chiếm khoảng 2/3 tổng kim ngạch thương mại song phương trong giai đoạn được thống kê. Theo phát ngôn từ phía hải quan Trung Quốc, sự tăng trưởng này đến từ quá trình hội nhập ngày càng sâu giữa chuỗi công nghiệp và chuỗi giá trị hai bên. Cộng hưởng với RCEP và khu thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc, chi phí giao dịch giảm và liên kết công nghiệp trong khu vực chặt chẽ hơn. Mạng lưới giao thông, như tuyến tàu hàng Quảng Tây – Việt Nam hoạt động hằng ngày để đưa hàng điện tử, máy móc đi và kéo trái cây nhiệt đới về, cho thấy nền tảng logistics khu vực ưu tiên tốc độ và quy mô. Trong bức tranh đó, xuất khẩu TMĐT Việt Nam không chỉ mở cửa ra thế giới mà còn phải cạnh tranh trực tiếp ngay trên sân nhà với các chuỗi cung ứng đã được tối ưu hóa lâu hơn, có cấu vốn, công nghệ và quy mô vượt trội.
Nút thắt 80% vốn ngắn hạn: rủi ro âm thầm dưới đường cong tăng trưởng TMĐT
Nếu xem xuất khẩu TMĐT là cuộc chạy đường dài, cấu trúc vốn hiện tại đang khiến doanh nghiệp Việt Nam chạy bằng đôi giày không vừa chân. Khoảng 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, trong khi vốn trung và dài hạn chỉ khoảng 20%, trái ngược với nhu cầu vay trung dài hạn rất lớn của các doanh nghiệp xuất khẩu cần nâng cấp công nghệ và mở rộng vốn lưu động. Thông tư 25/2026/TT-NHNN đã nâng trần dùng vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn từ 30% lên 40%, nhưng đây mới chỉ là mở rộng không gian điều hành, chưa làm thay đổi cấu trúc nguồn vốn. Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7, lãnh đạo một ngân hàng lớn thẳng thắn rằng hệ thống sẽ không dư dả vốn cho tín dụng, nhất là khi nhiều dự án lớn đang xếp hàng chờ triển khai. Điều này đồng nghĩa: nếu không có các giải pháp vốn ngoài bảng cân đối ngân hàng – từ quỹ đầu tư, phát hành trái phiếu, hợp tác tài chính quốc tế – doanh nghiệp xuất khẩu TMĐT khó có thể đầu tư sâu vào công nghệ, quản trị dữ liệu, AI và xây dựng thương hiệu dài hạn, dù cơ hội thị trường hiện hữu.
Để chạm mục tiêu 6,1 tỷ USD: Việt Nam phải chọn chiến lược giá trị, không phải chiến lược số lượng
Triển vọng xuất khẩu TMĐT Việt Nam trở thành một trung tâm trong khu vực không phải là giấc mơ xa vời: chiến lược của Amazon Global Selling đã đặt rõ ba ưu tiên gồm thúc đẩy Việt Nam thành trung tâm xuất khẩu TMĐT, nâng tầm "Made-in-Vietnam" và hỗ trợ chuyển đổi AI cho ngành xuất khẩu. Song, để mục tiêu 6,1 tỷ USD vào 2028 trở thành cột mốc thực, Việt Nam phải dứt khoát chọn con đường giá trị – thương hiệu, thiết kế, tiêu chuẩn bền vững – thay vì chạy theo số lượng đơn hàng rời rạc và gia công giá rẻ. Chuỗi cung ứng ASEAN đang kết nối ngày càng chặt và nhanh hơn, khiến biên lợi nhuận của chiến lược giá thấp sẽ bị bào mòn. Trong nước, cấu trúc vốn 80% ngắn hạn là lời nhắc rằng doanh nghiệp không thể trông chờ vào tín dụng truyền thống để tài trợ toàn bộ cuộc chơi công nghệ và thương hiệu. Kết lại, xuất khẩu TMĐT Việt Nam chỉ có thể tăng gấp đôi nếu chấp nhận hai việc song song: tranh thủ lợi thế nền tảng toàn cầu để đi thẳng vào xây dựng thương hiệu và chủ động thiết kế giải pháp vốn dài hạn phù hợp với chu kỳ nâng cấp công nghệ và vận hành chuỗi cung ứng số.
